Opinie

De migratiecrisis op Lesbos vraagt om leiderschap

Vluchtelingen

Commentaar

Traangas, rubberen kogels, opgeheven schilden. Het zijn grimmige taferelen op de Griekse eilanden, voorheen vooral bekend als idyllische vakantiebestemming. Op Lesbos kwam het deze week tot harde confrontaties tussen de eilandbewoners en hun eigen ordetroepen. Burgers zijn woedend op de Griekse autoriteiten. Ze willen hun leven terug, hun eiland, schrijven ze op spandoeken. En hun ziel.

Bron van woede zijn de alsmaar groeiende aantallen migranten. Ze blijven aankomen op de Griekse eilanden – vooral op Lesbos. En zitten daar vast, omdat het soms twee jaar duurt voordat hun asielprocedure begint. In het grootste vluchtelingenkamp Moria, oorspronkelijk gebouwd voor 3.000 mensen, verblijven er nu 20.000. Ze slapen in tenten, zonder elektriciteit of stromend water, er zijn onvoldoende douches en wc’s. Dus kappen migranten illegaal bomen, om zich te warmen. En stelen ze gewassen en geiten om te kunnen eten.

Dat eilandbewoners, die een burgermilitie hebben opgericht om migranten uit hun wijken te weren, het beu zijn, is goed invoelbaar. Maar dat migranten zichzelf willen voeden, ook. Kinderen hebben honger, schurft en luizen. Hulporganisaties waarschuwen voor het uitbreken van epidemieën – het coronavirus heeft de eilanden nog niet bereikt.

Maar de schrijnende beelden, die in verschillende varianten al jaren worden uitgezonden, raken mensen steeds minder. Er zit nauwelijks ontwikkeling in het verhaal: de situatie verslechtert, een structurele oplossing ontbreekt.

Het is een belangrijke reden dat het al langer broeit in Griekenland. De EU-Turkijedeal, gesloten in 2016, bood tijdelijk een oplossing om de mensenstroom die vanuit Turkije met rubberbootjes naar Griekenland kwam te stoppen – in 2015 kwamen er zo een miljoen mensen naar Europa. Afgesproken werd dat Turkije migranten uit Griekenland zou terugnemen. De EU betaalt Turkije in ruil daarvoor geld en zou kansrijke asielzoekers een legale route naar Europa bieden.

Maar die afspraak werkt niet. In 2019 nam Turkije 189 mensen uit Griekenland terug, terwijl datzelfde jaar 60.000 migranten aankwamen. De Griekse regering kondigde onlangs aan om gesloten opvangkampen te bouwen op de eilanden, voor criminele en kansloze asielzoekers. En om een drijvend hek te bouwen in zee, zodat bootjes de stranden die toegang bieden tot Europa niet meer kunnen bereiken.

Het zijn wanhoopsmaatregelen. Griekenland voelt zich al jaren in de steek gelaten door andere Europese lidstaten. Afspraken over herverdeling van migranten, en structureler, een gezamenlijk Europees migratiebeleid, liggen gevoelig, het debat daarover liep spaak. Deze Europese Commissie, onder leiding van Ursula von der Leyen, wil nog dit voorjaar een migratiepact presenteren. Met verplichte solidariteit als uitgangspunt.

Dat is noodzakelijk - al blijft het vraagstuk over de uitvoering dé million dollar question. Want hoewel de huidige migratie qua omvang gemakkelijk hanteerbaar is als iedere Europese lidstaat een evenredig deel van het aantal vluchtelingen zou opnemen, ligt daar precies het probleem. De dwarsliggers, Hongarije voorop, gijzelen het debat. Er waait een kille wind door het gepolariseerde Europese migratiedebat.

Deze voortdurende situatie, waarbij duizenden mensen in Europa in mensonterende omstandigheden leven, vraagt om leiderschap, Europees én nationaal. Om een oplossing op basis van de feiten, niet op basis van de angst.