Reportage

In Milaan is het nu doorlopend zondagochtend acht uur

Uitbraak Italië In Italië lijkt de angst voor de economische gevolgen groter dan die voor de gezondheid. Al is het bijzonder rustig op straat, op kantoor en in restaurants.

Een belangrijke straat in het Milanese Chinatown, waar veel zaken gesloten zijn.
Een belangrijke straat in het Milanese Chinatown, waar veel zaken gesloten zijn.

‘Je ziet: je kunt er ook van genieten, van al het gedoe rondom het coronavirus.” Davide Bozzi slaat zijn arm om zijn kinderen heen, zet zijn pet recht en rekt zich dan behaaglijk uit. De 55-jarige architect kon wel even weg van zijn werk – want de Milanese Meubelbeurs, misschien wel de belangrijkste beurs van het jaar, is uitgesteld tot juni. En omdat de scholen in het noorden van Italië zijn gesloten, kan hij met dochter Teresa en zoon Tito op een bankje van een vriendelijk zonnetje genieten totdat het tijd is voor de lunch.

Zie ook onze fotoserie over de leegte in de publieke ruimte die Covid-19 veroorzaakt.

Zijn vader Gianni, 91 jaar, is er ook. Is hij niet bang? In de Corriere della Sera stond deze week een cartoon met twee ouderen die bedenkelijk kijken naar de boodschap: ‘Maak je geen zorgen, het virus is alleen gevaarlijk voor bejaarden.’ Opa Bozzi maakt zich niet druk. „Ik trek me al heel mijn leven niets aan van wat de dokters zeggen. Dat is steeds goed gegaan, dus waarom nu niet?” En zijn vrienden? „Net zo. Wat kun je doen? Een beetje meer je handen wassen. Nou, dan doen we dat.” Davide valt in: „Of we zeggen dat we niet mogen vergeten dat we onze handen moeten wassen.” Tito van 13, die een aai over de bol krijgt, moet lachen. Schuldig.

Wie je ook op straat spreekt in Milaan, iedereen reageert laconiek. Natuurlijk, je ziet af en toe mensen met een mondkapje lopen. Maar voor het bejaardenhuis zegt Adele Padovani, 75, lachend dat ze gezond is en zich geen zorgen maakt. Dat haar zoon de avond tevoren niet mee wilde om een pizza te gaan eten, begrijpt ze wel. „Hij heeft maar één nier en is daarom extra kwetsbaar. Maar ik ben niet ziek. Waarom zou ik dan binnen blijven?” Tegen alle adviezen in geeft ze na afloop van het gesprekje een hand.

Maar de realiteit van het coronavirus is ook wat je níét ziet: de mensen die niet in de tram of de metro zitten, de tienduizenden forenzen die – al dan niet verplicht – thuiswerken. Als je wandelt of scootert door Milaan, de meest dynamische en de rijkste stad van Italië, de culturele en economische hoofdstad, waan je je in een provinciestad, zo rustig is het.

In een groep staan drinken geldt in delen van Italië nog als een onnodig risico

Theaters en musea zijn op last van de overheid gesloten. Veel winkels hebben de rolluiken naar beneden gelaten. Bij hotels hangen ’s avonds de meeste kamersleutels nog bij de receptie. Rond lunchtijd kan je overal wel een plaatsje vinden in de restaurants – de eigenaren zeggen dat ze nog geen kwart van de normale hoeveelheid klanten hebben. In de altijd drukke kantorenwijk Porta Nuova en aangrenzende Chinatown is het stil. „Milaan overdag ziet er nu uit alsof het zondagochtend 8 uur is”, zegt Evert-Jan Breman, directeur van Rabobank Milaan.

Een toerist met beschermend masker op het Piazza del Duomo, Milaan Marco Casino

Wat je niet ziet, tekent de angst en onzekerheid over het coronavirus bij de binnenzitters en de thuisblijvers. Het regiobestuur heeft in de eerste dagen na de uitbraak van het virus, eind vorige week, meer dan een half miljoen telefoontjes gehad. Nu houden bewakers je tegen als je naar binnen wil voor meer informatie. De president van de regio heeft op Facebook demonstratief een eenvoudig mondmasker voorgedaan omdat een naaste medewerkster positief is getest. Hij zei: ik ga twee weken in vrijwillige quarantaine om mijn andere medewerkers te beschermen.

Economische noodtoestand

De angst voor de economische gevolgen is misschien nog wel groter dan die voor de gezondheid. Architect Bozzi denkt dat de schade voor zijn eigen kantoor zal meevallen. „Er was iemand die een project heeft vertraagd: hij zei dat hij niet wilde vergaderen omdat met vijf mensen aan tafel zijn gezondheid in gevaar zou komen. Volgens mij was dat een smoes. Maar elders zullen forse klappen vallen.”

Overal in Italië, niet alleen in het noorden, rinkelen alarmbellen. Veel minder toeristen, lege restaurants, buitenlandse klanten die orders annuleren wegens twijfel over de veiligheid van Italiaanse producten. Grote beurzen als de Salone del Mobile of de Brillenbeurs, beide de grootste ter wereld op hun gebied, zijn uitgesteld. Er wordt al gerept over een miljardenschade.

Lees ook ons vragenstuk over Covid-19

En dat in een land dat al op de rand van een recessie balanceerde toen vorige week vrijdag de eerste Italiaan met Covid-19 werd gemeld. „We zitten in een economische noodtoestand”, zegt de president van de Assolombarda, de werkgeversorganisatie in Lombardije. „We zullen de impact van het coronavirus duur moeten betalen.” Hij benadrukt dat Lombardije in zijn eentje goed is voor een vijfde van het bruto binnenlands product van Italië.

Heeft het kabinet bij zijn pogingen om verspreiding van het virus te voorkomen niet te drastische maatregelen genomen – en meer problemen veroorzaakt dan voorkomen? Die discussie loopt nog. „Mensen die om politieke redenen tegen deze regering zijn, zijn sneller met kritiek”, zegt Lorenzo Montali, sociaal psycholoog aan de Bicocca-universiteit. „Het grootste risico nu is dat mensen niet begrijpen dat het in deze fase nodig is te vertrouwen op de autoriteiten.” Daarom is hij ook buitengewoon kritisch op regio’s in het zuiden die op eigen houtje besluiten scholen te sluiten of mensen te weren.

En de foto’s van lege schappen in de supermarkten – zijn die geen teken van paniek? Montali vindt van niet, zegt hij aan de telefoon. „Mensen reageren zoals je kunt verwachten. Als je zegt dat ze zo veel mogelijk ontsmettingsmiddelen moeten gebruiken, is het normaal dat ze dat gaan kopen. En na de run op supermarkten vorig weekeinde, toen er nog veel onduidelijk was, liggen de schappen weer vol.”

Marco Casino

Niet bij elkaar staan drinken

Milaan probeert de draad weer op te pakken. Uit Lombardije komen steeds meer berichten over besmette mensen die zijn genezen. Cafés mogen ook na 18.00 uur open blijven (eerder in de week moesten ze dan nog verplicht de deuren sluiten) op voorwaarde dat gasten aan een tafeltje zitten; in een groep staan drinken geldt nog als een onnodig risico. Sommige kerken zenden de mis zondag via internet uit, net als een paar theaters doen met hun voorstellingen.

Ook op het Paleis van Justitie gaat het leven op halve kracht door. Niet-dringende zaken zijn uitgesteld, maar op de trappen lopen mensen af en aan die een officieel document moeten halen of gedagvaard zijn voor een zaak die geen uitstel duldt. Onderaan de trappen staat een groepje gepensioneerde advocaten. „Dit was tientallen jaren zo’n beetje ons huis, daarom komen we bijna iedere dag een uurtje bijkletsen”, zegt Giorgio Perletti (82).

Of ze zich ongerust maken? Zijn oud-collega (79) antwoordt met een kwinkslag. „Het zou eigenlijk best goed zijn voor ons pensioenfonds als wij er niet meer zijn.” En de jongste van het stel (78) vindt: „Die angst voor het virus is overdreven als je gezond bent. Hoeveel besmettingen hebben we in Milaan, een miljoenenstad? Niet meer dan een handvol.”