Opinie

De politie is overvraagd, onder de sterkte en te zwak ingelicht

C2000 is een gesloten communicatienetwerk en is bedoeld voor gebruik door de Nederlandse hulp- en veiligheidsdiensten.
C2000 is een gesloten communicatienetwerk en is bedoeld voor gebruik door de Nederlandse hulp- en veiligheidsdiensten. foto Rias Immink

Politiezorg steunt op twee pilaren: de ‘diender’ en ‘informatie’. Deze pilaren zijn niet meer zo stevig. De ‘dienders’ staan onder druk. Het verzuimpercentage is hoog. Er spelen zaken rond PTSS. Er is roosterdruk, onrust over het prepensioen en irritatie over bureaucratisering en werkdruk.

We doen een steeds groter beroep op de politie. Dat heeft onder andere met de aanpak van georganiseerde misdaad en de dreiging van terrorisme te maken. Maar ook met de grootschalige inzet bij demonstraties en het bewaken van bedreigde personen.

Meer aan de hand

‘Dienders’, zo blijkt uit (inter)nationaal onderzoek, zijn overwegend loyaal, gedreven en gemotiveerd. En doen 24/7 interventies in situaties die zich beter niet kunnen voordoen. En wel onmiddellijk: de klassieke definitie van wat politie is. Werving, selectie, opleiding, salariëring, secundaire arbeidsvoorwaarden en organisatorische rugdekking zijn echter wel basiscondities voor goed politiewerk. Daar zit natuurlijk altijd rek in. Bovendien hebben politiemensen een natuurlijke aanleg om de ‘hogere legerleiding’ kritiek te geven. Maar het lijkt of er nu meer aan de hand is.

De nationale politie spreekt over betekenisvolle interventies die als doel hebben om gedrag in de samenleving te ‘begrenzen, beschermen en bekrachtigen’. Het lijkt mij niet overdreven om deze uitgangspunten ook op het eigen personeel te betrekken. Zeker ook omdat die betekenisvolle interventies op straat steunen op een wankelende tweede pilaar: de kwaliteit en de tijdigheid van ‘informatie’.

De Centrale Ondernemingsraad (COR) van de politie maakt zich zorgen over het vernieuwde, haperende C2000 communicatiesysteem voor de hulpdiensten. De situatie is ‘onacceptabel.’ Het systeem is niet in staat om de veiligheid van medewerkers te waarborgen, aldus de COR in een brandbrief aan de minister en korpsleiding.

Privaat netwerk

De politiebonden krijgen klachten over uitvallende apparatuur, wegvallende verbindingen en onverstaanbare gesprekken. In Amsterdam schakelde de politie onlangs noodgedwongen over op een privaat netwerk, omdat volgens het korps tijdens ‘een grote actie met bijzondere diensten’ problemen ontstonden.

Ook elders in het land doen zich storingen voor. Agenten bellen soms de meldkamer via het nummer 112 om op die manier collega’s te spreken te krijgen. Bij politieteams in Oost-Nederland gebruiken agenten soms apps op hun telefoon om elkaar te bereiken. De kritiek is niet nieuw. In de uitzending ‘De Ramp C2000’ van Zembla (2009) wordt gesteld dat het systeem niet of onvoldoende werkt. Er is slecht bereik.

Uit een geheime lijst van de overheid zouden 65 plaatsen worden genoemd met onvoldoende of geen dekking, maar Zembla stelt dat uit een inventarisatie van de 25 veiligheidsregio’s in Nederland blijkt dat dit aantal veel hoger is. Onder andere de binnensteden van Groningen, Vlissingen en Tilburg, en diverse tunnels, stadions, ziekenhuizen en winkelcentra zouden geen of onvoldoende dekking hebben.

In 2018 besteed Zembla opnieuw aandacht aan C2000. Het communicatienetwerk loopt technisch op zijn laatste benen en dringend aan vervanging toe. De 85.000 gebruikers hadden in 2017 al een nieuw systeem moeten hebben, maar de invoering daarvan heeft vertraging opgelopen. Het oude netwerk wordt voorlopig met kunst- en vliegwerk in de lucht gehouden.

In een reactie op die uitzending stelt het ministerie van Justitie en Veiligheid, de beheerder van het netwerk, dat C2000 nog steeds „robuust en stabiel” is. Maar uit een interne memo van de politie blijkt dat er tussen april 2015 en augustus 2017 2775 storingen waren in het netwerk. Ook is het vertrouwen in het netwerk onder sommige rechercheteams sterk afgenomen, zo laat Zembla zien.

Niet alleen het communicatiesysteem staat ter discussie maar ook de wijze waarop de politie wordt aangestuurd door kwalitatieve informatie om zo gericht en tijdig mogelijk haar werk te doen.

Beperkt van de grond

De Inspectie OOV brengt in december 2019 het rapport ‘Intelligence in de opsporing’ uit. De Inspectie concludeert dat de recherche en het OM in beperkte mate gebruik maken van intelligence om te bepalen welke potentiële zaken de samenleving het meest ontwrichten en welke tactiek opportuun en efficiënt is.

De Inspectie concludeert dat de probleemgerichte aanpak bij de politie beperkt van de grond komt. Daarnaast zijn de informatiemedewerkers voor een belangrijk deel niet voldoende voor de functie opgeleid en sluit het huidige opleidingsaanbod niet aan bij de vereisten die voor het vervaardigen van intelligence-producten nodig zijn.

Nog meer aandacht voor deze twee pilaren van goede politie (en breder veiligheidszorg) is geen overdreven luxe. Alles waar de samenleving zich terecht druk over maakt (ondermijning, cyber, polarisatie, geweld, grootschalige ordeverstoring en calamiteiten) kunnen uitsluitend beheersbaar blijven indien de twee pilaren sterk en betrouwbaar zijn.

De Veiligheidscolumn wordt geschreven door deskundigen uit de politiewereld. Bob Hoogenboom is hoogleraar fraude en regulering aan de Nyenrode Business Universiteit. Samen met Marc Schuilenburg doceert hij het mastervak ‘Politie en Veiligheid’ aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.