Opinie

De zaak-Wilders is over de uiterste termijn heen

De Rechtsstaat

Soms, heel soms, vraag ik me weleens af hoe het de officieren van justitie te moede is die Wilders vervolgen. Hebben ze er nog een beetje zin in? Of zouden ze denken ‘wie bevrijdt ons hiervan?’ Die rechters houden het wel uit – er is een eindeloos aantal zittingsdagen uit het budget geplukt. Dus kom maar op met je getuige-deskundigen, extra spreektijd, nieuwe documenten of onderzoekswensen. Alles om maar niet wéér gewraakt te worden. Wilders is in alle staten dus geef hem ruimte, anders gaat het straks weer over flutrechters en niet over de zaak zelf.

En dat kan ik trouwens billijken. Procedurele rechtvaardigheid – het gevoel eerlijk te zijn behandeld – is voor iedere verdachte belangrijk. En dus ook voor een prominente, zwaar geëxalteerde parlementariër die constant bedreigd wordt en al jaren beveiligd moet worden. Zo iemand geef je in de rechtszaal een extra glaasje water en net zoveel ruimte als nodig. Wilders is de enige verdachte ooit die in vrijheid al is gedetineerd - levenslang bovendien. Daar wordt te weinig bij stil gestaan.

Tegelijk weet je bij Wilders nooit waar de politieke berekening begint en de emotie ophoudt. De rechtszaal is immers ook een forum dat hij kan benutten. Alleen al door de tenlastelegging (wat mag een politicus buiten de Kamer zeggen) is dit natuurlijk een politiek proces. En de rechtszaal daarmee een politiek forum, waar rechters en officieren nuttige rekwisieten zijn, voor electorale doeleinden.

De vraag achteraf blijft waarom het de politicus Wilders destijds niet werd vergund om over de schreef te gaan. Het publieke debat had dit best kunnen incasseren. Misschien omdat politici ook een wat ruimere marge toekomen, gezien hun publieke rol? Maar nee. Zuinig zijn met strafrecht, dat blijkt toch het allermoeilijkste wat er is. Niet in het minst voor de PVV zelf trouwens, maar dit terzijde.

Wilders’ ‘minder Marokkanen’-uitspraak dateert uit 2014. De ophef hield destijds maanden aan. Er traden zelfs her en der gekozen PVV-vertegenwoordigers om af. Tegenwoordig wordt zo’n uitglijder binnen een week door de opiniemolen gehaald en kunnen we verder, sadder and wiser. Zie Baudet en z’n trein/marokkanen-tweet. Kennelijk zat men in 2014 sneller op de kast. Van Donald Trump (‘Mexican immigrants are rapists’) in het Witte Huis was toen ook nog geen sprake. Dat verklaart misschien iets. Het apparaat sloeg braaf aan. Groepsbelediging! Aanzetten tot haat! Discriminatie! Dagvaarden dus.

En nu zitten we er maar mee. In eerste instantie werd Wilders schuldig zonder straf verklaard. Nu sleept het zich voort in hoger beroep. Onlangs maakte Grapperhaus een pak ambtelijke documenten publiek, opgevraagd door de rechter op verzoek van Wilders. Correspondentie tussen Justitie en OM over zijn zaak. En wat gebeurde er vervolgens? Nota bene de Kamer gaat daar binnenkort met de minister over debatteren – dus voordat er vonnis is gewezen. De parlementaire regel om nooit over zaken ‘onder de rechter’ te debatteren is hiermee officieel een museumstuk geworden. Alles loopt nu door elkaar. Stukken bedoeld voor de oordeelsvorming van de strafrechter worden eerst door de Kamer tegen het licht gehouden. Hoe kan de minister daar ooit iets zinnigs over zeggen zonder de rechter voor de voeten te lopen?

En dan te bedenken dat de Kamer binnenkort ernstig gaat praten over ‘activistische rechters’ die zich in het politieke domein zouden begeven. Nee, dan moet je dit doen. In een lopend proces politieke conclusies gaan trekken, live vanuit de nationale vergaderzaal. De constitutionele verhoudingen gaan hier aan scherven. In ieder geval raakt het publiek zo de draad kwijt – zelfs de minst geïnformeerde burger heeft van tv geleerd dat de rechter het laatste woord heeft. Behalve als de Kamer er doorheen toetert? In een strafzaak tégen een politicus? Die toga past iedereen - maar niet heus.

De zaak-Wilders zelf doet mij inmiddels denken aan het pakje brood dat je na de vakantie in je schooltas terugvond. Zwart, verschrompeld, beschimmeld, niet meer aan te raken. Dit duurt dus te lang, de loopgraven zijn te diep, alles is verkleefd. Daar kan zo’n Kamerdebatje ook nog wel bij.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Twitter: @folkertjensma

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.