Directeur Jaap van Dissel van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) tijdens de informatiemiddag voor de pers over het zikavirus.

Foto Koen van Weel / ANP

Interview

‘We kunnen niet iedereen volgen’

Jaap van Dissel | RIVM-directeur Preventief testen tegen corona? Heeft geen zin, zegt RIVM-directeur Jaap van Dissel. „Zo bied je alleen maar schijnveiligheid.”

Schrikken deed hij niet, maar een bijzonder gevoel kreeg Jaap van Dissel wel even toen hij donderdagavond van de eerste coronapatiënt in Nederland hoorde. „Je denkt toch even: dit is het moment”, zegt de directeur van het Centrum Infectieziektenbestrijding bij het RIVM (Rijksinsituut voor Volksgezondheid en Milieu) vrijdag aan de telefoon. Dat er ook in Nederland een besmetting zou komen was door de verspreiding in buurlanden een kwestie van tijd, wist Van Dissel. Zijn RIVM, dat de dagelijkse leiding heeft bij virusbestrijding, was al weken druk met voorzorgsmaatregelen. „Van enorme hectiek bij ons was daarom geen sprake, hoewel je wel aan een nieuw hoofdstuk van de bestrijding begint.”

Van Dissel ziet soms onjuiste berichten rondgaan over het virus, zoals de suggestie van weblog GeenStijl vrijdag dat minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD) al 24 uur op de hoogte was van de eerste besmetting en de bekendmaking voor de NOS-uitzending op donderdag zou hebben bewaard. „Na een eerste test is een tweede test nodig voor de definitieve bevestiging. Dan moet je de patiënt en zijn familie informeren, net als het ziekenhuis waar hij wordt opgenomen. Dat proces kost uren tijd en was net afgerond toen Bruins in de uitzending dat briefje kreeg.”

Nu in Nederland de eerste besmettingen zijn geconstateerd, zijn vooral de GGD’s aan zet. Die gaan na met welke mensen de patiënten in Tilburg en Amsterdam onlangs contact hebben gehad. „Dat is echt detectivewerk”, zegt Van Dissel. „Wie heeft de patiënt wanneer gezien en welk contact was er toen? Het maakt nogal een verschil of je een uur naast iemand in de auto hebt gezeten of even vluchtig hebt gezien in de supermarkt.” Per persoon bepaalt de GGD wat nodig is. Mensen die symptomen hebben of ontwikkelen gaan in isolatie en worden getest, van contacten zonder klachten monitort de GGD hun temperatuur.

Thuisisolatie

De patiënt in Amsterdam zit thuis in isolatie. Als een patiënt een eigen kamer heeft en contact met huisgenoten kan vermijden is ‘thuisisolatie’ volgens Van Dissel beter dan opname in het ziekenhuis. „Thuis zijn contacten met anderen minimaal, een familielid kan een bord eten voor de deur van je kamer zetten. In het ziekenhuis is de kans dat je anderen besmet veel groter: daar hebben wisselende teams van verpleegkundigen steeds contact met de patiënt.”

Andere landen nemen soms strengere maatregelen dan Nederland in de strijd tegen Covid-19. Zo besloot het Verenigd Koninkrijk, waar tot nu toe één dode viel en negentien besmettingen werden geconstateerd, deze week groepen mensen preventief te testen die terugkomen uit risicogebieden als China of Italië. De Britse regering vraagt deze ‘terugkeerders’ ook sowieso thuis in quarantaine te gaan om af te wachten of ze ziek worden.

Nederland doet dit allemaal niet en met goede redenen, vindt Van Dissel. „Preventief testen is niet doelmatig. Iemand kan de ene dag negatief testen, vervolgens pas klachten ontwikkelen en alsnog positief testen. De vraag is of je daar je mankracht en middelen aan wil besteden.” Van grote groepen burgers zelfquarantaine vragen noemt Van Dissel „ondoenlijk”. „Er komen nog iedere dag duizenden mensen op Schiphol aan vanuit China en Noord-Italië. Die kun je onmogelijk allemaal volgen en je kunt niet controleren of ze zich aan de quarantaine houden. Zo bied je alleen maar schijnveiligheid. En wat doe je de maatschappij aan? Straks zit iedereen thuis.”

Dat er ondanks de open grens een verschil is tussen het Nederlandse en Duitse beleid in de grensregio rond Limburg is volgens Van Dissel logisch te verklaren. „Aan de Duitse kant is een aantal mensen positief getest. Dat geeft een onzekere situatie, dus ik kan op zich begrijpen dat daar meer mensen uit voorzorg in quarantaine zijn geplaatst.”

Lees ook: Is er nu sprake van een uitbraak? En 25 andere vragen over het coronavirus

Of het afgelasten van evenementen zinvol is, hangt volgens Van Dissel volledig van de lokale context af. Dat Zwitserland vrijdag besloot de Autosalon van Genève en andere evenementen met meer dan duizend bezoekers te annuleren kan begrijpelijk zijn, zegt Van Dissel. „Zwitserland zit vlak bij infectiehaard Noord-Italië en zo’n Autosalon trekt veel buitenlandse bezoekers.”

Voetbalwedstrijd

De eredivisiewedstrijd Willem II – FC Groningen vrijdagavond in Tilburg vindt hij van een totaal andere orde. Van Dissel: „Dit evenement heeft geen hoog risico, we hebben geen aanwijzingen dat het virus al rondwaart. We doen juist alles om dat te voorkomen.” Dat amateurvoetbalwedstrijden in Loon op Zand dit weekend wel zijn afgelast snapt Van Dissel wel. „Het was verantwoord om ze door te laten gaan, maar als burgers heel bezorgd zijn is dit passend.”

Nederlanders hoeven niet in paniek te raken nu er twee gevallen zijn, vindt Van Dissel. Hij roept mensen op gewoon door te gaan met hun leven en de adviezen van het RIVM in acht te nemen, zoals het vaak wassen van je handen. Sla ook niet onnodig mondkapjes in, is de oproep van de RIVM-directeur. „Dat een mondkapje je als burger kan beschermen is de grootste misvatting tot nu toe. Dus laten we die vooral niet gaan hamsteren zodat we in ziekenhuizen straks een tekort hebben.”