Reportage

GGD’s: strikt met de coronatest, improviseren met het personeel

GGD en Corona Het is lastig zoeken naar de bron van het coronavirus in Nederland als de GGD je van het kastje naar de muur stuurt. Een rondgang met ervaringen.

Om verdere verspreiding van het coronavirus te voorkomen, worden in steeds meer laboratoria in Nederland monsters getest.
Om verdere verspreiding van het coronavirus te voorkomen, worden in steeds meer laboratoria in Nederland monsters getest. Foto’s Rob Engelaar/ANP

Rosalie Mensing keert zaterdag 22 februari met haar gezin terug van een vakantie in Noord-Italië, een kleine week voordat de eerste Covid-19-besmetting in Nederland bekend zal worden. Maandag belt Mensing de huisarts, omdat ze koorts heeft en hoest. De GGD laat de huisarts weten dat zijn patiënt zich geen zorgen hoeft te maken; ze is niet in een officieel risicogebied in Noord-Italië geweest.

Een week later krijgt Mensing het gevoel dat ze longontsteking heeft. ‘Bel maandag je huisarts’, is het advies van de GGD Hollands Noorden. Mensing doet dat maar wordt daar van het kastje naar de muur gestuurd. Volgens de huisarts moet ze bij de GGD een coronatest aanvragen maar volgens de GGD mag alleen de huisarts zo’n test bij hen aanvragen. Die week zijn Mensings man, die leraar is, en haar zoon gewoon naar school gegaan. Dat was namelijk geen probleem, zeiden de zorgverleners.

Lees ook: ‘De tijd van behoudend testen is voorbij’

Vele telefoontjes later – Mensing wordt steeds zieker – besluit de huisarts dat het gezin, afgelopen dinsdag, getest moest worden op het nieuwe coronavirus. De uitslag wordt deze woensdag of donderdag verwacht.

Zijn huisartsen en GGD’s té afhoudend als zieke mensen zich melden? Die vraag dringt zich op nu het nieuwe coronavirus zich verspreidt in Nederland. De teller stond woensdag op 38 coronapatiënten.

De criteria om mensen te testen op het nieuwe virus worden steeds aangescherpt, zegt een woordvoerder van de GGD Hollands Noorden. “Daarom kan het gebeuren dat iemand die een test wil, deze in eerste instantie niet krijgt en een week later wel”, zegt hij, “maar het is de huisarts, en niet de patiënt, die een test moet aanvragen bij ons.”

Volgens de GGD-woordvoerder is er op dit moment nog genoeg personeel bij hen om de corona-onderzoeken uit te voeren. Om te zorgen dat dat zo blijft, houdt de GGD zich strikt aan de testcriteria – alleen mensen die daaraan voldoen, worden getest. Op de casus van de familie Mensing kan de woordvoerder, wegens privacyredenen, niet ingaan.

Vergelijk het met het opsporen van vals geld, zegt de Tilburgse microbioloog Jean-Luc Murk: „Je kúnt niet elke munt testen. Dan vind je het valse geld nooit. Je begint dus bij de briefjes van 500 euro.”

Lees ook: In Breda liggen de mondkapjes nu achter slot en grendel

Een coronapatiënt uit Helmond vertelde woensdag in het Algemeen Dagblad dat ze „meerdere malen de huisartsenpost had gebeld. Omdat ik me niet goed voelde en vlakbij een risicogebied was geweest en dat ik me daarom moest laten testen op het coronavirus. Ik kreeg te horen: ‘u zit op het randje, wacht eerst maar af en kruip onder de wol’. Ik heb echt moeten aandringen op een test”.

Ook Willemijn Smal heeft aangedrongen op een test, maar tevergeefs. Ze werd ziek op de terugreis van een skivakantie in Oostenrijk, vertelt ze aan de telefoon. Regelmatig onderbreekt ze haar verhaal met hard hoesten. Langzaam ontwikkelden de coronasymptomen zich, net als bij haar man en twee zoons.

Terug in Nederland belde Smal haar huisarts, die de klachten serieus nam. Maar de GGD wilde geen coronatest doen, omdat het gezin niet in officieel risicogebied was geweest. „Wij komen er wel bovenop”, zegt Smal, „maar ik maak me zorgen om de verspreiding van het virus onder mensen met een zwakkere gezondheid.” De zieke gezinsleden zitten nu in zelfopgelegde thuisisolatie.

Wie wel en wie niet?

De bestrijding van het nieuwe coronavirus is in handen van de 25 GGD’s in Nederland. Zij bepalen wie wordt getest en wie niet. En zij gaan, als iemand na een test besmet blijkt te zijn, alle contacten na van die patiënt. Die moeten zichzelf ‘in de gaten houden’ – dagelijks de temperatuur opnemen en hun gezondheid peilen. Worden ze ziek, dan moeten ze de GGD-medewerker inlichten.

Dat is tijdrovend maar belangrijk om het nieuwe virus in te dammen, zegt Christian Hoebe, hoofd Infectieziektebestrijding van de GGD Zuid-Limburg. „Sommige mensen zeggen ‘ach’, het is niet zo ernstig, aan griep kun je ook sterven. Maar het verschil is, dat er geen immuniteit is tegen dit nieuwe coronavirus omdat het nieuw is. Iedereen is er dus vatbaar voor. Tegen de griep is de helft van de 65-plussers gevaccineerd en hebben veel mensen weerstand opgebouwd.”

We zetten nu al collega’s van andere afdelingen in op ‘corona’

Woordvoerder GGD Brabant- Zuidoost

Gemiddeld heeft een patiënt vijftien mensen gesproken na zijn besmetting; en gemiddeld besmet hij een tot vijf mensen (volgens internationale gemiddelden). Alleen al voor de 38 officiële patiënten, moeten GGD-medewerkers dus ongeveer 570 mensen hebben opgespoord (bellen, inspreken, nog een keer bellen) en er contact mee onderhouden.

De vraag is dus: hebben de GGD’s genoeg mensen om dit te doen? Ze zeggen van wel maar de meesten willen geen concrete aantallen noemen. Zo zegt de GGD Zuid-Holland Zuid geen aantallen te willen noemen, want: „Welke conclusies zou men daaruit trekken?” zegt de woordvoerder. In die regio zijn dinsdag twee patiënten positief getest op het virus; onder wie een 86-jarige man uit Oud Beijerland. „We hebben geen idee hoe hij besmet is geraakt”, zegt Rob Kievit, directeur van het Ikazia ziekenhuis waar de man ligt. Vooral bij mensen die niet op reis zijn geweest, is meer contactonderzoek nodig om de bron van besmetting te vinden.

De GGD’s Zuid Limburg, Brabant-Zuidoost en Amsterdam zijn wel concreet. Amsterdam en Zuid Limburg hebben elk tachtig mensen die zich met ‘bemonsteren’ (een uitstrijkje in de mond), contactonderzoeken, een crisisteam en een call-centre bezighouden. De GGD Zuid Limburg is er al weken bezig met ‘corona’, nadat een Duitse man die in Limburg had gelogeerd, besmet bleek te zijn. Tot nu toe is er niet één Limburger, die de Duitser ontmoette en is getest, ‘positief’ gebleken. Hoofd Infectieziektebestrijding Christian Hoebe: „We hebben de capaciteit uitgebreid door allerlei GGD-medewerkers die niet tot de gewone Infectieziektes-staf [acht man] behoren, snel op te leiden om ook monsters af te nemen en contact-onderzoek te doen.”

Ook GGD Brabant-Zuidoost zegt: „Op een gegeven moment komen er grenzen aan de capaciteit. Dan wenden wij ons tot het RIVM. We zetten nu al collega’s van andere afdelingen in op infectieziekten. Die krijgen instructies op het gebied van bemonstering en contact-onderzoek.”

Is het niet al te laat om het nieuwe coronavirus te containen? Nee, zegt Hoebe. „Als je snel bij al de zieken bent. Als elke zieke één persoon besmet, blijft het virus leven. Als hij mínder dan een persoon besmet, dooft het uit.”

De Tilburgse microbioloog Jean-Luc Murk zegt: „Het is in te dammen en dat moet ook. Maar dat staat of valt bij voldoende mankracht.”