Opinie

De chaos bij de IND moet structureel worden opgelost

IND

Commentaar

Een taskforce en een extra directeur. Dat zijn de oplossingen waarmee staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Asiel, VVD) de problemen bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst te lijf wil gaan. Door een gebrek aan capaciteit zijn de wachttijden bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst zo hoog opgelopen dat asielzoekers de overheid in gebreke stellen en het ministerie wekelijks een miljoen euro aan dwangsommen uitkeert.

Die problemen bij de IND zijn niet nieuw, maar kregen deze week wel een nieuwe dimensie. Uit onderzoek van NRC bleek maandag dat het ministerie in 2020 naar verwachting 70 miljoen euro aan boetes moet uitkeren aan asielzoekers. Dat is vier keer meer dan staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Asiel, VVD) in november aan de Tweede Kamer meldde.

Hoewel de instroom van asielzoekers al een paar jaar stabiel is, moeten mensen soms twee jaar wachten voordat hun asielprocedure begint. De overheid verzaakt haar wettelijke taak en het enige pressiemiddel dat asielzoekers kunnen inzetten, is het afdwingen van een geldbedrag: iedereen kan de overheid zo aanspreken op het naleven van de wet.

Het gaat om veel geld. En veel politieke partijen zijn verontwaardigd: waarom zouden asielzoekers die weinig tot geen kans maken op een verblijfsvergunning in Nederland wel aanspraak maken op geld – oplopend tot duizenden euro’s? Bovendien kan dat geld veel beter worden ingezet om de capaciteit van de IND te versterken, klinkt het.

De oplossingen worden daarom ook vooral gezocht in het aanpakken van die dwangsommen, bijvoorbeeld door het tijdelijk opschorten van de wet. Vorige week schreef NRC dat het ministerie van Justitie en Veiligheid vluchtelingen wil laten meebetalen aan hun langdurige opvang in asielzoekerscentra, om de uitgekeerde dwangsommen te kunnen compenseren.

Het zijn symboolmaatregelen, bedoeld voor het bestrijden van een beeld dat met name de partijen die een strenge migratiekoers voorstaan, niet goed uitkomt. Het beeld van profiteurs die hun hand ophouden in Nederland. De problematiek daarachter wordt met deze ingrepen niet aangepakt, maar politici kunnen er het verontwaardigde deel van hun achterban goed mee bedienen. De staatssecretaris verschuilt zich achter een ‘taskforce’, die over vier weken rapporteert.

Het achterliggende probleem is dat de IND al jaren slecht functioneert – vooral door politieke ingrepen. Toen de asielinstroom na de vluchtelingencrisis van 2015-2016 daalde, besloot het kabinet Rutte-II in 2017 op de IND te bezuinigen. Personeel verdween en locaties sloten. Het weer aantrekken van nieuwe mensen op een inmiddels krappe arbeidsmarkt kost tijd.

Maar ook intern heeft de IND de boel niet op orde. Computersystemen functioneren slecht, er zijn geen betrouwbare cijfers over het personeel beschikbaar en intern lopen er veertig projecten om de wachttijden te verkorten. Het geld dat eerder dit jaar werd vrijgemaakt lost nu de problemen nog niet op. Het ontbreekt, nog steeds, aan structurele oplossingen.

Daar moeten politici zich op richten. Verontwaardigd de staatssecretaris ter verantwoording roepen kan nuttig zijn, maar het ontslaat parlementariërs niet van de verplichting zelf oplossingen aan te dragen. Het verbeteren van de omstandigheden voor wachtende asielzoekers is niet alleen een wettelijke verplichting van de overheid, politici zouden het zich ook vanwege de humanitaire aspecten moeten aantrekken.