Recensie

Recensie Boeken

De papieren echo van de oorlog

Tentoonstelling

Wat ligt er in een archief? Papier, zou je zeggen. Zeker, maar niet alleen papier, zo leert de tentoonstelling De oorlog die bleef – de nasleep van de Tweede Wereldoorlog in het Nationaal Archief in Den Haag.

In de eerste vitrinekast ligt een dikke ijzeren ketting, die werd gebruikt in kamp De Vergulde Hand in Vlaardingen. Hier zaten na de bevrijding verdachte landverraders gevangen in afwachting van hun proces. De omstandigheden waren er beroerd: de verdachten zaten met kettingen dag en nacht aan elkaar vast. Rapporteurs van de overheid namen bij een inspectie de ijzerwaren in beslag. Ze kwamen uiteindelijk terecht in het Nationaal Archief, keurig voorzien van een labeltje.

Berechting van landverraders

De rest van het tentoongestelde materiaal is wel bijna allemaal van papier. De oorlog die bleef laat zien wat de nasleep was van de bezettingsjaren in Nederland en Nederlands-Indië en hoe de echo van de oorlog in het archief is terug te vinden. De tentoonstelling is bescheiden van omvang. In een klein uur is alles te zien.

De paperassen zijn thematisch tentoongesteld. Bij de vitrines die het verhaal vertellen over de berechting van landverraders, staat radiomaker en NSB’er Max Blokzijl centraal. Te zien zijn een boekje met zijn populairste radiopraatjes – het enige bewijsmiddel tijdens zijn proces in 1945 – zijn doodsvonnis en zijn door Wilhelmina afgewezen gratieverzoek.

Geen gratie voor Jodenjaagster

Ook Jodenjaagster Ans van Dijk kreeg geen gratie, valt verderop te lezen. De ministerraad had over haar zaak vergaderd, blijkt uit de tentoongestelde notulen. Een aantal ministers wilde Van Dijk niet laten executeren omdat ze een vrouw was en omdat de voltrekking van het vonnis al te lang op zich had laten wachten. De meerderheid wilde echter van geen pardon weten en Van Dijk werd in 1948 gefusilleerd.

Ook slachtoffers als Anne Frank en een aantal verzetslieden passeren de revue. Hun geschiedenis is al redelijk bekend en maakt vooral nieuwsgierig: wat zouden er nog voor verhalen verborgen liggen in de schatkamers van het Nationaal Archief?