Recensie

Recensie Media

Bij dit boek over Facebook wil je schreeuwen: zagen jullie het dan niet aankomen?!

Facebook De Amerikaanse techjournalist Steven Levy onderzocht hoe Facebooks obsessie met groei keer op keer de moreel juiste keuze overschaduwde.

Mark Zuckerberg.
Mark Zuckerberg. Foto Andrew Harrer/Bloomberg

Mark Zuckerberg worstelt in maart 2005 met een moreel dilemma. De twintigjarige Harvardstudent, oprichter van de op dat moment razend populaire studentensite Thefacebook, heeft mondeling een bod geaccepteerd waarmee hij de servers van zijn snel groeiende onderneming draaiende kan houden. De investering komt van Don Graham, bestuursvoorzitter van The Washington Post, die de jonge Zuckerberg als mentor onder zijn vleugels neemt. Maar dan komt er een beter bod. Van een agressieve investeringsfirma uit Silicon Valley. Een bod dat Thefacebook (dat in hetzelfde jaar het voorvoegsel kwijtraakt) in staat zal stellen sneller de concurrentie naar de kroon te steken. Zuckerberg kiest voor de snelle groei.

Als de deal wordt beklonken in een Californische kroeg excuseert de jonge, Sprite-drinkende ondernemer zich. Hij blijft lang weg. Investeerder Matt Cohler vindt hem even later huilend terug, zittend op de vloer van het mannentoilet. Verteerd door gewetenswroeging omdat hij zijn mentor heeft verraden.

In Facebook: The Inside Story noemt Steven Levy de gebeurtenis een sleutelmoment in het leven van de jonge ondernemer. Voor het eerst moest Zuckerberg een belangrijke ethische keuze maken, tussen het moreel juiste en wat goed is voor zijn bedrijf (en zichzelf). Hij kiest voor zijn bedrijf – het zou niet de laatste keer zijn. Die afweging, zo merkt Levy fijntjes op, zou hem later in zijn carrière steeds makkelijker afgaan.

Vijftien jaar later geeft Zuckerberg leiding aan een bedrijf met een jaaromzet van 70 miljard dollar, dat inclusief dochterondernemingen WhatsApp en Instagram, ruim 40 procent van de wereldbevolking tot zijn maandelijkse gebruikers kan rekenen. Het verhaal over de sensationele en vaak roekeloze groei van Facebook is vaak en grondig verteld, zelfs in een Hollywoodfilm. Het is jammer dat het Levy niet is gelukt wezenlijk nieuwe feiten op te rakelen die het bekende verhaal in een ander daglicht stellen. Toch schreef Levy een monumentaal boek over een bedrijf dat synoniem is geworden voor hoogmoed en hebzucht in het digitale tijdperk – gevat in de jarenlange missie Move fast and break things. Er zit misschien weinig nieuws in Facebook: The Inside Story, maar het boek wemelt van de opmerkelijke details en verrassende inzichten in de personen en gebeurtenissen die Facebook vorm hebben gegeven.

Gesloten bedrijf

Levy kreeg ongekende toegang tot de top van het notoir gesloten bedrijf (ironisch omdat Facebook totale openheid van zijn gebruikers verwacht). Vooral de laatste drie jaar voerde hij veel gesprekken met Zuckerberg, luitenant Sheryl Sandberg, en een hele reeks (oud)werknemers.

Fascinerend zijn de passages waarin Levy het ongrijpbare karakter van de jonge Zuckerberg koppelt aan de keuzes die hij later zou maken – keuzes die de levens van miljarden mensen zouden beïnvloeden. Zuckerberg had van jongs af aan een obsessie met macht en overheersing, blijkt. Hij citeerde te pas en te onpas Griekse en Romeinse heersers, die hij verafgoodde, en kon op het kantoor van Thefacebook uitbarsten in luidruchtige grootspraak, terwijl hij in zijn schermuitrusting van bureau naar bureau sprong om geïrriteerde werknemers bijna in hun gezicht te prikken met zijn degen. Zuckerberg gelooft dat voor elk probleem een datagedreven oplossing bestaat en houdt koppig vast aan zijn overtuigingen: als zijn gebruikers ontploften bij de zoveelste privacy-inbreuk, wees hij steevast op de data die lieten zien dat zij de nieuwe functie wél veel gebruikten.

Terreurpropaganda

Van alle Amerikaanse techbedrijven heeft Facebook misschien wel de slechtste reputatie, na talloze keren persoonlijke data te hebben misbruikt en beschuldigd te zijn van het faciliteren van nepnieuws, pedofilie, terreurpropaganda, haatberichten en cyberbullying. Van een boek over de geschiedenis van Facebook, dat het ‘inside’ verhaal belooft, wil je weten: hoe heeft het zover kunnen komen? Levy, een gerenommeerde Amerikaans techjournalist verbonden aan tijdschrift Wired, heeft aan bijna 600 pagina’s nog niet genoeg om alle relletjes en misstappen tot op de bodem uit te pluizen. Zijn conclusie: elk probleem waarmee Facebook te maken kreeg valt te herleiden tot de missie om koste wat kost de wereld te verbinden, en de roekeloze haast waarmee dat gebeurde.

Telkens koos het bedrijf op cruciale momenten voor groei, ten koste van wat goed was voor zijn gebruikers – de keuze tussen het moreel juiste en het bedrijfsbelang die Zuckerberg die dag op het mannentoilet zoveel parten speelde. Al deze beslissingen – van het delen van gebruikersdata met derden zonder toestemming tot het aanpassen van de tijdlijn om meer sensationele inhoud te tonen, en van het introduceren van live-video zonder na te denken over misbruik tot het lanceren van Facebook in landen waar het geen enkele medewerker had – leidden tot een ongekend machtig internetconglomeraat dat landen in staat stelt elkaars kiezers te beïnvloeden, de grootste moeite heeft om schadelijke inhoud van zijn platforms te weren en keer op keer op de vingers wordt getikt door privacywaakhonden en mededingingsautoriteiten.

Je wil bij het lezen tegen de pagina’s schreeuwen: zagen jullie het dan niet aankomen?!

Lees ook: Facebook gaat echt niet ineens aan liefdadigheid doen

Facebook zegt: we zagen het inderdaad niet aankomen, want we geloofden dat onze missie om mensen dichter bij elkaar brengen tot goede dingen zou leiden – en dat geloven we nog steeds. Was het inderdaad naïviteit? Dat argument houdt geen stand, schrijft Levy. Bedenk dat Facebook op de weg naar wereldoverheersing elk probleem negeerde dat ontstond vanwege zijn obsessie met groei. En dan is er ook nog het verdienmodel, dat geoptimaliseerd werd om zoveel mogelijk data van gebruikers op te zuigen met zo min mogelijk toezicht en zo wel moest leiden tot misbruik. En bovendien, werkten er niet de slimste koppen van Silicon Valley bij Facebook, en kreeg Zuckerberg niet al vlak nadat hij Thefacebook stichtte in zijn studentenkamer advies van de beste investeerders? Levy toont dan ook overtuigend aan dat Facebook vaak genoeg gewaarschuwd is voor misbruik, maar simpelweg niet luisterde.