De onzichtbare beugel: mooie rechte tanden én lichamelijke klachten

Gebit Een transparante beugel maakt je tanden rechter, maar er zitten risico’s aan de behandeling. „Niet alle aanbieders zijn even kundig.”

Foto NRC

Aan haar grote, scheve tanden ergerde Andra Blom (58) zich altijd al. Ze was er ook onzeker door, wat nog erger werd toen haar man haar na 29 jaar huwelijk verliet. Toen vertelde een orthodontist in haar kookclubje haar dat er onzichtbare beugels zijn. „Ik was meteen enthousiast. Ik had echt geen zin om op mijn vijftigste nog met allerlei metaal in mijn mond rond te lopen. Maar dit wilde ik wel.” Sinds de behandeling staat ze voor het eerst in haar leven lachend op foto’s.

De onzichtbare beugel, officieel aligner genoemd, is razendpopulair. Op Instagram heeft #Invisalign, de bekendste transparante beugel, een miljoen hits; van over de hele wereld stralen de kaarsrechte gebitten je tegemoet. De techniek achter deze beugel bestaat al zeker twintig jaar, „maar de behoefte aan de onzichtbare beugel is de afgelopen jaren mede door sociale media flink opgestuwd”, zegt Yijin Ren, hoogleraar orthodontie bij het Universitair Medisch Centrum Groningen. Align Technology, het bedrijf achter Invisalign, zet influencers in om de beugel te promoten. Zo maakte popster Justin Bieber er reclame voor. In Nederland had vlogger Monica Geuze er een.

De doorzichtige beugel is een kunststof hoesje dat over je tanden zit. Hij wordt op maat gemaakt met behulp van (röntgen)foto’s of een afdruk van de tanden. Digitale techniek berekent hoe de beugels zo moeten worden geproduceerd dat de tanden in kleine stapjes naar de gewenste eindpositie gaan. De tandarts of orthodontist geeft vervolgens een pakketje aligners – bijvoorbeeld tien stuks bij 4 tot 5 milimeter verplaatsing van de tanden – mee die je doorgaans om de twee weken moet vervangen. Bij iedere beugel komen de tanden iets rechter te staan. Voor een kleine aanpassing ben je idealiter binnen vijf maanden klaar.

Behalve dat je hem bijna niet ziet, is het voordeel van een aligner boven een gewone beugel dat je minder lang in de tandartsstoel zit. Nadelen zijn er ook: de beugel moet uit wanneer je eet. En als je gekleurde drank als rode wijn drinkt, anders verkleurt de beugel. Dat is gedoe, en ook minder prettig in gezelschap.

Tussen de 2.500 en 4.000 euro

De kosten zijn volgens Invisalign vergelijkbaar met die van een vaste beugel, gemiddeld tussen de 2.500 en 4.000 euro. Als je slechts één of twee tanden wilt rechtzetten, volstaat soms een goedkopere behandeling, vanaf 1.500 euro. Om het resultaat te behouden, moet je de rest van je leven een spalk dragen: een metalen draad die achter de voorste tanden wordt geplakt en daar vast blijft zitten. Soms wordt daarnaast een nachtbeugel aangeraden. De spalk houdt alleen de voorste tanden recht, een nachtbeugel zorgt ervoor dat het hele gebit niet verschuift.

De resultaten die je op sociale media ziet, zijn niet voor iedereen haalbaar

Yijin Ren, hoogleraar orthodontie

Op sociale media lijkt het of vooral twintigers met zo’n beugel rondlopen, maar tandarts Karin Molhoek uit Den Haag plaatst ze juist veel bij veertigers en vijftigers. „Na je dertigste gaan je tanden verschuiven. De ondertanden hebben, door het bijten en de druk van het bovengebit bijvoorbeeld, de neiging om naar voren te gaan staan. De onzichtbare beugel sluit aan bij de trend dat we er eeuwig jong uit willen blijven zien. De één laat een rimpel wegspuiten, de ander zijn tanden rechtzetten.”

Hoogleraar orthodontie Ren vindt het een positieve ontwikkeling dat steeds meer volwassenen kiezen voor orthodontische behandelingen. En niet alleen vanuit esthetisch oogpunt: een afwijkende stand van het gebit en vooral van de kaken kan ook lichamelijke klachten geven, zoals pijn in de kaakspieren en hoofd- of nekpijn. Maar ze waarschuwt ook voor de keerzijde van de populariteit. Zo kunnen de socialemediacampagnes valse verwachtingen wekken. „De resultaten die je daar ziet, zijn niet voor iedereen haalbaar”, zegt ze. „De onzichtbare beugel lijkt vooral geschikt voor kleine afwijkingen, bijvoorbeeld als er een paar tanden netjes op een rij moeten worden gezet.” Ze tekent daarbij aan dat er nog weinig wetenschappelijk onderzoek is gedaan naar onzichtbare beugels. „Voor het geheel verplaatsen van een tand lijkt de onzichtbare beugel minder effectief.” Uit een Amerikaanse wetenschappelijke vergelijking uit 2007 tussen Invisalign en vaste beugels maakt ze op dat het resultaat van de onzichtbare beugel ‘minder stabiel’ is. „De kans dat de tanden teruggaan naar de oorspronkelijke positie lijkt groter.”

Penny Bleeker-Bloem (42) uit Alkmaar besloot zichzelf na haar veertigste een Invisalign-beugel cadeau te doen. „Ik heb in de puberteit een plaatjesbeugel gehad. Deze was voor de tweede helft van mijn leven.” Ze is niet onverdeeld enthousiast. Ze had gehoopt in een half jaar klaar te zijn, maar dat pakte anders uit. De beugel werd de eerste keer niet goed ingemeten, waardoor het effect onvoldoende was. Haar orthodontist bestelde – zonder meerkosten – nieuwe beugels. „Met die wachttijd meegerekend kost het hele traject me nu anderhalf jaar. Mijn puberzoon is straks sneller van zijn beugel af dan ik.”

Regelmatig laten controleren

En er was nog een tegenvaller: ze bleek te slissen met haar beugel in, en ze kreeg er een droge mond van. „Daar had ik niets over gelezen op internet. Ook de orthodontist had hier niet voor gewaarschuwd.” Het was niet handig, als scheidingsmediator moet ze veel praten. Toch hield ze de beugel in. „Als ik alles afweeg, zou ik het wel weer doen. Ik hou van een verzorgd voorkomen en tanden zijn daarbij belangrijk.”

Lees ook: Waarom jonge kinderen al zo vaak gaatjes hebben

Het risico op onrealistische verwachtingen wordt versterkt doordat niet alle aanbieders van de onzichtbare beugel even kundig zijn, zegt hoogleraar Ren. Aligners hoeven niet te worden geplaatst door een orthodontist – die na zes jaar tandheelkunde nog een vierjarige specialisatie heeft gevolgd. Ook een tandarts mag dit doen – na een cursus van één dag. „Orthodontische ervaring is echter belangrijk om te kunnen beoordelen of een onzichtbare beugel geschikt is”, zegt Ren.

Ook voor de controles is ervaring van belang, zegt tandarts Molhoek, die naar eigen zeggen verschillende orthodontiecursussen volgde en veel ervaring heeft met gewone en onzichtbare beugels. „Er zijn tandartsen die mensen met de beugeltjes naar huis sturen en dan zeggen: veel succes ermee. Dat is bizar. Regelmatig controleren is belangrijk, want als één beugeltje niet goed aansluit, gaat het hele systeem uit de pas lopen.”

Andra Blom werd het visitekaartje van haar orthodontist. Haar voor- en na-foto’s gebruikt hij om nieuwe klanten te werven. „Prima”, zegt ze. „Ik gun het anderen ook dat ze weer voluit durven te lachen.” Blom heeft een relatiebemiddelingsbureau en zou het zeker ter sprake brengen als een van haar klanten een scheef gebit had. „Ik denk weleens: had iemand maar eerder tegen mij gezegd dat er iets aan mijn gebit te doen viel. Bijvoorbeeld op een van die momenten dat mijn lip achter mijn scheve tanden bleef steken.”