Reportage

Turken willen soldaten thuishouden en vluchtelingen doorsturen

Idlib Waarom moeten onze soldaten sneuvelen in een oorlog die niet de onze is en die niet te winnen is, willen veel Turken weten. Maar het openen van de grens naar Europa voor vluchtelingen krijgt brede steun.

Leden van de militaire politie van de Turkse strijdkrachten dragen de kist van de Turkse soldaat Mohammed Ali Özer, die omkwam bij een luchtaanval in de Syrische stad Idlib, tijdens zijn begrafenisceremonie in het Zuid-Turkse dorp Gülderen.
Leden van de militaire politie van de Turkse strijdkrachten dragen de kist van de Turkse soldaat Mohammed Ali Özer, die omkwam bij een luchtaanval in de Syrische stad Idlib, tijdens zijn begrafenisceremonie in het Zuid-Turkse dorp Gülderen. Foto Sedat Suna/EPA

Inwoners van het dorp Gülderen, in het uiterste zuiden van Turkije, staan in de stromende regen te wachten op het lichaam van de soldaat Mohammed Ali Özer, die vorige week net over de grens is gesneuveld in Idlib. De vrouwen staan langs de kant van de weg, hun gekleurde hoofddoeken zijn drijfnat. De mannen lopen achter de lijkwagen aan, die stapvoets naar de moskee rijdt. Daar staat Özers verloofde, die diens blauwe baret draagt en hard huilt. Net als de rest van het dorp heeft ze zijn uitgeprinte foto op haar jas gespeld.

De directeur van Diyanet, het staatsinstituut voor religieuze zaken, leidt het gebed. Ook minister van Binnenlandse Zaken Süleyman Soylu woont de staatsbegrafenis bij. Op de daken rond de moskee zijn soldaten met machinegeweren geposteerd. Na het gebed wordt de kist, waar de vlag overheen is gedrapeerd, naar de begraafplaats gedragen. Op dat moment breekt de zon door en verschijnt er een regenboog, precies boven Özers ouderlijk huis. Dit wordt alom gezien als de zegen van Allah.

Niet alleen Gülderen was dit weekend in rouw gedompeld. In de provincie Hatay werden tien van de zesendertig militairen begraven die vorige week donderdag omkwamen bij zware gevechten in Idlib. Over het algemeen komen Turkse soldaten uit arme dorpen zoals Gülderen. En voor de operatie in Idlib heeft het leger bewust militairen geselecteerd uit deze regio, waar Arabisch de tweede taal is. Ze moeten immers kunnen communiceren met Syrische rebellen.

Lees ook: Turkije haalt Syrische vliegtuigen neer boven Idlib, luchtruim gesloten

Een oorlog die niet te winnen is

Het grote aantal doden is hard aangekomen in Turkije. President Erdogan eist steun van de NAVO en de Europese Unie om de opmars van het Syrische regime in Idlib te stuiten en de miljoenen ontheemden daar te beschermen. Tegelijkertijd heeft hij de grens naar Europa geopend voor vluchtelingen die al in Turkije zijn. Het is een poging om de wanhoop van vluchtelingen en de toenemende vreemdelingenhaat in Europa uit te buiten en steun af te dwingen voor de operatie in Idlib en de opvang van vluchtelingen.

Intussen woedt er in Turkije zelf een fel debat over de militaire operatie in Idlib. Veel Turken vragen zich af waarom Turkse soldaten moeten sneuvelen in een oorlog die niet de hunne is en niet te winnen lijkt. Want de strijd in Idlib gaat tussen het regime en de rebellen – ook al heeft Turkije die van het begin af aan gesteund. Bovendien is Idlib een vergaarbak van jihadistische strijdgroepen, waarvoor een groot deel van de Turkse bevolking geen enkele sympathie voelt.

„Het zijn arme jongens die sterven in een onnodige oorlog”, zegt Hürol Yasar over de omgekomen Turkse soldaten. Hij is een zakenman uit de provinciehoofdstad Antakya, die voorheen in de lokale politiek zat voor de seculiere oppositiepartij CHP. De oppositie roept Erdogan op om te praten met de Syrische president Assad, om een einde te maken aan de oorlog en te voorkomen dat er nog meer Turkse doden vallen. Yasar: „Onze jongens zouden helemaal niet in Idlib moeten zijn. Ze sneuvelen om de jihadisten te beschermen, niet om het vaderland te verdedigen”.

Lees ook: Als wij er hier maar geen last van hebben, van die vluchtelingen

Weinig steun

Hoewel betrouwbare peilingen ontbreken, lijkt de steun voor de operatie in Idlib een stuk minder groot dan die voor het offensief in Noordoost-Syrië, vorig jaar. Daar vocht het Turkse leger tegen de Syrische tak van de Turks-Koerdische terreurgroep PKK. De strijd tegen de PKK is een van de weinige onderwerpen die de gepolariseerde Turkse politiek overstijgen en brede steun geniet. In Idlib lijkt Turkije in de ogen van veel mensen juist aan de kant van terroristen te staan.

Maar Erdogan ziet de operatie in Idlib als een logische voortzetting van zijn Syrië-beleid. Toen de Syrische opstand uitbrak, in 2011, koos hij partij voor oppositie- en rebellengroepen die gelieerd zijn aan de Moslimbroederschap. Zijn doel was om de Syrische president Assad te verjagen en een bevriend bewind aan de macht te helpen in Damascus. Daarom is hem er veel aan gelegen om te verhinderen dat Idlib, het laatste bolwerk van de gewapende oppositie, in handen van Assad valt.

„Ik geloof niet dat Erdogan werkelijk probeert de miljoenen ontheemden in Idlib te beschermen”, zegt Yasar. „Hij gebruikt ze om de steun te behouden van zijn religieuze en nationalistische achterban. Want hij zit politiek gezien in het nauw.” Uit peilingen blijkt dat zijn populariteit daalt, als gevolg van de economische tegenspoed, de 3,6 miljoen Syrische vluchtelingen in Turkije, en het presidentiële systeem. „Zijn enige uitweg is een oorlog, om het nationalisme aan te wakkeren.”

Golf van patriottisme

Dit lijkt effect te hebben. Een van de gesneuvelde militairen kwam uit het dorp Akcurun, waar de meerderheid stemt op de nationalistische partij MHP. Zijn dood heeft tot een golf van patriottisme geleid. „Sinds donderdag hebben alle jongemannen zich aangemeld bij het leger”, vertelt Mehmet Balci, een neef van de omgekomen militair. „Zijn moeder was trots dat haar zoon een martelaar was geworden. „Ze zei: ‘als ik nog een zoon had, zou ik hem ook naar Idlib sturen’.”

Zelf heeft Balci gemengde gevoelens over de dood van zijn neef. „Hoewel hij er zelf voor heeft gekozen om het leger in te gaan, en hij is gestorven voor vlag en vaderland, heb ik geen enkele sympathie voor de jihadistische rebellen in Idlib”, zegt hij. „Ik sta niet volledig achter Erdogans Syrië-beleid. Waarom voert hij voortdurend overleg met Rusland, hoewel dat nergens toe leidt? We zien dat moslims andere moslims aan het afslachten zijn. Het slaat nergens op.”

Het besluit om de grens met Europa open te zetten is zowel een manier om het Westen onder druk te zetten, als bedoeld voor binnenlandse consumptie

Behalve een manier om het Westen onder druk te zetten is het besluit om de grens met Europa te openen voor vluchtelingen ook bedoeld voor binnenlandse consumptie. Want volgens een recente peiling van de Kadir Has-universiteit in Istanbul zien zeven op de tien Turken de vluchtelingen als een last die het land niet meer kan dragen. Velen juichen het besluit om de grens te openen toe. Demet Akalin, een van de populairste zangeressen van Turkije, twitterde: „Dat ze nooit mogen terugkeren”.

Daarom houdt Erdogan de grens met Idlib gesloten, ook al zitten daar miljoenen ontheemden klem. Wel blijft de regering migranten aansporen om naar Europa te vertrekken. Minister Soylu doet alsof tienduizenden er al in geslaagd zijn de grens met Griekenland over te steken. Balci heeft daar wel begrip voor. „We weten dat er sprake is van een humanitaire crisis, maar er zijn hier gewoon te veel vluchtelingen. Het Westen moet een deel van de last van onze schouders nemen.”