Unieke kleurenbeelden van Den Haag, vlak na de bevrijding

Tweede Wereldoorlog Dinsdag is het 75 jaar geleden dat de Haagse wijk Bezuidenhout door geallieerden werd gebombardeerd. Nu is er een kleurenfilm van de ravage opgedoken, die nooit eerder in het geheel is vertoond.

Langzaam registreert de camera de puinhopen in Bezuidenhout. Deze dinsdag 75 jaar geleden werd de Haagse wijk geraakt door een Brits vergissingsbombardement, dat eigenlijk Duitse V2-raketstellingen in het Haagse Bos had moeten raken. De ravage is begin mei 1945 , toen de filmbeelden zijn gemaakt, nog goed zichtbaar.

Lees ook ons interview met ooggetuige Toos van Dam: ‘Ik was niet meer het kind van voor voor die tijd’

Een lantarenpaal staat nog, de kerktoren maar half. Verder ligt de wijk in puin: 3.300 huizen, 290 winkels en bedrijven, 10 openbare gebouwen, 9 scholen en 5 kerken werden geraakt. Ruim 500 mensen kwamen om het leven, 250 raakten zwaargewond.

Het bijzondere is dat de vijf minuten durende film in kleur is en – tot nu – nooit eerder in zijn geheel is vertoond. Het unieke is dat er ook een foto is gemaakt van de filmer, een Amerikaan van het Signal Corps, gedetacheerd bij de bevrijdingstroepen. Op de foto (rechts) staat de militair op het puin van Bezuidenhout, wijdbeens, met zijn camera op een statief.

Door die foto kwam het Haagse Gemeentearchief op het spoor van de filmbeelden, vertelt gemeentearchivaris Ellen van der Waerden. Het archief had Hagenaars opgeroepen wat er nog „op zolder” lag aan beeldmateriaal uit de Tweede Wereldoorlog te delen voor een tentoonstelling over het dagelijkse leven in de oorlog, die vanaf eind maart in het gemeentehuis wordt gehouden. Een medewerker doorzocht het eigen materiaal van het Gemeentearchief en vond de foto, die eerder was geschonken. „We wisten daardoor dat er een film moest zijn gemaakt”, zegt Van der Waerden. Het archief schakelde beeldonderzoeker Gerard Nijssen in. Hij wist dat deze kleurenbeelden bij de National Archives in Washington lagen, en zorgde ervoor dat er een kopie voor Den Haag kwam. „Als je de beelden ziet, het is bijna surrealistisch hoe dicht je bovenop het puin staat.”

Op 3 maart 1945 werden 67.000 kilo brisantbommen losgelaten boven de Haagse wijk Bezuidenhout. Een jonge, onervaren Britse luchtmachtofficier had een coördinaat verwisseld, door de laaghangende mist zagen de piloten niet wat ze raakten. Alleen de toren van de Wilhelminakerk aan het Louise Colignyplein bleef gespaard. Die werd een jaar later alsnog gesloopt. Beelden Haags Gemeentemuseum

De foto is gemaakt door Hagenaar François Buis. Volgens de overlevering zou Buis de Amerikaan hebben uitgelegd dat de wijk per ongeluk was gebombardeerd. De militair zou zijn schouders hebben opgehaald: in de VS, waar de film zou worden vertoond, hadden ze van dergelijke nuances toch geen weet, zou hij hebben geantwoord. Wie de militair was, weet het Gemeentearchief niet. „Ook dat antwoord ligt waarschijnlijk in Washington”, zegt Van der Waerden.

Het filmpje, geschoten vlak na de bevrijding, begint aanvankelijk nog vrolijk: een verpleegster legt bloemen voor paleis Noordeinde in de letters W (van Wilhelmina), J (van Juliana) en B (van Bernhard), die zullen terugkeren. Hagenaars flaneren in nette kleding door de binnenstad. Op het Vredespaleis en het Binnenhof wappert de Nederlandse vlag, en op straat lopen nog allerlei militairen in uniform.

Aanvulling (4 maart): toegevoegd is het woord ‘kilo’ aan 67.000 brisantbommen