Analyse

Kan Mike Bloomberg het presidentschap kopen?

Democraten VS Met zijn onbeperkte financiële middelen haalt de miljardair en mediamagnaat het Democratische speelveld in de opmaat naar Super Tuesday al flink overhoop.

Mike Bloomberg op een verkiezingsbijeenkomst donderdag in Houston. Zijn vermogen wordt geschat op 61 miljard dollar.
Mike Bloomberg op een verkiezingsbijeenkomst donderdag in Houston. Zijn vermogen wordt geschat op 61 miljard dollar. Foto Michael Wyke/AP

„Ik heb die Congresleden gekocht. Eh.. ik, ik kreeg ze.” Het floepte eruit voor Michael Bloomberg er erg in had. Voor de tweede keer mocht de mediamagnaat, multimiljardair en oud-burgemeester van New York dinsdag meedoen aan een tv-debat met andere Democratische presidentskandidaten. En weer was het geen soepel optreden: juist als rijkaard die de kritiek krijgt het Witte Huis te willen kopen, begon hij te pochen dat hij eerder het Congres ‘kocht’.

Zijn verspreking was het sluitstuk van een langer betoog. Hierin vertelde Bloomberg dat hij bij de vorige Congresverkiezingen, najaar 2018, het Huis van Afgevaardigden hielp heroveren door flink te schenken aan Democratische politici. Van de veertig zetels die de oppositiepartij won, „waren er 21 voor kandidaten wier campagne ik met 100 miljoen dollar financierde”. Een geheim was dit niet, wel dat Bloomberg blijkbaar denkt dat hij die Congresleden met zijn donaties ook „gekocht” heeft.

Die slip of the tongue is ook weer geen hele grote verrassing. De oprichter-eigenaar van financieel persbureau Bloomberg gaat dit jaar stoutmoediger te werk dan in 2018. Hij wil namens de oppositiepartij persoonlijk president Trump uitdagen bij de verkiezingen, in november. Om de Democratische nominatie te winnen stak Bloomberg (geschat vermogen: 61 miljard dollar) al bijna een half miljard dollar in zijn campagnekas.

Volgens de recentste cijfers van de Federale Kiescommissie (FEC), die alle campagnefinanciën in de VS nauwkeurig registreert, gaf Bloomberg hiervan al 409 miljoen dollar uit. Hij koopt massaal tv- en radiospotjes, advertenties op social media en zoekmachines als Google. De Amerikaanse pers hanteert de term ad blitz, een bombardement van advertenties.

Ter illustratie: rond de Super Bowl, hét tv- en sportevenement van het jaar, kocht Bloomberg voor 30 miljoen dollar zendtijd. Vergeleken met de zeven andere overgebleven Democratische gegadigden is dat een onvoorstelbaar hoog bedrag. Een kandidate als Amy Klobuchar gaf dit gedurende haar hele campagne uit (31,7 miljoen). Bernie Sanders, nu de koploper in de Democratische race, kon 122 miljoen uitgeven. Donald Trump won vier jaar geleden na 350 miljoen dollar te hebben besteed. Bloomberg zit daar in deze prille fase van de race al boven.

Eerste test

Werkt dit smijten met geld ook? Is het presidentschap, of in ieder geval de kandidatuur van een partij, te koop? De vorige verkiezingen, in 2016, zagen juist een trendbreuk: Trump won terwijl hij veel minder geld had dan rivaal Hillary Clinton (586 miljoen). Doorgaans wint de rijkste kandidaat.

De kansen van Bloomberg worden pas deze week getest, als hij op het stembiljet staat tijdens Super Tuesday. Hij liet de eerste vier stemrondes schieten en richtte zich volledig op de veertien staten die dinsdag voorverkiezingen houden. In peilingen maakte hij al een gestage opmars: in het landelijk gemiddelde van website RealClearPolitics stond hij vrijdag op de derde plek met 14,4 procent.

Zo’n top-3-notering trek je echter niet zomaar uit het schap, leert Tom Steyer. Dit is een andere miljardair die zijn vermogen aanwendde om te proberen de Democratische nominatie te winnen. De Californische zakenman-activist gaf al ruim 250 miljoen dollar uit. Maar in de peilingen betaalde zich dat amper uit. Steyer kwam net boven de 2 procent en dit weekeind stapte hij uit de race. Een simpel rekensommetje leert dat hij voor elk gepeild procentpunt 115 miljoen dollar moest ‘betalen’. Voor Bloomberg ligt die ‘prijs’ een viervoud lager, op 28,4 miljoen.

Het toont dat naamsbekendheid ook wat waard is. Als een van de rijkste mannen van het land, als oud-burgemeester van New York, als filantroop en campagnevoerder tegen wapenbezit is Bloomberg onder Amerikanen veel bekender dan Steyer.

Wel heeft hij veel meer opgehoest voor deze plek in de peilingen dan de kandidaten die hun campagnes niet uit eigen zak financieren. Voor hen ligt de prijs per gepeild punt vele malen lager: tussen de 3,5 en 7 miljoen.

Ideale boksbal voor links

Met al zijn geld haalt Bloomberg het speelveld flink overhoop. Hij kaapt ervaren campagnepersoneel weg van andere kandidaten en drijft de prijs van reclamezendtijd op. Toen senator Kamala Harris eind vorig jaar uit de race stapte, schreef ze in een afscheidsmail aan haar aanhang bitter: „Ik ben geen miljardair. Ik kan mijn campagne niet zelf betalen.”

Tegelijkertijd is Bloomberg voor de twee progressiefste kandidaten een ideaal doelwit. Elizabeth Warren en Bernie Sanders willen de „1 procent” zwaarder belasten en voeren expliciet campagne tegen de financiële invloed van ‘oligarchen’ op de politiek. Ze weigeren donaties van miljardairs en zogeheten super-PAC’s, ondoorzichtige vehikels voor de grotere gevers. Sanders pronkt er juist mee dat hij zo ruim bij kas zit dankzij heel veel kleinere donaties, met een gemiddelde van achttien dollar.

„Dit is zoals een corrupt politiek systeem werkt”, stelde Sanders’ communicatie-directeur eind 2019, toen Bloomberg in de race stapte. „Het verschil is nu dat in plaats van het financieren van super-PACs en het uitschrijven van enorme cheques, miljardairs onze democratie open en bloot proberen te kopen. Reken maar dat dit verandert als Bernie in het Witte Huis zit.”

De paradox wil dat Bloomberg met zijn financiële krachtpatserij de kansen van Sanders mogelijk vergroot – en niet alleen door een boksbal voor hem te zijn. Als zijn opmars in de peilingen zich ook in echte stemmen vertaalt, snoept hij die weg van andere ‘gematigde’ kandidaten als Joe Biden of Amy Klobuchar. Zeker als hij lang blijft meedoen – wat financieel probleemloos kan – vergroot dit de kans dat er na de voorverkiezingen, in juni, geen onbetwiste winnaar is.

Dit zou half juli tot een diep verdeelde partijconventie kunnen leiden. Mogelijk mikt Bloomberg hier juist op: alleen dan kan hij zijn tegenpool Sanders de pas afsnijden. En misschien komt hij in alle chaos dan zelf bovendrijven.