Reportage

‘De grenzen zijn dicht’, roepen de Grieken

Lesbos Dit weekend kwamen de boten met migranten weer van de Turkse kust naar Lesbos. Eilandbewoners komen in opstand.

Na de aangekondigde versoepeling van de Turkse grenzen met Europa proberen migranten zowel over zee als over land de EU te bereiken. Hier kijken migranten naar de Griekse politie terwijl ze zich verzamelen aan de Turks-Griekse landsgrens.
Na de aangekondigde versoepeling van de Turkse grenzen met Europa proberen migranten zowel over zee als over land de EU te bereiken. Hier kijken migranten naar de Griekse politie terwijl ze zich verzamelen aan de Turks-Griekse landsgrens. Foto Bulent Kilic/AFP

Alle woede die de Griekse eilandbewoners vijf jaar lang hebben opgebouwd, op de EU, op de Turkse regering, op de Griekse autoriteiten, komt zondag naar boven bij het stadje Pirgi Thermis, voor de kust van het eiland Lesbos. Een boot vol migranten uit Turkije blijft urenlang op zee dobberen doordat bewoners de boot met een stok van de kant duwen, om te voorkomen dat ze aanmeren. De Afrikanen, Afghanen en hun kinderen kijken angstig voor zich uit, zeggen niks. Hulpverleners worden weggeduwd en journalisten uitgejoeld en weggestuurd. Er komen jonge mannen met lange stokken naar de kustplaats, ze slaan autoruiten stuk. „Het is oorlog”, zegt een man op straat.

Iets verderop, naast het vluchtelingenkamp Moria, hebben zo’n honderd mensen, jong en oud, de weg geblokkeerd. „We willen geen vluchtelingen meer. Hoe vaak moeten we het nog zeggen? Ze horen hier niet!”, zegt een 25-jarige verpleegster die alleen anoniem wil praten. ’s Ochtends waren er op het eiland honderden nieuwe migranten aangekomen die in bussen naar het kamp worden gereden. De demonstranten willen de bussen tegenhouden.

Lees ook: ‘Solistisch’ Turkije staat nu alleen

Sinds de Turkse president Erdogan dit weekeinde heeft aangekondigd de boten vanaf de Turkse kust weer door te laten, is het chaos op Lesbos. Zijn de Grieken bang dat het weer zoals de zomer van 2015 wordt?

„Een herhaling? Dit is nog veel erger!”, zegt de verpleegster bij de wegbarricade. „Toen kwamen Syriërs hiernaartoe, echte vluchtelingen. De mensen die nu komen, zijn illegale immigranten uit landen waar helemaal geen oorlog is.”

Er zitten nu ruim veertigduizend migranten vast op de Egeïsche eilanden. Ze leven in overvolle, vervuilde kampen. Lokale bewoners willen dat deze mensen naar het vasteland worden gebracht, waar meer faciliteiten zijn.

Ook via de landsgrens proberen migranten Griekenland binnen te komen. De politie vuurde zondag bij een grensovergang met Turkije traangas af op stenen gooiende migranten. Aan de Turkse kant staan ergens tussen de drie- en dertienduizend asielzoekers klaar die Europa willen binnenkomen.

„De grenzen zijn dicht”, riepen Grieken in het Engels en Arabisch door luidsprekers naar migranten. De nieuwe rechtse regering in Athene is vastbesloten een herhaling van vijf jaar geleden te voorkomen.

‘We zijn meteen gekomen’

Zaterdagavond zegt een Turkse smokkelaar op tv dat president Erdogan opdracht heeft gegeven vluchtelingen door te laten reizen. Diezelfde nacht gebeurt dat al. Iets voor zes uur zondagochtend staan huilende kinderen aan de wal in Skala Sikamineas, in het noorden van Lesbos. Het is nog pikkedonker. Schijnwerpers tonen een gescheurde boot, een vrouw die bewusteloos op de grond ligt, natte rugzakken vol koekjes, huilende moeders. Hulpverleners wikkelen folie om bibberende kinderen heen.

Er zaten meer meer dan zeventig Afghanen op de boot, die maanden of soms al jaren in Turkije woonden. „Mam, ik ben aangekomen in Griekenland. Alles gaat goed. Tot ziens!” De 21-jarige Shamsola Nur belt kort zijn moeder in Afghanistan. Hij neemt een foto van de lekke rubberboot en stuurt die naar een vriend aan de andere kant van de zee. „We hoorden gisteren op het Turkse nieuws dat de grenzen weer open zijn. We zijn meteen gekomen.” Het ging echt heel snel, zegt hij. „We hadden een goede motor. Het duurde maar drie kwartier.”

Hoog aantal migranten op 1 maart

Zes keer mislukt

Was het echt zo kort? vraagt de 27-jarige Shekufe Taji. „Ik heb de hele weg mijn ogen dichtgeknepen.” Al een half jaar probeerde ze met haar man en twee kinderen vanuit Turkije Europa binnen te komen. Drie keer deed ze een poging over land, via Bulgarije – dat mislukte. Daarna drie keer via de zee. „De laatste poging was vlak voor Kerst. We werden wéér teruggestuurd door de Turkse kustwacht.”

Toen eind vorige week werd gesproken over de versoepeling aan de grens, belde Taji, die analfabeet is en als schoonmaakster werkt, meteen haar Afghaanse smokkelaar. Ze had hem al eerder betaald voor de overtocht: zeshonderd dollar per persoon. „Hij bevestigde het nieuws over de grens. We zijn met een busje naar Çanakkale gereden, liepen tien minuten door een bos en nu staan we hier.”

Weet ze iets over de situatie op Lesbos? De overvolle kampen, het gebrek aan eten in kamp Moria? De woede van de Grieken? „Niet in detail, maar mijn broer die zit hier al anderhalf jaar en waarschuwde dat ik beter in Turkije kon blijven.” Waarom is ze dan toch gekomen? De jonge moeder ontwijkt de vraag twee keer, totdat haar man wegloopt. „Hij is hartstikke verslaafd”, fluistert ze. „Hij heeft overal schulden gemaakt. Hij wilde onze dochter in Turkije uithuwelijken.” Ze wijst naar een meisje van elf met een bloempotkapsel dat wordt ingepakt met folie.

Droge sokken

Een half uur later, als sommige mensen alweer kunnen lachen, regent het vragen. Een vrouw: „Klopt het dat ze straks onze telefoons afpakken?” Een man: „Mag je in Griekenland buiten roken?” Een moeder: „Zijn er ergens droge sokken?”

Op de grove stenen aan de kust liggen overal doorweekte kindersokken – het lek zat aan de onderkant van de boot, waardoor veel kinderen, die in het midden zaten om hen te beschermen tegen de spattende golven, helemaal nat zijn geworden. Het is vijf graden, maar veel kleuters hebben hun schoenen uit en staan op blote voeten.

„Droge sokken zijn er wel, maar die kunnen we nu nog niet geven”, zegt een hulpverlener van ngo Lighthouse Relief. Er worden nog meer boten verwacht, en de beschikbare spullen moeten worden verdeeld.

Terwijl het langzaam licht wordt in Skala Sikamineas, is op zee de volgende zwarte rubberboot al te zien. Volgens de Griekse politie zijn op zondagochtend vijfhonderd mensen over zee aangekomen op de eilanden Lesbos, Chios en Samos.