Deze maand klinkt overal in Rotterdam ‘de Matthäus’

Muziek Het Rotterdamse Toonkunst-koor voert de Matthäus Passion op allerlei plekken in de stad uit – inclusief een meezing-versie in de Laurenskerk.

150 jaar geleden – op 22 april 1870 – was Toonkunst het eerste koor dat in Nederland de Matthäus Passion uitvoerde.
150 jaar geleden – op 22 april 1870 – was Toonkunst het eerste koor dat in Nederland de Matthäus Passion uitvoerde. Foto Lou Wolfs

‘Sind Blitze, sind Donner in Wolken verschwunden?” Even dondert en bliksemt het in de Prinsekerk in Blijdorp om 22:11 op dinsdagavond. De bassen van het Rotterdamse koor Toonkunst – zo’n 120 leden sterk – rollen donderend door de kerk, de sopranen flitsen. „Het is het moment waarop de gehele natuur opstaat en haar verontwaardiging uit over de gevangenname van Jezus”, zegt dirigent Maria van Nieukerken.

Het koor is druk met de generale repetitie van wat woensdag startte en in heel Rotterdam te horen is de komende weken: van Centraal Station tot de gevangenis, het ziekenhuis en de Pauluskerk, overal zullen ze stukken uit ‘de Matthäus’ ten gehore brengen. Als jubileumfeest én een piepklein beetje uit evangelisatiedrang (in de atheïstische zin van het woord), geeft dirigent Maria van Nieukerken toe. „Het is een waanzinnig stuk, mensen moeten tenminste weten dat het bestáát.”

Tijdens de repetitie worden de puntjes nog even op de i gezet. Van Nieukerken, al tien jaar dirigent van het koor, stuurt zo hier en daar bij. „Jongens, jassen uit hè, zo bij de optredens. Als er filmpjes gemaakt worden staat dat zo suf!” Of, na wat koralen: „Jullie fietsen er een klein beetje overheen.” En later: „tenoren, wat zouden wij ook alweer doen om de alt te laten floreren?”

Intelligent en karaktervol zanger van het Duitse lied en Bachs Passionen

Amateurkoren als Toonkunst zijn tegenwoordig clubs waar de gemiddelde leeftijd met de jaren langzaamaan mee omhoog kruipt en die moeite hebben om mannen aan zich te binden. „Maar dat is bij Toonkunst niet zo. Wij zijn tegen de trend in super gezond, hebben genoeg mannen, relatief veel dertigers en veertigers – en een enkele twintiger.”

150 jaar geleden – op 22 april 1870 – was Toonkunst het eerste koor dat in Nederland de Matthäus Passion ten gehore bracht. „We kunnen het ons nu niet meer voorstellen met alle uitvoeringen alleen in Rotterdam al, maar in die tijd lag het werk van Bach te verstoffen. Iedereen was het vergeten, tot Mendelssohn het herontdekte. Een van de leerlingen van Mendelssohn in Leipzig werd hier dirigent, raakte besmet met het virus en herintroduceerde Bach. De daaropvolgende dirigent, ook gestudeerd in Leipzig, kon genoeg mensen bij elkaar vinden om het uit te voeren.”

De hele maand maart staat voor het koor in het teken van het jubileum. Altijd al uw Erbarme Dich willen aanscherpen? Dat kan. Toonkunst organiseert een Aria-dag waarop amateurzangers voor één keer onder professionele begeleiding hun favoriete aria kunnen oefenen. Ook houden ze een ‘meezing-Matthäus' in de Laurenskerk. Voor het slotconcert in De Doelen is een koor van 200 kinderen uit alle wijken van de stad de afgelopen maanden getraind. Ondertussen gaan ze ook nog naar Almere om op te treden en een aria-dag te houden. „Weer die evangelisatiedrang; daar is nog nóóit een Matthaus uitgevoerd”, zegt van Nieukerken.

Of ze niet bang zijn dat niemand stil blijft staan in het ziekenhuis, op het station en in de Pauluskerk? „We doen de meest spectaculaire delen en de energie van dit koor is enorm. Dan moet je wel een behoorlijke boerenlul zijn wil je daar niets bij voelen en niet eventjes blijven hangen”, lacht Van Nieukerken.