Van koffiekiosk naar Wijkpaleis

Rotterdam-West Het multifunctionele Wijkpaleis voor bewoners is heropend. Daaraan vooraf ging een ‘bizar traject’ met vastgoedambtenaren.

De ingang van het het nieuwe Wijkpaleis komt aan de Claes de Vrieselaan.
De ingang van het het nieuwe Wijkpaleis komt aan de Claes de Vrieselaan. Foto’s Wijkpaleis

Het idee begon tien jaar geleden met een mobiele koffiekiosk aan de Heemraadssingel in Rotterdam-West. Nu is het uitgegroeid tot een multifunctionele ontmoetingsplek met 2.000 vierkante meter aan de Claes de Vrieselaan.

Het hernieuwde ‘Wijkpaleis’ is woensdag 4 maart geopend door burgemeester Ahmed Aboutaleb en wethouder Barbara Kathmann (PvdA) van wijken. Het bestaat uit vier verdiepingen met een buurthuis, creatieve makers en een basisschoollocatie. Over twee jaar wil de stichting erachter, bestuurd door bewoners Marieke Hillen en Floris van Gennep, het huurpand kopen van de gemeente.

Hoe bouwen bewoners vanuit het niets zo’n Wijkpaleis? En wat kan je in zo’n paleis allemaal doen?

Eten bijvoorbeeld, van Surinaamse tagliatelli tot kaasfondue in de wijkkeuken. Hillen: „Op woensdagavond eten voor een paar euro zo’n zeventig mensen mee. Studenten, ouderen, gezinnen. Een maffe mix: sommige mensen hebben het nodig, anderen vinden het gewoon leuk.”

In de publieke ruimte op de begane grond zijn verder filmavonden, een textielwerkplaats en eigen ruimtes voor jongeren met muziek, multimedia en mode. Je kunt er komen om spelletjes te spelen of gewoon om te kletsen met buurtbewoners.

Hillen: „Maar we zijn geen welzijnsinstelling. We zeggen niet: kom koffiedrinken en vertel eens al je problemen. Het is een ‘sociale bibliotheek’ waar je kunt maken, ontmoeten, leren en ondernemen.”

Geld verdienen mag, als je ook wat terugdoet voor het Wijkpaleis of de wijk. Zo worden op de eerste en tweede etage werkplekken verhuurd aan creatievelingen. Playspace van Bruno Setola bijvoorbeeld, een bedrijfje dat advies geeft via zelfontwikkelde spellen. Of ontwerpcollectief SMELT, gespecialiseerd in maatschappelijk zelfonderzoek met „humor en confrontatie”.

Op de begane grond is een publieke ruimte voor eten, spelletjes en filmavonden, een textielwerkplaats en eigen ruimtes voor jongeren met muziek, multimedia en mode. Foto Wijkpaleis

Heel spannend

Hillen is eigenlijk architectuurhistoricus en tekstschrijver, Van Gennep is architect en aannemer. Maar door het Wijkpaleis zijn ze de laatste jaren ook een beetje ambtenaar, projectontwikkelaar en jurist geworden.

„Het is heel vaak, heel spannend geweest of het hele plan wel door zou gaan”, vertelt Hillen. „En de onderhandelingen met de afdeling vastgoed van de gemeente waren soms echt niet leuk. Op het eind zit je bij de burgemeester, die boos is dat je voor de laatste 18.000 euro aan zijn bureau schuift, en dat zijn ambtenaren het niet voor elkaar krijgen.”

Rotterdam Opzoomert nu al 25 jaar

Maar het is ook dankzij de burgemeester, wethouder Kathmann en in Delfshaven werkzame ambtenaren dat het Wijkpaleis er toch is gekomen, zegt Hillen. De gemeente noemt het nu als voorbeeld dat wijkinitiatieven een beter plan kunnen zijn dan het hoogste bod op maatschappelijk vastgoed, zegt zij.

Samen met buren begon Hillen ooit met Singeldingen, een zomers openluchtprogramma aan de Heemraadssingel. Daar kwam die koffiekiosk bij en zo ontstond het idee voor een permanente locatie. Het werd het souterrain van een groot wit pand aan de 1ste Middellandstraat, een oude pettenfabriek waar vroeger een wijkontmoetingscentrum had gezeten. Hier werd in 2015 het Wijkpaleis geopend.

Het was niet ideaal – je moest door een raam naar binnen en voor een wc-bezoek moest je „echt dapper” zijn – maar het was een begin.

De problemen begonnen in 2016 toen de gemeente het maatschappelijk vastgoed te koop zette. Het Wijkpaleis nodigde projectontwikkelaars die binnenstapten met een potje sambal uit voor een „pittig gesprek” over hun eigen toekomstplan.

De vraag was: met welke invulling zou dit grote pand de kwetsbare 1ste Middellandstraat het beste kunnen stimuleren? Het begon te schuren tussen het Wijkpaleis en vastgoedambtenaren, vertelt Hillen.

„Stadsontwikkeling zat in het begin nog heel erg op de lijn: er moet een grote stevige partij in, want die gaat het verschil maken. De supermarkt ernaast wilde bijvoorbeeld uitbreiden, en dan zou er op de bovenverdiepingen een hotel komen. Terwijl wij juist onze activiteiten met bewoners wilden uitbreiden.”

De gemeente schreef een aanbesteding uit voor het pand. Het Wijkpaleis had een plan gemaakt met twee aannemers en de christelijke stichting Delta. Onderin het pand zou het Wijkpaleis komen met een lunchroom, bovenin woonruimtes voor de opvangjongeren van Delta die ín het Wijkpaleis actief zouden zijn.

Maar de aanbesteding werd gewonnen door een ander plan dat momenteel in voorbereiding is: een huisartsenpost, apotheek en fysiotherapeut plus seniorenwoningen.

Het Wijkpaleis dreigde dakloos te worden, de redding kwam in juni 2017 vanuit de politiek. De gemeenteraad vond dat bij de aanbesteding te weinig rekening was gehouden met „maatschappelijke ambities”. De raad droeg het college op het Wijkpaleis „te laten voortbestaan” totdat er een nieuwe plek was.

Dat halve zinnetje in die raadsmotie was cruciaal, zegt Hillen: „Want daarom moest stadsontwikkeling wel met ons in gesprek blijven.”

Stadsontwikkeling zegt in een reactie dat bij de aanbesteding het hoogste bod „extra punten” kreeg, maar dat is gekeken naar de waarde voor de wijk. Er is nu een „grote behoefte” aan een zorgcentrum.

Eind 2017 belde de gemeente of het Wijkpaleis niet een plan kon bedenken voor het nieuwe pand aan de Claes de Vrieselaan. De Eloutschool die hier gehuisvest was, presteerde zwak en werd gesloten.

Het Wijkpaleis had net een ondernemersplan gemaakt en won 50 uur advies met een landelijke pitch voor actieve bewoners. Het plan moest aansluiten bij de wensen van de gemeente. En het verdienmodel moest kloppen, want de jaarhuur van het oude schoolpand is een ton.

Huis van de Wijk

De financiële constructie is als volgt: de bovenverdieping wordt de komende jaren commercieel verhuurd aan de Mariaschool in West, die ineens met ruimtegebrek kampte omdat ze veel Elout-leerlingen erbij kregen. De creatieve makers in het Wijkpaleis betalen een kostprijsdekkende huur. Fondsen bekostigen de exploitatie van de publieke benedenverdieping. Verder krijgt het Wijkpaleis subsidie als gemeentelijk Huis van de Wijk. „Zo verrichten we twee gemeentelijke taken: onderwijshuisvesting en welzijnswerk.”

Ook kan het Wijkpaleis het pand in 2022 kopen, zegt Hillen. De gemeente heeft het alleen getaxeerd op 1,6 miljoen euro en het Wijkpaleis op 1,2 miljoen, door een andere berekening bij maatschappelijk vastgoed. Afgesproken is dat beiden in 2022 opnieuw taxeren, de taxatie van het Wijkpaleis is dan leidend, zegt Hillen.

Het was een „bizar traject” met stadsontwikkeling, zegt ze. „Zij hebben een schizofrene opdracht. Enerzijds: verkoop maatschappelijk vastgoed voor zo’n hoog mogelijke prijs. Tegelijkertijd hebben ze een gemeenteraad, een stadsbestuur dat zegt: we willen ruimte voor initiatieven vanuit de stad. Dat is wat het proces ingewikkeld maakte en vertraagde. Maar het is allemaal goedgekomen.”