Foto Merlijn Doomernik

Interview

Ryan is non-binair: ‘Wat kan ik dragen zonder dat mensen boos of agressief worden?’

Non-binair Ryan Ramharak (28) is non-binair, voelt zich dus geen vrouw óf man. Ramharak is nu in lichamelijke transitie. „Wat kan ik dragen zonder dat mensen boos worden?”

Op het terras had Ryan Ramharak (28) het laatst nog. „Wat wilt u drinken meneer”, vroeg de jongen in de bediening. Ramharak ziet er misschien wel mannelijk uit, maar voelt zich geen man. En ook geen vrouw. Ramharak is non-binair. Wat betekent dat? „Nou ja, gewoon, dat ik Ryan ben.”

Wat had de jongen wel moeten zeggen? „Gewoon; wat wilt u drinken?” Ook heeft Ramharak het liefst dat mensen in plaats van hij of hem, die of diens zeggen. „Daar voel ik me het prettigst bij.” Of hen en hun, dat zijn de meest gebruikte genderneutrale voornaamwoorden.

De zoektocht naar identiteit, naar het thuis zijn in eigen lichaam begon al heel vroeg. Door de jaren heen heeft deze zich elke keer anders geuit. Ramharak „werd bij geboorte gezien als meisje” en groeide in die hoedanigheid op in een christelijk gezin, zonder televisie en zonder lhbti-rolmodellen. Ruim vijf jaar geleden zag Ramharak een filmpje van actrice Ruby Rose op YouTube, dat veranderde diens leven. „Dit is het, dacht ik.”

Ruby Rose bracht in 2014 Break Free uit. In het vijf minuten durende filmpje ontdoet ze zich van rode nagellak, zilveren hakken en een nauwsluitende jurk. Met een schaar knipt ze haar lange haar kort. De sexy lingerie die ze draagt maakt plaats voor een binder, een soort korset om haar borsten plat te drukken om ze te kunnen verbergen onder een overhemd. Haar boxer vult ze met een strap-on-penis.

„Dat filmpje heb ik zó vaak bekeken”, zegt Ramharak. Het was nog voor diens coming-out in zicht was. Daarom voelde Ramharak niet alleen herkenning, het filmpje joeg ook angst aan. Nog niemand was betrokken in het proces, nog niemand wist van de gevoelens die Ramharak had. „Ik was verschrikkelijk bang dat iemand erachter zou komen dat ik dat filmpje zo vaak bekeek en dan zou bedenken dat ik die gevoelens ook had.”

In die periode bekeek Ramharak alles wat er te vinden viel over lhbti-onderwerpen en ontdekte dat het mogelijk is om fysiek in transitie te gaan. Dat meer mensen zich zo voelen. „Dat was allemaal nieuw voor me. Dat je je lijf zó kan veranderen door middel van hormonen.”

Ramharak kwam ‘uit de kast’ en koos ervoor aan de testosteron te gaan, met uitzicht op toekomstige operaties. Daarmee ging Ramharak verder dan Ruby Rose, die nooit in lichamelijke transitie is gegaan. „Zij is meer genderfluïde. Ze kleedt zich zoals ze zich op dat moment voelt. De ene keer meer feminien, de andere keer meer masculien. Ik heb dat ook wel een beetje, maar op een andere manier. Ik ervoer wél dysforie met mijn lijf, dat lijf moest veranderen.”

Zonder mijn baard kan ik niet meer, daar ben ik zo trots op

Ryan Ramharak

Iets meer dan 3,5 jaar geleden begon Ramharak met testosteron. Algauw verscheen een baard. Het moment dat mensen ‘meneer’ zouden gaan zeggen kon niet snel genoeg komen. Toch gaf het, gek genoeg, toen het zover was niet de voldoening waar Ramharak op had gehoopt. „Want toen ze me daadwerkelijk gingen aanspreken als man kwam ik erachter: ik ben dan wel geen vrouw, maar ook geen man.”

Een hand glijdt langs een met baardharen bedekte wang. „Ik vind bepaalde mannelijke kenmerken, zoals een baard, heel fijn.” Ramharaks gezicht glimt van trots. „Zonder mijn baard kan ik niet meer, ik ben zo trots dat ik die heb.” Afscheren? Nooit. Boven de baard bungelt één lange oorbel, naast drie kleinere knopjes. „Maar ik hou ook van dingen die juist als vrouwelijker worden gezien, daarin zoek ik nog wel naar mijn expressie.”

Grote oorbellen, eyeliner, mascara, nagellak. Het liefst zou Ramharak nog steeds die ‘vrouwelijke’ dingen gebruiken. „Het prettigst voel ik me als masculien en feminien door elkaar lopen. Dan ben ik op mijn comfortabelst.” Nu voelt het nog als een spagaat, tussen hoe Ramharak zichzelf het liefst ziet en wat de omgeving ziet. Die moet soms nog wennen. „De vraag is dus altijd: wat kan ik dragen zonder dat mensen boos worden of agressief, wat is veilig?”

Over de moeite die het kost niet in een ‘gewoon’ genderhokje te passen schreef Ramharak een bericht op Facebook. Specifiek over genderneutrale toiletten. „Mannentoilet, vrouwentoilet… waar kan ik plassen? Waar ben ik veilig?” Nu voegt Ramharak toe: „Mensen staan er niet bij stil dat het niet voor iedereen even gewoon een kwestie van een hokje inlopen is.” Wat te doen wanneer het de tijd van de maand is, maar er geen prullenbak op het mannentoilet is bijvoorbeeld? „En als ik het vrouwentoilet dan toch binnenloop, voelen vrouwen zich niet veilig of fijn of comfortabel.”

Ramharak zucht. „Mensen staan er niet bij stil. Ik ben geen man of vrouw, ik zweef daarbuiten.” En voor juist die openbare plek die in twee hokjes is opgedeeld, mannelijk en vrouwelijk, is dat heel lastig. „Het lijf dat ik heb, past niet in een bepaald hokje, dat past in mijn eigen hokje. Ik voel me prettig in dit lijf, eindelijk, maar de buitenwereld ervaart dat soms anders.”

Foto Merlijn Doomernik

Voor een van Ramharaks operaties moest uitgeweken worden naar Duitsland, omdat er in Nederland nog geen protocol voor bestond. Wat voor operaties dat zijn geweest vindt Ramharak niet relevant. „Mensen hoeven niet te weten wat in mijn broek zit.”

Daarbij, het zijn niet die operaties die zelfverzekerdheid met zich meebrengen. Vooral de baard en de testosteron doen dat. Verdere operaties zijn „voor de momenten dat je onder de douche staat, of je omkleedt. Om ook daarin comfortabel te zijn.”

Er zijn mensen die een operatie ondergaan omdat ze dan ‘compleet zijn’. „Maar omdat ik me geen man of vrouw voel heb ik dat niet per se.” Maar, zegt Ramharak, noodzaak om de operatie te doen was er wel zeker. „Ik was voor de operatie niet gelukkig met mijn lijf.”

Nu is een X in plaats van een M of V in het paspoort de volgende stap voor Ramharak. Er zijn pas twee volwassenen in Nederland die dat hebben gekregen, dus makkelijk zal ook dat traject niet zijn. „Ik ben heel benieuwd, wat willen ze dat ik ga laten zien dan?”, grapt Ramharak. Het gaat Ramharak om de vrijheid te mogen onderzoeken welke identiteit past. Voor die vrijheid wil Ramharak vechten, zeker met het oog op komende generaties.

Lees ook: Voor een kruisje in je paspoort moet je nog altijd naar de rechter

Mede daarom is Ramharak actief geworden in de politiek, achter de schermen, bij BIJ1 van Sylvana Simons. „Maar niet alleen voor mezelf. BIJ1 richt zich op intersectionaliteit, op kruispunten. Zo ben ik naast trans ook Surinaams-Nederlands, non-binair, geboren in Arnhem. Al die dingen hebben invloed op wie iemand is en wat voor kansen iemand krijgt. Het is heel fijn om een partij en een club mensen te hebben die zeggen: we gaan er heel hard aan werken om de dingen waar iemand als jij tegenaan loopt beter te maken.”

Ook in Ramharaks relatie is vrijheid een kernwaarde. Zo organiseerden Ramharak en diens partner afgelopen jaar een verlovingsfeest. Het leek ze mooi om dat moment te vieren en te benoemen. Gewoon thuis, in het bijzijn van vrienden en familie. „Eerst trouwen of eerst een kindje”, zegt Ramharak. „Het kost allebei best veel geld, dus eerst het een, dan het ander. De volgorde weten we nog niet.”

Al sinds het begin van hun relatie voeren ze gesprekken over ouderschap, en hoe dat vorm zou kunnen krijgen. Duidelijk is wel dat Ramharak zelf die zwangerschap zou willen dragen. „Het dragen van een baby zie ik niet als iets vrouwelijks. Mijn lijf kan het, dus waarom zou ik het niet doen?”

Spannend is het wel. Wat gaat het doen met Ramharaks lichaam als er even geen testosteron wordt aangevuld, bijvoorbeeld? Daar hebben ze uitgebreide gesprekken over. „Maar we hebben ook gewone gesprekken hoor, over wat voor soort school we geschikt vinden of welke stijl opvoeding.”

Lees ook: Transgender? Kinderen denken al stereotiep over geslacht

Laatst kwam het filmpje van Ruby Rose opnieuw voorbij, op Ramharaks Facebook-tijdlijn. Ramharak deelde het. Nu kan het, in vrijheid. Het is nog steeds herkenbaar, maar ook vanuit een ander perspectief. „Ik sta nu aan het einde van dat filmpje.”