‘De tijd van behoudend testen is voorbij’

Virustesten Tot nu toe testten twee labs op corona. Daar zijn er nu twaalf bij gekomen. Ook aan andere tests wordt gewerkt.

Het protocol voor thuisisolatie van patiënten besmet met het coronavirus Covid-19.
Het protocol voor thuisisolatie van patiënten besmet met het coronavirus Covid-19. Foto Rob Engelaar/ANP

Sinds het eerste Nederlandse coronageval donderdagavond werd bevestigd, zijn nu ook ziektegevallen opgedoken die geen verband met elkaar lijken te houden en ook niet te herleiden zijn tot een risicogebied. Het roept de vraag op of het Nederlandse testbeleid nog wel voldoet om een epidemie tot staan te brengen. Moeten we niet veel meer mensen testen?

Want het Nederlandse beleid voor mensen testen op een besmetting met het nieuwe coronavirus was tot vorige week behoudend: alleen wie recent in een risicogebied was geweest (China, Singapore, Zuid-Korea, Iran of Noord-Italië) én klachten had die passen bij Covid-19 (hoesten, kortademigheid en/of koorts), kwam in aanmerking voor zo’n test.

Maar het RIVM onderzoekt nu of sprake is van een lokale besmettingshaard in Nederland: als iemand ziek wordt die niet onlangs in een risicogebied is geweest, kan dat betekenen dat het virus in Nederland is overgedragen. Twee van de patiënten hebben bovendien onafhankelijk van elkaar carnaval gevierd in Tilburg.

Veertig peilstations

Nederland had al het beleid om mensen met griepklachten die zich bij een van de veertig peilstations in het land meldden ook op coronavirus te testen. Dit was volgens RIVM-directeur Jaap van Dissel „een soort thermometer” om ongemerkte verspreiding van het virus in de gaten te houden. Daarbij zijn geen coronagevallen gedetecteerd.

De tijd van behoudend testen is voorbij, vindt arts-microbioloog Jan Kluytmans van het Amphia Ziekenhuis in Breda. Dat ziekenhuis test nu breder: alle mensen met griepachtige klachten zullen er op corona worden getest. „We zien steeds meer mensen die niet in een risicogebied zijn geweest en toch besmet zijn”, licht hij deze stap toe.

Ondertussen wordt er nergens zo intensief getest als in Zuid-Korea

Het Bredase ziekenhuis is een van de zogeheten opschalingslaboratoria: een ziekenhuis dat zelf de faciliteiten in huis heeft om op het coronavirus te testen. Tot nu toe werden alle testen centraal uitgevoerd bij de laboratoria van het Erasmus MC in Rotterdam of die van het RIVM. „Als wij iemand positief testen, volgt altijd nog een tweede test ter bevestiging door één van de twee centrale laboratoria”, zegt Kluytmans. „Een week geleden hadden we de capaciteit er nog niet voor, pas sinds maandag kunnen wij een paar honderd testen per dag aan. In eerste instantie richten wij ons op ziekenhuispatiënten. De aanvragen van huisartsen benaderen we met grote terughoudendheid. Er zijn grenzen aan de capaciteit.”

Verspreid over het land zijn nu twaalf extra labs in werking, vertelt viroloog Chantal Reusken van het RIVM. „Daarmee ligt de landelijke testcapaciteit op duizend tot tweeduizend monsters per dag”, zegt Reusken. „En we zijn al bezig met het opzetten van de volgende schil van nog eens vijftien labs om de testcapaciteit nog verder op te voeren.”

Het snelle testen op locatie moet voorkomen dat patiënten dagenlang ongetest op de intensive care liggen. Daarbij vormen ze al die tijd een risico voor personeel, bezoekers en andere patiënten. Dat scenario deed zich voor in het Beatrix Ziekenhuis in Gorinchem en mogelijk ook het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam. Of daar verkeerde inschattingen zijn gemaakt kan Kluytmans niet zeggen: „Ik ken de details niet precies.”

De Bredase arts-microbioloog waarschuwt ervoor niet te snel een oordeel te vellen. „Zo was de situatie nu eenmaal een week geleden. De laboratoria hielden zich strikt aan de definitie, waarbij een patiënt recent een risicogebied bezocht moest hebben. Aanvragen voor patiënten die daar niet aan voldeden werden niet in behandeling genomen.”

Als aanvulling op een genetische test om het coronavirus in iemands lichaam aan te tonen, werken onderzoekers aan een antilichaamtest. Daarmee kan getest worden of iemand antistoffen tegen het virus in het bloed heeft: een bewijs dat die persoon met het virus in aanraking is geweest. „Die test is minder van belang voor de behandeling van patiënten”, zegt Kluytmans. „Deze test geeft geen informatie of iemand ziek of besmettelijk is, maar alleen of die persoon ooit in aanraking met het virus is geweest. Daarom gebruiken we de antilichaamtest hier niet. Maar voor epidemiologen is die test wel interessant: je kunt er de omvang van de epidemie mee inschatten.”

Antilichaamtest

Reusken bevestigt dat het RIVM al onderzoekt of deze antlichaamtesten te gebruiken zijn. „Er zijn een paar commerciële tests, maar het is nog niet bekend hoe goed die zijn. Daarnaast ontwikkelen we met de Universiteit Utrecht een eigen test die kijkt naar antistoffen tegen allerlei coronavirussen.”

Lees ook: Geen reden voor alarm, vonden de twee ziekenhuizen

Wanneer het kan, maken virologen van het Erasmus MC en het RIVM ook een complete genetische analyse van de virussen die bij patiënten zijn aangetroffen. Daarmee krijgen onderzoekers een beter beeld van waar de infectie vandaan is gekomen. Kleine veranderingen die in de loop der tijd optreden in de erfelijke code van het virus, zijn te gebruiken als een soort vingerafdruk om de afstamming van het virus te bepalen. „Zo hebben we inderdaad al globaal kunnen zien dat de virussen van sommige Nederlandse patiënten clusteren met virussen die in Noord-Italië rondgaan”, zegt Reusken. „Niet bij iedere patiënt treffen we voldoende virus aan om deze analyse te kunnen doen. Maar we willen het ook zeker gebruiken om te proberen besmettingsroutes in Nederland in kaart te brengen.”

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Covid-19: overdreven of onderschat?

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.