‘De UEFA laat zwarte mensen in de steek’

Voetbal en racisme Voetballers en trainers pleitten in NRC voor meer donkere directeuren en beleidsbepalers in het voetbal. Engels oud-international Les Ferdinand (53) is een van de weinige zwarte clubdirecteuren in Europa.

Les Ferdinand, directeur voetbalzaken bij Queens Park Rangers: „Ook ik ga de bestuurskamers niet veranderen.”
Les Ferdinand, directeur voetbalzaken bij Queens Park Rangers: „Ook ik ga de bestuurskamers niet veranderen.” Foto Stephen McCarthy/Getty Images

Van zijn ouders mocht Les Ferdinand (53), directeur van de Engelse profvoetbalclub Queens Park Rangers, vroeger niet naar het voetbalstadion. Ze vonden het te gevaarlijk. Zijn ouders zijn geboren op Saint-Vincent, een eiland in het Caribisch gebied. In de jaren zestig kwamen ze in Engeland met het idee dat er werk zou zijn en „de straten met goud geplaveid”, zegt Ferdinand.

Maar toen ze een huis gingen zoeken, zagen ze bordjes op deuren waarop stond: ‘Geen zwarten, geen Ieren, geen honden.’ Zo is zijn familie ontvangen in Europa, vertelt de directeur voetbalzaken van ‘QPR’. Zijn vader heeft zich moeten verdedigen tijdens rassenrellen, hield agressieve skinheads van zich af. Ferdinand kende die verhalen, snapte daarom dat hij niet naar het stadion mocht en dacht dat professioneel voetbal „niet iets voor zwarte mensen was”.

Lees ook: Deze 17 voetballers, trainers en officials zwijgen niet langer over racisme

Toen werd hij gescout door Queens Park Rangers („een grote verrassing”), ging naar Tottenham Hotspur en kwam als aanvaller in het nationale team van Engeland. Na zijn voetbalpensioen werkte hij zich op tot directeur van de club waar zijn carrière begon. Queens Park Rangers speelt nu op het tweede niveau van Engeland. Ferdinand: „Er is veel veranderd sinds de jeugd van mijn ouders. Maar nog altijd ben ik een van de weinige zwarte directeuren in het profvoetbal. Om mij heen is iedereen wit.”

Diep verankerd

Racisme is diep verankerd in de voetbalcultuur, bleek dit weekend uit de verhalen van top- en amateurvoetballers in NRC. Spelers als André Onana (Ajax), Denzel Dumfries (PSV), Shanice van de Sanden (Olympique Lyon) en Urby Emanuelson (FC Utrecht) vertelden dat racisme niet alleen vanaf de tribunes komt in de vorm van spreekkoren, maar ook onderdeel is van de kleedkamer- en bestuurscultuur. Onana liep bijvoorbeeld een transfer mis naar een Italiaanse club vanwege zijn huidskleur. „Ze vonden me geen slechte keeper, ze wilden me niet omdat ik zwart ben. Het doet pijn, maar ik heb alsnog liever dat ze eerlijk zijn”, zei hij.

Het is volgens veel van de spelers, trainers en officials die hun verhaal deden belangrijk dat meer donkere mensen een machtspositie krijgen in het topvoetbal. Racisme zal in hun ogen pas daadwerkelijk worden begrepen én bestreden kunnen worden als mensen in de bestuurskamers voelen wat het betekent om gediscrimineerd te worden vanwege je huidskleur.

Cyriel Dessers, spits van Heracles Almelo: „De volledig witte bestuurskamers zijn een probleem. Hoe komt het eigenlijk dat er geen donkere mensen in de bestuurskamer zitten? Het is toch niet zo dat die niet de kwaliteiten hebben om dat werk te doen? Ik denk dat het er ingebakken zit. Er zijn bepaalde structuren waardoor donkere mensen daar blijkbaar niet terechtkomen.”

Uit een onderzoek van de Europese organisatie Football Against Racism in Europe (Fare) naar bestuurders en trainers in het Engelse profvoetbal (2014) bleek dat slechts 3,4 procent van hen een multiculturele achtergrond had. Onder voetballers was dat percentage veel hoger: 30 procent. Van de 32 landen die meededen aan het WK voetbal in Rusland (2018) had er één een zwarte coach: Aliou Cissé van Senegal. „Ik representeer een generatie die graag een positie krijgt in het Afrikaanse en wereldwijde voetbal”, zei Cissé op een persconferentie.

Homogeen wit

De eredivisie telt één directeur met een niet-Nederlandse achtergrond: Mohammed Hamdi van ADO Den Haag. Hij werd geboren in Marokko en verhuisde op driejarige leeftijd naar Nederland – hij wilde op dit moment liever niet over zijn uitzonderingspositie praten. Alle andere directies en raden van commissarissen van eredivisieclubs zijn homogeen wit. Overigens worden Vitesse en Fortuna Sittard deels bestuurd door buitenlanders die de clubs hebben opgekocht. Als het gaat om trainers, is Sparta-coach Henk Fraser – geboren in Suriname – de enige in de eredivisie met een niet-Nederlandse achtergrond.

„Het probleem is dat de mensen die beslissingen moeten nemen, zelf nooit te maken kregen met racisme”, zegt directeur Les Ferdinand van Queens Park Rangers. „Die mensen zullen empathie hebben bij een racistisch incident, maar ze voelen er niets bij. Als iemand mij vertelt dat zijn kind ziek is, dan vind ik dat erg, dan kan ik meeleven. Maar ik voel niet wat die ouder moet voelen. Dat is hoe voetbalbestuurders dit probleem beleven.”

Als directeur wordt hij niet racistisch aangesproken, andere directeuren gaan goed met hem om. Maar „het gaat erom dat zij niet kunnen voelen wat ik voel. Daarom treden bestuurders van de [wereldvoetbalbond] FIFA en [Europese voetbalbond] UEFA vaak alleen op tegen racisme via campagnes, met advertenties, met woorden”.

Ferdinand maakt soms mee dat andere beleidsbepalers hem denken te begrijpen als ze het over racisme hebben. Meestal oud-voetballers die, net als Ferdinand, spreekkoren over zich heen hebben gekregen. „Ik heb collega’s, ex-spelers, gehoord die zeiden: ik snap je, want ik ben voor ‘dik’ uitgescholden, of voor ‘roodharige’. Dan zeg ik: er is nog nooit een roodharige gelyncht omdat hij rood is, er is nog nooit iemand doodgeschoten omdat hij dik is. Zwarten zijn wél vermoord, opgehangen, doodgeschoten. Dat is iets heel anders.”

Eind vorig jaar stapte Excelsior-speler Ahmad Mendes Moreira van het veld toen hij racistisch werd bejegend in een wedstrijd tegen FC Den Bosch. Het leidde in Nederland tot een groot maatschappelijk debat én maatregelen van voetbalbond KNVB en het kabinet. Het plan bevat twintig ingrepen – van een ‘bewustwordingscampagne’ tot hogere straffen en het (eerder) staken van wedstrijden. De KNVB gaf bij de presentatie toe dat het zelf ook een te witte organisatie heeft.

De reacties op de plannen waren gemengd. Goed dat er iets wordt gedaan en dat de KNVB zich meer open stelt, vond bijvoorbeeld het Anti Discriminatie Bureau RADAR. Maar er waren ook twijfels over de uitvoerbaarheid. En waren dit niet alsnog schijnoplossingen, bedacht door mensen die ver van het probleem af staan? Zoals gedragswetenschapper Marjorie Esajas zei: „Er werd een feestje gevierd door overwegend witte mensen. Ze hadden het gevoel: we doen ons best. Maar ze hebben geen clou waar het over gaat.”

Heeft u ervaringen met racisme in het voetbalstadion of langs het amateurveld?

NRC is benieuwd naar uw ervaringen met racisme op en rond het voetbalveld voor eventueel meer verhalen over dit thema. Uw reactie wordt vertrouwelijk behandeld.

  1. Uw bericht:

Oerwoudgeluiden

Les Ferdinand kijkt verder dan Nederland. Hij zag hoe, ook vorig jaar, het Engelse nationale elftal werd onthaald op oerwoudgeluiden in een uitwedstrijd tegen Bulgarije. De Bulgaren kregen een boete en moesten twee wedstrijden (waarvan één voorwaardelijk) zonder publiek spelen. Ferdinand vindt dat een onbegrijpelijk milde straf: „De UEFA laat zwarte mensen in de steek. Ze zijn er, net als de FIFA, niet in geslaagd om een veilige omgeving te creëren in voetbalstadions.”

De enige oplossing, volgens Ferdinand: neem het team waar het gebeurt meteen uit de competitie. „Als je clubs en landen uitsluit van deelname, meteen als er racistische incidenten zijn, dan verban je het racisme uit stadions”, zegt hij.

Maar écht vertrouwen in een snelle verbetering heeft de directeur van QPR niet. Ferdinand: „De waarheid is: ook ik ga de bestuurskamers niet veranderen. Ik denk dat er generaties overheen gaan. Mijn kinderen hebben een gemengde vriendengroep, allerlei culturen door elkaar. Hún kinderen, die zullen de samenstelling in de bestuurskamers veranderen. Dat is in ieder geval mijn hoop.”

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Racisme in het voetbal zit diep

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.