Elektronische neus ruikt slokdarmkanker

Geneeskunde Een vondst van onderzoekers van het Radboudumc maakt in de toekomst een vervelende endoscopie wellicht overbodig.

Een patiënt krijgt een endoscopisch onderzoek. Nijmeegse onderzoekers hebben mogelijk een alternatief voor deze procedure ontdekt.
Een patiënt krijgt een endoscopisch onderzoek. Nijmeegse onderzoekers hebben mogelijk een alternatief voor deze procedure ontdekt. Foto: Merlin Daleman

Een draagbare ‘elektronische neus’ die de adem van patiënten analyseert, kan mensen met een afwijking aan de slokdarm opsporen. Die afwijking, Barrett-slokdarm genaamd, kan een voorbode van kanker zijn. Dat berichten onderzoekers van het Radboudumc in Nijmegen in het wetenschappelijke tijdschrift Gut.

Slokdarmkanker komt steeds vaker voor. In Nederland treft het nu 2.500 mensen per jaar. Het wordt meestal pas in een laat en lastig te behandelen stadium ontdekt.

Bij een deel van de patiënten ontstaat de kanker door aanhoudend brandend maagzuur (reflux) in de slokdarm. Dat beschadigt de cellen in het slijmvlies bij de overgang naar de maag, en veroorzaakt een chronische ontsteking. Hierdoor verandert uiteindelijk het weefsel in zogeheten Barrett-slijmvlies. Dat gebeurt bij één op de tien mensen. Van elke twintig mensen met een Barrett-slokdarm ontwikkelt er dan weer één slokdarmkanker.

Normaal gesproken stelt een arts deze diagnoses met een endoscopie, waarbij een flexibele buis met een camera erop de slokdarm wordt ingeschoven. De Nijmeegse artsen zoeken naar een minder vervelende en goedkopere manier.

Vluchtige verbindingen

Ruim vierhonderd patiënten die toch al een endoscopie moesten ondergaan in drie deelnemende ziekenhuizen, ademden vijf minuten lang in een gevoelig elektronisch apparaat dat de samenstelling van vluchtige organische verbindingen (volatile organic compounds, VOC) in de adem analyseerde. Elk van die stoffen reageert in het apparaat verschillend met drie typen metaaloxide-sensoren.

Van de deelnemers hadden er 129 een Barrett-slokdarm, 141 reflux en 132 geen van beide. Een zelflerend algoritme kon vervolgens verschillen tussen deze drie groepen onderscheiden. Het pikte 91 procent van de mensen met een Barrett-slokdarm eruit, en 74 procent van de mensen die dat niet hadden.

Hoe het komt dat de samenstelling van VOC’s verandert in de adem van mensen met ontregelde cellen, zoals bij een Barrett-slokdarm, of met kanker, is nog niet duidelijk. Wetenschappers vermoeden dat het komt door genetische veranderingen die de stofwisseling van de slijmvliescellen omvormen.

Op termijn hopen de onderzoekers dat de elektronische neus gebruikt kan worden bij mensen met zuurbranden in de huisartspraktijk of in bevolkingsonderzoeken. „Maar eerst doen we nu een studie met grotere groepen patiënten in vijf verschillende ziekenhuizen,” zegt eerste auteur Yonne Peters, „om te controleren of het algoritme ook daar nog goed werkt.”