Klimaatverandering bedreigt zandstranden

Geologie Het veranderende klimaat zorgt er mogelijk voor dat stranden zich deze eeuw honderden meters landinwaarts zullen terugtrekken.

Storm Ciara hield vorige maand flink huis aan de Nederlandse kust, zoals hier bij Vlissingen, waar grote delen strand werden weggevaagd.
Storm Ciara hield vorige maand flink huis aan de Nederlandse kust, zoals hier bij Vlissingen, waar grote delen strand werden weggevaagd. Foto: Walter Herfst

Zonder menselijk ingrijpen zullen zandstranden zich deze eeuw in grote delen van de wereld tientallen tot honderden meters landinwaarts terugtrekken. Veruit de belangrijkste oorzaak hiervan is de verwachte stijging van de zeespiegel, maar ook de eroderende werking van golven speelt mee. Dat blijkt uit een, voornamelijk Nederlands, onderzoek dat maandag is gepubliceerd in het tijdschrift Nature Climate Change.

Hoe ver stranden zich daadwerkelijk zullen terugtrekken, hangt grotendeels af van twee dingen: de toekomstige uitstoot van broeikasgassen en de capaciteit van landen om kusterosie tegen te gaan, bijvoorbeeld door zand op te spuiten.

Omdat zandstranden vaak minder dan vijftig meter breed zijn, lopen vele het gevaar te verdwijnen, schrijven de wetenschappers. In het ergste geval, als de uitstoot van broeikasgassen blijft toenemen, geldt dat voor 40 à 50 procent. Als landen zich houden aan het in 2015 gesloten akkoord van Parijs – de opwarming van de aarde beperken tot 2°C, en liefst tot 1,5°C – zal de schade beperkt blijven. Maar dan nog lopen eilandengroepen zoals de Malediven en de Caraïben gevaar. Australië komt naar voren als het land met de meeste kilometers bedreigd zandstrand (12.324 km), gevolgd door Canada en Chili.

Het nu verschenen artikel borduurt voort op een twee jaar geleden in Scientific Reports gepubliceerd onderzoek dat voor het eerst de wereldwijde dynamiek van zandstranden in kaart bracht, voor de periode 1984-2016. Hieruit bleek een derde van de ijsvrije kustlijn wereldwijd te bestaan uit zandstrand (inclusief grindstrand). Ook werd duidelijk dat dit type strand zich hoofdzakelijk tussen de twintigste en de veertigste breedtegraad (zowel noord als zuid) bevindt. Dichter bij de evenaar zijn de stranden modderig, of bestaat de kust uit mangrove.

Landaanwinning

De helft van de zandstranden bleek in de onderzochte periode stabiel, een kwart erodeerde met gemiddeld een halve meter per jaar en bij een kwart was sprake van groei. De kustlijn verplaatste zich dan richting zee. „Vooral door landaanwinning, zoals in Singapore en China gebeurt”, zegt Roshanka Ranasinghe, die aan beide artikelen heeft meegewerkt. Hij is hoogleraar impact van klimaatverandering en kustrisico’s aan de Universiteit Twente en het Delftse waterinstituut IHE.

Voor Oost-Azië wordt een verdere uitbreiding van het strand richting zee verwacht, in ieder geval tot 2050. Maar in veel gebieden trekt de kustlijn zich, zonder ingrijpen, deze eeuw meer dan honderd meter landinwaarts terug. Dat geldt voor het oosten van Noord-Amerika, het Amazone-gebied, Zuid- en West-Azië, en ook het zuidwesten van Europa.

Naast zandopspuiting is kusterosie tegen te gaan door de aanvoer van sediment vanuit rivieren meer ruimte te geven. „Dammen beperken die afvoer nu”, zegt Jeroen Aerts, hoogleraar water- en klimaatrisico aan de Vrije Universiteit. Hij was niet bij het onderzoek betrokken en noemt de studie „gedegen”. Een goed voorbeeld is de verwijdering tussen 2011 en 2014 van twee grote dammen uit de rivier de Elwha, in de Amerikaanse staat Washington. Dat heeft voor een enorme extra sedimentafvoer richting zee gezorgd.