Het ongelooflijke verhaal van een marathonloper met gezichtsverlies

Redacteur Margot Poll signaleert welke boeken er ook nog zijn verschenen en kiest er steeds zes om kort te bespreken. Deze week een mooi portret van een Japanse marathonloper en de nieuwe roman van Isabel Allende.

1. Franco Faggiani: Het jaar dat Shizo Kanakuri verdween

In 1912 deed de 21-jarige Japanse atleet Shizo Kanakuri uit Tamana (1891-1984) op verzoek van de keizer als eerste Japanner mee aan de Olympische Spelen in Stockholm. Volgens zijn trainer zou hij een wereldrecord op de toen geldende marathonafstand van 40km en 200m kunnen lopen in 2 uur, 32 minuten en 45 seconden. Kanakuri reisde in zijn eentje meer dan 12.000 kilometer per boot en per trein via Rusland en Finland om daar weer met de boot de Baltische zee over te steken naar Stockholm waar hij uiteindelijk op 27 mei 1912 aankwam. Op 14 juli stond hij ’s middags om 13.48 uur met 69 deelnemers aan de start, de meesten met witte handschoenen en witte petten tegen de warmte. Helaas begaf zijn lichaam het na 30 kilometer en zou hij de finish niet halen. Wat er wel met hem gebeurde, weet niemand want hij liet zich niet meer zien en leek opgegaan in het niets. De Italiaanse schrijver en sportjournalist Franco Faggiani vertelt in Het jaar dat Shizo Kanakuri verdween wat er gebeurd zou kunnen zijn na die mysterieuze verdwijning. Gebaseerd op feiten maar rijkelijk aangevuld met eigen fantasie.

Het resultaat is een contemplatief portret van een eenzame jongen die geen liefde kende van zijn ouders, die zich ooit vrij voelde om te rennen door de bossen en bergen achter zijn huis en de Olympische Spelen kreeg opgedrongen door de keizer en zijn ouders om de eer van Japan tot ongekende hoogtes te doen stijgen. Hij faalde daarin en verdween (‘In korte tijd leerde ik om me heen te kijken zonder ergens aan te denken. Door die vreemde vorm van meditatie diepte ik geen gevoelens uit, maar verdreef ik restanten van oude herinneringen’) maar zou zijn mantra dat je af moet maken waaraan je begint, nooit vergeten.

Als in 1962 uit het niets de Zweedse reisjournalist Matti Kaulio opduikt en hem, mede namens het Zweeds Olympische comité, het voorstel doet de marathon alsnog uit te lopen, zie je hem denken: wie zit er te wachten op een oude Japanner van 76 die door de straten van Stockholm dwaalt?

Een aanrader met het oog op de Olympische Spelen deze zomer in Tokyo waar op 9 augustus de marathon zal worden gelopen. En o ja, de winnende tijd van de marathon tijdens de Olympische Spelen in Stockholm 1912 was van de Zuid-Afrikaanse Kennedy Kane McArthur: 2:36.54,8

Franco Faggiani: Het jaar dat Shizo Kanakuri verdween. Oorspr. titel: Il guardiano della collina dei ciliegi. Vertaald uit het Italiaans door Saskia Peterzon-Kotte. Signatuur, 226 blz. € 20,95

2. Isabel Allende: Bloembad van zee

De nieuwe roman Bloemblad van zee van de Chileense schrijfster Isabel Allende is zowel een heftige, mooi geschreven vluchtelingenroman als ook een ware ode aan de Chileense dichter en politicus Pablo Neruda (1904-1973). Aan het einde van de Spaanse burgeroorlog regelde hij vanuit Parijs in 1939 het schip de ‘Winnipeg’ om ruim tweeduizend Spaanse vluchtelingen van Bordeaux naar Chili te brengen. Onder hen de zwangere weduwe Roser Bruguera en haar zwager Víctor Dalmau met wie ze trouwt om een plek aan boord van het schip te krijgen. Zij worden als arts en pianiste geplaatst in Santiago en gedijen aardig als getrouwd stel met zoon Marcel, al liggen buitenechtelijke verliefdheden (on)gewild op de loer. Allende op haar best dus: mooie combinatie van de politieke geschiedenis en het leven van haar hoofdpersonages – Spaanse bannelingen en Chilenen in dit geval. Bovenal laat Bloemblad van zee zien hoe een land vluchtelingen op zou kunnen vangen. Nog voordat het schip de haven binnenvaart, zijn ambtenaren al aan boord gegaan om opvarenden van de benodigde papieren te voorzien. Al had dat ook te maken met de verwachte oproer van Chilenen die tegen de komst van vluchtelingen waren. De integratie verloopt zo goed, dat Roser en Víctor ook na een nieuwe vlucht in 1973 naar Venezuela, uiteindelijk Chili boven hun eigen vaderland Spanje verkiezen.

Isabel Allende: Bloemblad van zee. Oorspr. titel Largo pétalo de mar. Vertaald uit het Spaans door Rikkie Degenaar. Wereldbibliotheek, 368blz. € 22,99

3. Edwin Winkels: De weg naar Covadonga. Een Spaanse wielerbedevaart

Ook in enkele verhalen van De weg naar Covadonga. Een Spaanse wielerbedevaart van schrijver en journalist Edwin Winkels komt de Spaanse burgeroorlog nog ter sprake. Zo kwam Tour-klimmer Julián Berrendero (1912-1995) uit het ‘strategisch gelegen stadje’ Irun op de grens met Frankrijk, waar hij in 1939 werd gearresteerd om naar een concentratiekamp in Zuidoost-Spanje te worden gebracht. Winkels, die zelf sinds 1988 in Barcelona woont, maakte een leuke rondgang langs onbekende dorpen die verbonden zijn met grote Spaanse wielrenners (‘Voetballers zijn in Spanje onbereikbare mediasterren, wielrenners zijn van het volk’). Zo weet hij ook alles over het appartement van Lance Armstrong in Girona en over de wielrenindustrie die er welig tiert. Jammer dat een overzichtskaart van de route ontbreekt in het verder mooi uitgegeven gebonden boek.

Edwin Winkels: De weg naar Covadonga. Een Spaanse wielerbedevaart. De Muur, 224 blz. € 29,95

4. Julian Barnes: Engeland, Engeland

Het voorwoord van de herdruk van de in 1998 geschreven satirische roman Engeland, Engeland – over een multimiljonair die het eiland Wight opkoopt en er met succes een pretpark ‘Engeland in het klein’ van maakt dat zich loszingt van het oude Engeland – is een brief van de Britse schrijver Julian Barnes zelf die hij op verzoek van Trouw op de dag van de Brexit (vrijdag 31 januari 2020) schreef aan alle Europeanen: „In 1998 schreef ik een roman Engeland, Engeland, gesitueerd in de toekomst (zo ongeveer nu), waarin het Verenigd Koninkrijk ervoor stemt om Europa te verlaten, en daarin slaagt door ‘met een zo halsstarrige irrationaliteit’ te onderhandelen ‘dat ze uiteindelijk geld kregen om op te stappen’. Als ik op een weemoedige dag word gevraagd om een nieuwe voorspelling te doen, zou ik zeggen: we zullen terugkeren (als jullie ons dan nog willen hebben).”

Julian Barnes: Engeland, Engeland. Oorspr. titel England, England. Vertaald uit het Engels door Marijke Versluys. Atlas Contact, 319 blz. € 17,50

5. Philip Kennicott: De Goldbergvariaties

De Amerikaanse schrijver en journalist Philip Kennicott schreef De Goldbergvariaties , een onwaarschijnlijk knap boek over wat muziek en pianospelen kunnen doen met een mens. In het bijzonder ontleed hij minutieus de Goldbergvariaties van Johann Sebastiaan Bach (1685-1750), een muziekstuk dat bestaat uit een instrumentale aria gevolgd door dertig variaties, waaruit hij troost put na het overlijden van zijn moeder. In die rouw, in die dertig variaties, beschrijft hij sensitief zijn eigen jeugd. Hij werd gepest op school, mocht niet lezen van zijn moeder (‘Ik wilde een vriend die ik niet had over Dante vertellen’), hij werd geslagen door zijn moeder met wie hij uiteindelijk op zijn veertiende besloot te breken (‘Ik zag duidelijk in dat ik eraan onderdoor zou gaan als ik haar niet uit mijn leven zou bannen’). Terwijl Kennicott zijn uiterste best doet de Goldbergvariaties in te studeren, ons meeneemt in kleine verschillen in melodie en toonsoort en vaak verwijst naar werkwijze en interpretatie van meestervertolker Glenn Could, leert hij niet alleen het stuk, maar ook zichzelf beter kennen. En of het nu echt alleen door de muziek van Bach komt, of door zijn eigen analyses, ook zijn moeder wordt vergeven omdat zij gebukt ging onder een angstfobie en haar jeugd zich afspeelde tijdens de Grote Depressie.

Philip Kenicott: De Goldbergvariaties. Een verhaal over Bach en rouw. Atlas Contact, 352 blz. Oorspr. titel Counterpoint. A Memoir of Bach and Mourning. Vertaald uit het Engels door Frits van der Waa. Atlas Contact, 352 blz. € 24,99

6. Karin Anema: De wet van de stilte

Schrijfster en journalist Karin Anema maakte een fascinerende, niet geheel ongevaarlijke reis door Colombia op zoek naar persoonlijke achtergrondverhalen over het verleden. Wat merken de bewoners van het Vredesakkoord in 2016? Leven zij zonder angsten in vergelijking tot vroeger? Achterop de motor bij pastoor Henry of met de bus bezoekt zij gebieden waar de Farc en de coke het voor het zeggen hadden. Maar, merkt zij, mensen zwijgen liever over wat er gebeurd is om geen gevaar meer te lopen. De wet van de stilte, zoals het boek heet, is voor hen lijfsbehoud. Toch weet zij het vertrouwen te winnen van oud-strijders en slachtoffers van de burgeroorlog, al zijn er ook aan wie alles voorbij lijkt te zijn gegaan. Anema schrijft en overpeinst met veel couleur locale. In Cali spreekt zij Laura die op haar elfde werd ontvoerd en zeven maanden gevangen werd gehouden door de Farc. Haar verhaal is onthutsend en toont een verwarde harde wereld.

Karin Anema: De wet van de stilte. Reis door Columbia. Scriptum, 294 blz. € 23,50