Recensie

Recensie Boeken

Liegen is een kwestie van luiheid

Jeugdboek De derde jeugdroman van Herman van de Wijdeven krijgt vaart na een worstelpartij en een nachtelijke schoolbrand. Hoofdpersoon Charlie raakt verstrikt in een web vol leugens waarvan niet duidelijk is wie de spin is.

Woede, opgekropte woede die op het punt staat uit te barsten: dat is wat de letterlijk en figuurlijk vlammende cover die Karst-Janneke Rogaar voor Herman van de Wijdevens nieuwe jeugdroman Leugenaar leugenaar maakte, overduidelijk uitstraalt. Knap. Want boosheid is de drijfveer van Charlie die met zwartgallige humor openhartig vertelt over haar vaders onverwachte vertrek en wat er vervolgens gebeurt.

Aanvankelijk is dat niet veel. Van de Wijdeven had best wat minder ruimte mogen nemen om Charlies zielengeworstel te introduceren. Evengoed doet hij dit overtuigend. Met terloopse zinnetjes en scherpe observaties schetst hij geloofwaardig hoe de tiener, die haar moeder de schuld geeft van haar vaders vertrek, zich narrig in zichzelf terugtrekt. ‘We aten, zonder te praten. Bij de afwas stelde mijn moeder wat vragen die niet echt iets vroegen. Ze kreeg antwoorden die even weinig zeiden.’ Wanneer Charlie toevallig het door haar moeder verstopte briefje ontdekt met haar vaders nieuwe adres, en ze kort daarna naar een psycholoog wordt gestuurd, voel je dat het niet lang meer duurt voordat de zorgvuldig opgebouwde, onderhuidse spanning tot ontploffing zal komen.

Lang elastiek

Een verhitte worstelpartij met klasgenootje en treiterkop Kat en een nachtelijke brand in school, brengen vaart in het verhaal. De filmische scènes, sprekende beelden en knappe suggestieve dialogen die verraden dat Van de Wijdeven eerder als toneelschrijver werkte, blinken daarbij uit. Treffend bijvoorbeeld is Charlies onaangekondigde bezoek aan haar vader. Als ‘een dikke buik’ vragend opendoet, pruttelt ze, nadat ze twee schoenen in de gang heeft herkend: ‘Ik ben verkeerd. Sorry. Voor het storen, sorry.’ Maar wegrennen lukt niet: ‘Ik zat met een lang elastiek aan de voordeur vast. En aan die schoenen.’

Niet minder evocatief is het moment dat Charlie, die moed uit haar ‘keelknijpende’ kwaadheid haalt, in het holst van de nacht haar vaders huis wil onderkalken met LEUGENAAR LEUGENAAR. Wanneer de zware emmer valt, maakt ze dat ze wegkomt. Achteromkijkend ziet ze steeds vager wordende witte voetstappen over de stoep haar kant op, ‘of ik wegliep uit mijn vaders leven’.

Soms klinkt Charlie wat te volwassen. Tegelijkertijd lost Van de Wijdeven dit (bijna altijd) handig op. Als Charlie haar moeder zegt dat je lef nodig hebt om de waarheid te vertellen en haar moeder zich afvraagt waar die wijsheid vandaan komt, antwoordt ze: ‘Ik denk ook na. Ik ben geen kind meer’.

Worstelen met de waarheid

Zo schildert Van de Wijdeven in zijn derde jeugdboek – na Zoals het gebeurd is (2013) en Meneer Jules of het einde van alles (2016) een krachtig psychologisch portret van een getroebleerde puber die steeds verder verstrikt raakt in een web vol leugens waarvan niet duidelijk is wie de spin is. Haar vader, haar moeder, zijzelf? Want loog ze nu tegen politieman Berten toen ze de naam van de vermeende schoolbrandstichter doorgaf, of niet? En hoe zit het met het schijnbaar onschuldige geheimpje over haar geboortedag dat ze met haar vader deelt? ‘Mensen liegen, over wie ze zijn’, constateert Charlie bitter. ‘Je kunt iemand nooit echt kennen.’

Dat laatste klopt en gaat, merkt Charlie, onherroepelijk gepaard met gevoelens van eenzaamheid. Maar Van de Wijdeven werpt hier een wezenlijke vraag op: als je iets verzwijgt, omdat je iemand niet wilt kwetsen, of omdat je de waarheid niet in woorden kan vangen, lieg je dan over wie je bent? Het tweeledige antwoord van Oma Sonja, Charlies steun en toeverlaat, is raak in al zijn eenvoud: ‘Liegen is vaak een kwestie van luiheid’ en ‘mensen zitten niet logisch in elkaar’. Oftewel, wen er maar aan: leven is worstelen met de waarheid. Uiteindelijk ebt Charlies woede weg. ‘Veel dingen’, beseft ze, ‘ze passen niet, maar toch zijn ze zo’. Een mooie, troostrijke slotgedachte.