Necrologie

Bevrijdingstheoloog die door de paus uit zijn ambt werd gezet

1925-2020 De Nicaraguaanse priester Ernesto Cardenal voelde zich vooral dichter. Zijn politieke activiteiten werden door de kerk met argwaan bekeken.

Ernesto Cardenal tijdens een dichtersfestival in Granada in 2010Foto Oswaldo Rivas/Reuters
Ernesto Cardenal tijdens een dichtersfestival in Granada in 2010Foto Oswaldo Rivas/Reuters

De wereld leerde hem kennen als de priester-politicus die berispt werd door de paus. Maar Ernesto Cardenal, die zondag op 95-jarige leeftijd overleed, bleef zichzelf toch allereerst en bovenal zien als poëet.

„Ik had al de roeping om dichter te worden bij mijn geboorte. De religieuze betrokkenheid kwam pas later in mijn leven”, zei de Nicaraguaan in 2003 tegen de Mexicaanse krant La Jornada. „En daar voegde ik later de revolutionaire roeping aan toe: mijn overgave aan God bracht me ertoe mezelf over te geven aan het volk.”

De revolutie was de sandinistische revolutie. Zelf afkomstig uit een van de rijkste en machtigste families van het land, werd Cardenal begin jaren 60 al actief in het Sandinistisch Nationaal Bevrijdingsfront. En toen dit FSLN eind jaren 70 na een succesvolle guerrilla de rechts-autoritaire, pro-Amerikaanse dynastie van de Somoza’s verjoeg, werd hij als dichtende geestelijke minister van Cultuur in de nieuwe linkse regering.

In die politieke rol groeide hij wereldwijd uit tot een van de prominentste gezichten van de bevrijdingstheologie. Deze beweging binnen de Rooms-Katholieke Kerk grijpt het geloof aan om te strijden voor sociale rechtvaardigheid. Vooral in Latijns-Amerika kreeg ze voet aan de grond, wat op het hoogtepunt van de Koude Oorlog tot grote argwaan leidde in Washington en in Rome. Die zagen een marxistisch gevaar in deze rebelse kerk voor de armen.

Poolse paus

Toen Johannes Paulus II in 1983 een bezoek bracht Nicaragua, leidde dit tot een openlijke botsing. De Poolse paus, die in zijn thuisland het verzet tegen het communistisch bewind had aangevoerd, had duidelijk weinig op met de sandinisten. Toen Cardenal hem op de landingsbaan knielend opwachtte, sprak de paus hem al vingerzwaaiend vermanend toe. Een jaar later zou Cardenal uit het priesterschap worden gezet wegens het mengen van politiek en religie.

Hij ging weer vooral dichten, maar bleef zich in Nicaragua en de rest van de regio ook altijd politiek uitspreken. Al midden jaren 90 brak hij met het FSLN, toen dit een steeds autoritairdere koers insloeg. Ook de afgelopen jaren sprak hij zich nog regelmatig kritisch uit over Daniel Ortega, de voormalige sandinistenvoorman in wiens regering hij acht jaar diende en die sinds 2007 weer president is.

Ortega slaat samen met zijn vrouw en vicepresident Rosario Murillo de protesten tegen zijn bewind hard neer. Toen Cardenal in 2018 de Mario Benedetti-prijs kreeg, droeg hij deze op aan Álvaro Conrado, een 15-jarige betoger die door een sluipschutter gedood werd. Diens moeder mocht namens hem de prijs in Uruguay in ontvangst nemen.

Nadat meer berichten over Cardenals verslechterende gezondheid naar buiten kwamen, besloot paus Franciscus begin 2019 de straf voor Cardenal op te heffen. Na 34 jaar werd hij weer tot het priesterambt toegelaten.