Analyse

Netanyahu wint, maar Israël moddert voort

Parlementsverkiezingen De Israëlische premier en z’n orthodoxe bondgenoten lijken over onvoldoende zetels te beschikken voor een absolute meerderheid.

Premier Netanyahu en zijn vrouw vieren maandagnacht de verkiezingszege in Tel Aviv.
Premier Netanyahu en zijn vrouw vieren maandagnacht de verkiezingszege in Tel Aviv. Foto Gil Cohen-Magen/AFP

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft zijn partij Likud maandag naar een verrassende zege geleid in de Israëlische parlementsverkiezingen, de derde binnen een jaar. Maar ‘Bibi’ en zijn orthodoxe bondgenoten lijken over onvoldoende zetels te beschikken voor een absolute meerderheid in het nieuwe parlement. Zo duurt de politieke impasse in Israël nog altijd voort.

De onzekerheid kan zelfs een nieuwe climax bereiken door de strafzaken die Netanyahu boven het hoofd hangen in verband met beschuldigingen van corruptie. Op 17 maart moet hij in principe voor de rechter verschijnen. Het staat niet vast of het wel in overeenstemming met de constitutie is, als de Israëlische president Reuven Rivlin in die omstandigheden Netanyahu zou vragen een nieuwe regering te vormen.

Zo’n situatie heeft zich nooit eerder voorgedaan. Naar verwachting zullen tegenstanders van de 70-jarige Netanyahu hierover met spoed een uitspraak vragen van het Israëlische Hooggerechtshof. Deze vraag werd ook in januari van dit jaar al aan het Hof voorgelegd, maar dat weigerde hierover toen een uitspraak te doen.

Langst zittende premier

Mede door zijn juridische perikelen werden de verkiezingen algemeen gezien als referendum over Netanyahu, de langst regerende premier uit de Israëlische geschiedenis. En tot veler verrassing presteerde zijn partij uitstekend. Toen ruim tweederde van de stemmen waren geteld, koerste hij dinsdagmorgen aan op zo’n 35 zetels, drie meer dan hij had bij de vorige verkiezingen. Met zijn bondgenoten, drie orthodoxe partijen, zou hij echter slechts tot hooguit 58 zetels komen. In de 120 leden tellende Knesset zijn 61 zetels pas voldoende voor de meerderheid.

Netanyahu riep zich niettemin uit tot winnaar. „Wat een heerlijke nacht”, zei hij op het Likud-hoofdkwartier in Tel Aviv. „Deze overwinning smaakt extra zoet omdat het een overwinning tegen alle verwachtingen in is. We hebben van citroenen limonade gemaakt.”

Voor zijn grote rivaal Benny Gantz, een voormalige militair, was het daarentegen een hard gelag. Diens pas ruim een jaar geleden opgerichte partij Blauw-Wit lijkt terug te vallen tot 32 zetels, het slechtste resultaat in drie verkiezingen tot nu toe. „Ik zeg u eerlijk, ik begrijp en deel het gevoel van teleurstelling en pijn omdat dit niet het resultaat is dat we wilden.” Gantz had juist onderstreept dat het land een integere bestuurder als premier moest hebben. Ook voor hem is het vrijwel onmogelijk een coalitie met een meerderheid te smeden.

Strijdbaar en dynamisch

Analisten schrijven Netanyahu’s zege deels toe aan de gulle beloftes waarmee hij vooraf strooide: van annexatie van nederzettingen in Oost-Jeruzalem en op de Westelijke Jordaanoever tot de bouw van nieuwe ziekenhuizen en betere voorzieningen voor uit Ethiopië afkomstige Joden. Ook het vredesvoorstel van de Amerikaanse president Trump van januari, dat eveneens voorziet in de annexatie van Palestijns gebied bij Israël, kwam voor hem op een gunstig tijdstip. Bovendien wist Netanyahu’s partij op de dag van de verkiezingen zelf meer aanhangers te mobiliseren.

Lees ook dit profiel:Israël moet kiezen: voor of tegen sterke man Bibi

Ondanks zijn zeventig jaar maakte Netanyahu, die al jaren bekend staat als een energiek en uitstekend campagnevoerder, nog altijd een strijdbare en dynamische indruk. Zijn tien jaar jongere tegenstanders Gantz en diens medestanders daarentegen vertoonden eerder een zekere vermoeidheid over de langdurige impasse waarmee het land heeft te kampen en de manier waarop Netanyahu zich hardnekkig in het zadel weet te houden. Ook waren ze veel tijd kwijt met het weerleggen van ongefundeerde beschuldigingen over het privéleven van Gantz. Hij zou mentaal niet stabiel zijn en Iran zou kans hebben gezien zijn telefoon te hacken. Veel kiezers verafschuwden zulke campagnemethoden, maar uiteindelijk bleken ze wel effectief.