Overleeft de linkse boodschap de lente?

Linkse samenwerking GroenLinks, PvdA en SP voerden dinsdag de druk op de begrotingsonderhandelingen op. Een flirt naar nauwere samenwerking.

Marijnissen (SP), Asscher (PvdA) en Klaver (GroenLinks) presenteerden dinsdag een „gezamenlijke boodschap” aan de regering.
Marijnissen (SP), Asscher (PvdA) en Klaver (GroenLinks) presenteerden dinsdag een „gezamenlijke boodschap” aan de regering. Foto David van Dam/ANP

Het was winter, Mark Rutte regeerde en op een podium kwamen de leiders van GroenLinks, PvdA en SP samen voor een „gezamenlijke boodschap” tegen de regering. Dat was in 2011 en daarna hoorde je niemand meer over de samenwerking die Jolande Sap (GroenLinks), Job Cohen (PvdA) en Emile Roemer (SP) aankondigden.

Het is winter, Mark Rutte regeert en dinsdagavond kwamen op een podium in de Tolhuistuin in Amsterdam de leiders van GroenLinks, PvdA en SP samen voor een „gezamenlijke boodschap” aan de regering.

Overleeft dit boodschap dit keer wel de lente?

Dat is wat partijleiders Jesse Klaver (GroenLinks), Lodewijk Asscher (PvdA) en Lilian Marijnissen (SP) hopen: ze zullen dit najaar tegen het belastingplan stemmen als daarin staat dat de winstbelasting voor grote bedrijven wordt verlaagd, zoals de regering nu wil. Als Klaver die boodschap als eerste van de drie uitspreekt, wordt er licht geklapt. Pas als ook Marijnissen en Asscher die eis hebben herhaald, lijken de ongeveer zeshonderd aanwezigen door te hebben dat dít de „gezamenlijke boodschap” is waarvoor ze zijn gekomen.

Met het statement willen de drie partijen druk zetten op de begrotingsonderhandelingen die het kabinet dit voorjaar begint. Omdat de coalitie in de Eerste Kamer geen meerderheid heeft, is er voor het belastingplan steun nodig van ten minste zes oppositiezetels. De drie linkse partijen hebben in de senaat 18 van de 75 zetels.

Onderlinge onmin

De bijeenkomst is een voorzichtige flirt naar eventuele verdere samenwerking richting de Tweede Kamerverkiezingen volgend jaar maart, bevestigt een betrokkene. Blijven ze bij elkaar, ook als de coalitie ze uit elkaar probeert te spelen?

Dat vertrouwen moest hersteld worden na een roerig najaar waarin de drie partijen onderlinge onmin uitvochten.

De PvdA hekelde de SP vanwege de beruchte ‘Brusselmans’-clip waarin Europese PvdA-lijsttrekker Frans Timmermans door de SP werd neergezet als megalomane, instabiele eurofiel. Tussen GroenLinks en de PvdA ontstond in het najaar wrevel over het instemmen door GroenLinks met de begrotingen en het belastingplan voor 2020. De PvdA vond dat de groenen te gemakkelijk hun steun gaven zonder er iets voor terug te krijgen. Groenlinksers keken op hun beurt raar op dat de PvdA rücksichtslos tegen de begrotingen van departementen stemde.

In het Haagse restaurant Poentjak legden de drie partijleiders begin dit jaar hun verschillen en irritaties bij en keken ze vooruit naar het nieuwe politieke jaar. Het concreetst wat Marijnissen, Asscher en Klaver overeenkwamen was om samen op te trekken bij het volgende belastingplan, de inkomstenkant van de Miljoenennota die op Prinsjesdag wordt gepresenteerd. Volgens een eerdere aankondiging van het kabinet zal daarin de vennootschapsbelasting met ruim 2 miljard euro worden verlaagd.

De boodschap van dinsdag toont daarmee zowel de onderlinge wil tot nauwere samenwerking, als het gebrek daaraan. Volgens betrokkenen is er voor andere begrotingsonderhandelingen (nog) geen gezamenlijk plan getrokken. In de zaal vragen veel mensen dinsdagavond aan de drie leiders: wanneer komt jullie gezamenlijke boodschap voor een betere zorg, of tegen het populisme, of voor betere banen?

De inhoudelijke overeenkomsten zíjn ook groot: uit een analyse van stemgedrag in het parlement door NRC blijkt dat GroenLinks en de PvdA in 90 procent van de gevallen hetzelfde stemmen; de SP stemt bij 85 procent van alle moties, wetsvoorstellen en amendementen hetzelfde als de andere twee.

De SP haakte pas laat aan bij de organisatie van het avondje, toen GroenLinks en de PvdA elkaar al gevonden hadden. Het toont de afwijkende positie van de SP tegenover de andere twee. De SP is scherper, minder bereid tot compromissen. Dat bleek de afgelopen tijd bijvoorbeeld bij de gesprekken over een pensioenakkoord. Alle drie de partijen hielden tijdens die onderhandelingen intensief contact met de onderhandelaars van de vakbond. GroenLinks en de PvdA steunden het uiteindelijke akkoord, de SP niet.

Verregaande samenwerking

Die twee partijen bewegen al langer dichter naar elkaar toe dan naar de SP. Vooral rond 2015 spraken partijprominenten meermaals over verregaande samenwerking bij landelijke verkiezingen. Die kwam er niet.

Sinds begin dit jaar roepen sommige partijleden opnieuw op tot nauwe electorale samenwerking. Zo pleitten PvdA’er Niesco Dubbelboer en GroenLinkser Dick Pels zaterdag in NRC voor een fusie van hun partijen: „Een geweldige gamechanger voor de komende campagne, die de strijd om de grootste partij terugbrengt tot een heldere confrontatie tussen links en rechts om de premiersvraag.”

Lees ook: Columnist Tom-Jan Meeus over samenwerking tussen GroenLinks en de PvdA.

Zaterdag kunnen PvdA-leden een stap zetten richting zo’n fusie: op het partijcongres wordt dan gestemd over een motie die oproept tot vorming van één kandidatenlijst en één programma. Het partijbestuur van de PvdA ontraadt de motie, de afwijzende tekst is in samenspraak met het partijbestuur van GroenLinks geschreven.

Een fusie lijkt dan ook onwaarschijnlijk, zeggen mensen in de top van beide partijen. Fractievoorzitter in de Eerste Kamer Mei-Li Vos (PvdA) was in 2015 nog voorstander van een samengaan in één partij, nu is ze sceptischer: „Dat lijkt me veel gedoe. Vraag maar aan consultancybureaus als McKinsey hoe lastig het is om goed te fuseren. Maar we moeten wél samenwerken en laten zien wat ons gedeelde alternatief is, wat voor samenleving we willen.”

Een realistischer scenario, zeggen bronnen binnen beide partijen, is dat GroenLinks en de PvdA – zonder de SP – in het najaar een zogeheten ‘stembusakkoord’ sluiten, waarin ze een gezamenlijke inzet voor een eventuele kabinetsformatie duidelijk maken.

Of dat voldoende is voor de mensen die dinsdagavond naar Amsterdam kwamen? Het hardste wordt er geklapt voor vragen over méér samenwerking. Asscher: „Jullie zitten soms meer op één lijn dan wij.”

Met medewerking van Wouter van Loon, Kees Rottinghuis en Philip de Witt Wijnen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.