Inspectie en ministerie pasten samen conclusies aan

Openbaar bestuur Binnenlandse Zaken en de Inspectie Leefomgeving verdraaiden in het jaarverslag van de inspectie kritische conclusies over het ruimtelijk ordeningsbeleid.

Foto gemaakt met een drone van knooppunt Hoevelaken.
Foto gemaakt met een drone van knooppunt Hoevelaken. Foto Sem van der Wal / ANP

Ambtenaren van het ministerie van Binnenlandse Zaken en de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) hebben in samenspraak de conclusies van een kritisch rapport gemanipuleerd in het jaarverslag van de ILT. Dat blijkt uit interne mails die het ministerie woensdagochtend vrijgaf op verzoek van de Tweede Kamer. NRC onthulde eerder het bestaan van het niet gepubliceerde rapport en de druk die er werd uitgeoefend om de conclusies aan te passen.

Lees hier het verhaal over het falen van ruimtelijke ordening: Zo werd er toch gebouwd naast een vuurwerkopslag

Uit de correspondentie blijkt dat er in maart vorig jaar ophef ontstond toen de ILT een samenvatting van het rapport in het jaarverslag wilde opnemen. Een tekstvoorstel werd voorgelegd aan het ministerie van BZK, verantwoordelijk voor ruimtelijke ordening in Nederland.

In de voorgestelde passage stond dat het „het systeem van ruimtelijke ordening op punten onvoldoende werkt” omdat gemeenten, provincies en het Rijk „de nationale belangen, ondanks de wettelijke verankering, regelmatig uit het oog verliezen”.

De directie Ruimtelijke Ordening bij Binnenlandse Zaken liet de inspectie hierop weten „nogal verrast” te zijn door deze passage en er „de nodige vragen” bij te hebben. Vervolgens drong het ministerie aan op een gesprek „met het verantwoordelijke managementteam-lid bij de ILT”. Twee weken later volgde een nog dreigender mail vanuit Binnenlandse Zaken: „Mocht eea niet aangepast worden willen we ook graag overleg met de managers bij de ILT bij wie dit in de portefeuille valt.”

Lees over het onderzoek van NRC naar de Inspectie Leefomgeving: Ministerie hield rapport over falen ruimtelijke ordening tegen

Na de mails vanuit het ministerie paste de ILT de tekst in haar jaarverslag radicaal aan. De kritische conclusies verdwenen en maakten plaats voor de notie dat „het beeld is dat de feitelijke inpassing voldoende is”. Met andere woorden: dat het goed ging met de decentralisatie van de ruimtelijke ordening in Nederland.

Onrust binnen inspectie

Uit onderzoek door NRC bleek eerder dat de ommezwaai tot onrust leidde bij de inspectie. Betrokken inspecteurs klaagden dat de leiding van de inspectie zwakke knieën had getoond tegenover het ministerie, onder meer om de onderhandelingen over extra budget voor de ILT niet te verstoren. De top van de inspectie liet betrokkenen intern weten begrip te hebben voor hun frustratie.

Niettemin schrijft inspecteur-generaal van de ILT Jan van den Bos nu aan de minister dat hij „geen druk heeft ervaren vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken of andere departementen om het rapport niet te publiceren als zelfstandig document te publiceren of het jaarverslag aan te passen”. Over het feit dat er conclusies in het jaarverslag stonden die het tegenovergestelde waren van wat zijn eigen mensen wilden publiceren zegt Van den Bos: „De aangepaste tekst [in het jaarverslag, red.] is ongelukkigerwijs geen juiste weergave van de conclusies van het rapport.”

Uit de vrijgegeven mails blijkt verder dat er op het departement eind 2017 al problemen werden verwacht met de kritische conclusies van de inspectie over het falen van het landelijke ruimtelijke ordeningsbeleid. „De materie is zeer gevoelig”, schreef een ambtenaar van Binnenlandse Zaken aan collega’s bij de inspectie en het ministerie van Infrastructuur en Milieu na een informeel gesprek hierover. „Nu dus even per sé pas op de plaats. Anders ontstaan er brokken en is jullie harde arbeid niet effectief.”

Enkele maanden later informeerde een ambtenaar van Binnenlandse Zaken bij de ILT „vanuit welke bevoegdheid” de ILT kritiek had op het rijksbeleid omtrent ruimtelijke ordening.

Het plan was om op hoger niveau over het kritische rapport te vergaderen, maar die bijeenkomst is er niet gekomen – schrijft minister Stientje van Velthoven (Milieu en Wonen, D66) woensdag aan de Kamer, die haar om uitleg over de gang van zaken rond het rapport had gevraagd.

Lees hier een commentaar over de kwestie: Niemand is gediend van weggemoffelde inspectierapporten