Justitie is grip op cijfers IND kwijt

Asielzoekers Er moet een vier keer zo hoog bedrag aan dwangsommen aan asielzoekers worden uitgekeerd als aan de Kamer gemeld is.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid is de grip op de cijfers van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) kwijt. Uit een interne nota en ongepubliceerd onderzoek naar de IND, in handen van NRC, blijkt dat er dit jaar een vier keer zo hoog bedrag aan dwangsommen aan asielzoekers moet worden uitgekeerd als recentelijk aan de Kamer gemeld.

In november vorig jaar stelde staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Asiel en Migratie, VVD) op gezag van de IND nog dat het Rijk in 2020 17 miljoen euro kwijt zou zijn aan vluchtelingen die te lang wachten in de opvang. Dat bedrag is in werkelijkheid zo’n 70 miljoen euro. De IND ziet „binnen de eigen invloedsfeer zeer beperkte mogelijkheden om de uitgaven aan dwangsommen te beperken”, aldus de nota.

Het departement werkt aan noodmaatregelen die volgens het interne stuk „ongelukkig zijn” en „tijd vergen voordat zij geïmplementeerd zijn of uitvoerbaar.” Vast staat, aldus de nota, dat de ingrepen tot onrust op „financieel, maatschappelijk of politiek gebied” zullen leiden. De foute ramingen zijn tekenend voor de problemen bij de IND, blijkt uit ongepubliceerd extern onderzoek in opdracht van Justitie, en schetst de enorme chaos bij de dienst.

De onverwacht hoge bedragen die het Rijk moet uitkeren zijn het gevolg van een „fors hoger” aantal wachtende asielzoekers dat aanspraak maakt op een dwangsom. Bovendien is een groot aantal dossiers blijven liggen, omdat de IND enkele duizenden kansloze asielaanvragen met voorrang heeft afgehandeld.

De IND moet binnen zes maanden een reguliere asielaanvraag afhandelen. Duurt dat langer, dan kan een asielzoeker aanspraak maken op een dwangsom. Van de bijna 13.000 reguliere asielaanvragen die op dit moment in procedure zijn, is in ruim de helft van de gevallen de beslistermijn verstreken. Een vluchteling kan maximaal 15.000 euro claimen vanwege de vertraging.

Rigoureuze maatregelen

De IND, zo blijkt uit de memo, denkt dat de oplopende kosten alleen met rigoureuze maatregelen beteugeld kunnen worden. De dienst stelt voor de Wet dwangsom en beroep twee jaar buiten werking te stellen voor asielzoekers. Andere opties zijn de verlaging van de maximale vergoeding of de verruiming van beslistermijnen. Ook moeten vluchtelingen een deel van de dwangsommen die zij ontvangen in de toekomst afdragen aan de asielopvang, bevestigde Justitie eerder aan NRC.

Staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Asiel en Migratie, VVD) zegt in een reactie dat eerdere ingrepen te weinig hebben opgeleverd. „Ik vind dit een zeer ernstige situatie. Ik informeer de Tweede Kamer deze week over de maatregelen om doorlooptijden en dwangsommen zo snel mogelijk onder controle te krijgen.”

Het externe onderzoek naar de IND biedt een ontluisterend beeld van de migratiedienst. Er is geen overzicht over de organisatie en weinig mogelijkheden tot „sturing”. Managers hebben vaak geen idee wat werknemers doen. En de geluiden van kritische werknemers worden genegeerd.

Justitie zit al een paar jaar met de oplopende wachttijden en bijhorende kosten in haar maag. Die stegen van 1,5 in 2018 naar, 5.5 miljoen in 2019. Bezuinigingen bij de IND in 2017 zijn een belangrijke oorzaak van de oplopende wachttijden. De afgelopen maanden zijn honderden nieuwe krachten geworven, die zijn na negen maanden zelfstandig inzetbaar. De effecten daarvan zullen „pas in de loop van 2020 en 2021 te verwachten” zijn.

Chaos bij de IND pagina 8-9