Corona-angst: ‘het lijkt wel Kerst in de supermarkt’

Reactie op virus Afgelaste evenementen, hamsteren in de supermarkt. Het coronavirus leidt soms tot paniekreacties. „Dit drukt zo’n beetje alle rode knoppen in.”

In het Duitse Herzogenrath is een geval van het coronavirus vastgesteld.
In het Duitse Herzogenrath is een geval van het coronavirus vastgesteld. Foto Marcel van Hoorn

Het Boshotel in het Limburgse Vlodrop moet een sereen „trefpunt in het groen” zijn. Maar toen: „Appjes, mailtjes, telefoontjes, alles! Wát is er aan de hand, willen de mensen weten. Ze klimmen meteen in de pen.”

Stella Corsten, manager van het hotel, is de afgelopen dagen bestookt met vragen. „Van mensen uit de omgeving, hotelgasten, of mensen die een reservering hebben.”

Serieuze zorgen over het coronavirus in Nederland manifesteerden zich deze week in Vlodrop, toen bleek dat daar op 8 en 9 februari een Duits echtpaar was geweest dat een paar weken later werd gediagnostiseerd met Covid-19.

Lees ook: Is er nu sprake van een uitbraak? En andere vragen over het coronavirus

De Duitsers vertoonden in Vlodrop nog geen ziekteverschijnselen en vormden daarom uiteindelijk geen risico, kon de GGD al snel vaststellen. Zelf heeft ze zich dus geen moment zorgen gemaakt, zegt Corsten. „Maar veel mensen lézen niet. Die zien alleen maar: er is een gast geweest en die is ziek. En dan raken ze in paniek.” Er kwamen „tientallen” afzeggingen.

En zo waren er tal van maatregelen die ondanks geruststellende adviezen van de GGD en het RIVM werden genomen.

Een Chinees restaurant in het Overijsselse Nieuwleusen hield de deuren „uit voorzorg” en op eigen initiatief twee weken dicht omdat de eigenaren in Hongkong waren geweest.

Romereizen van middelbare scholen zoals het Barlaeus Gymnasium in Amsterdam werden afgezegd.

Een kinderdagverblijf in Amsterdam-Zuidoost blijft voorlopig dicht omdat het coronavirus bij de moeder van een van de kinderen is vastgesteld.

En op de Erasmus Universiteit overwogen verschillende docenten om studenten te weigeren die in het „coronagebied” waren geweest. In een brief aan de studenten noemde de voorzitter van het college van bestuur „het sentiment en de emoties” die als gevolg van het coronavirus waren ontstaan „een punt van zorg”. „Er zijn meldingen van studenten en medewerkers over bejegening.”

Leerlingen van een middelbare school uit Zeist maakten vlak nadat ze op uitwisselingsreis in Florence (200 kilometer onder het risicogebied) aangekomen waren alweer rechtsomkeert: de scholieren raakten „in paniek” door toenemende geruchten.

De LaptopShop in het Forumgebouw van de Universiteit in Wageningen liet op een bordje weten dat ze geen persoonlijke eigendommen meer wilden aanraken.

Arts infectieziektebestrijding Loes Jaspers beantwoordt deze week de telefoon van de GGD in Utrecht. „Het aantal telefoontjes is in de loop van de week enorm toegenomen.” De meeste mensen bellen omdat ze bang zijn dat ze het virus hebben. Jaspers legt dan uit dat ze alleen getest kunnen worden als ze de verschijnselen (koorts met hoesten of kortademigheid) hebben én in het risicogebied zijn geweest of in aanraking zijn gekomen met iemand die het coronavirus draagt. „We stellen mensen gerust. De kans dat iemand het heeft is echt heel klein, zeggen we.” Meestal werkt dat.

„We begrijpen de bezorgdheid, maar paniek is niet nodig”, zei arts infectieziektebestrijding Anja Schreijer eerder deze week namens de Gemeentelijke Gezondheidsdiensten. De GGD en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) bleven de belangrijkste maatregelen herhalen: handen wassen, niezen in de elleboog en zo min mogelijk aan het gezicht zitten.

Gedroogde peulvruchten

„Het leek wel Kerstmis in de supermarkt”, zegt Martine Iedema (43) uit Nijmegen, die in een besloten Facebook-groep over het coronavirus praat met andere bezorgde Nederlanders. Zelf kocht ze: drie extra zakken gedroogde peulvruchten van 500 gram, een zak witte rijst, een zak bruine rijst en 24 rollen wc-papier. „Voor de zekerheid.”

Het hamsteren vanwege het coronavirus is begonnen, merkt ook Kruidvat. De drogist laat weten dat er vijf keer meer desinfecterende handgel wordt verkocht dan normaal. Online supermarkt Picnic heeft een limiet van 150 euro gezet op het bedrag waarvoor boodschappen besteld mogen worden, omdat ze willen dat „iedereen boodschappen kan halen”, zegt topman Michiel Muller. Ze merken dat mensen ruim inslaan. „Er wordt ook meer babyvoeding, bruine bonen en witte bonen in tomatensaus gekocht.”

Lees ook: Webwinkels hamsteren en potten voorraad op

In speciaal opgerichte Facebook-groepen geven bezorgde Nederlanders elkaar advies. „Gebruik de Thaise ‘wai’ om iemand te groeten”, adviseert iemand (handpalmen tegen elkaar, lichtte buiging). Een ander: „Wij geven elkaar de elleboog.”

De GGD in Zuid-Limburg heeft de gemeenten langs de Duitse grens geadviseerd alle publieksevenementen komend weekeinde af te gelasten, met het oog op het coronavirus. Volgens een medewerker van de veiligheidsregio is dat „uit voorzorg vooral, gezien de grote toename van besmette personen”.

‘Reacties begrijpelijk’

Paul Slovic, hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Oregon en auteur van het standaardwerk The perception of risk noemt de reacties van mensen op het coronavirus begrijpelijk. „Een van de dingen die we weten over hoe risicoperceptie werkt, is dat we ons meer zorgen maken over dingen die nieuw en onbekend zijn.”

Bij het coronavirus worden volgens Slovic bij mensen zo’n beetje alle rode knoppen („hot buttons”) ingedrukt: „Het kan fataal zijn, het is onzichtbaar, je kunt je er moeilijk tegen beschermen, iedereen kan eraan worden blootgesteld en het is onduidelijk of de autoriteiten de situatie onder controle hebben.”

Ons brein heeft twee systemen om informatie te verwerken, zegt hij, „het intuïtieve ‘onderbuikgevoel’ en het analytische”. Voor risicoperceptie vertrouwen we vooral op het eerste systeem, we worden dus meestal geleid door gevoelens.

En waarom boezemt bijvoorbeeld de griep, waaraan jaarlijks zo’n 2.000 Nederlanders overlijden, ons dan minder angst in? Bij griep, zegt Slovic, weten we hoe bezorgd we moeten zijn op basis van onze ervaringen. ‘Ach, je wordt een paar dagen ziek en het gaat waarschijnlijk vanzelf weer over’. Wanneer iets onbekend is, moeten we vertrouwen op de informatie die we krijgen van buitenaf. „In dit geval bestaat die informatie eruit dat de situatie verslechtert, dat het virus zich verspreidt en dat er artsen rondlopen in astronautenpakken.”

Verslagen in de media gaan voornamelijk over verdere verspreiding en dodelijke slachtoffers. „Er wordt meestal niet gezegd hoeveel mensen genezen.” Het is niet alleen de ziekte die tot zorgen leidt, zegt Slovic. „Mensen kunnen ook bang zijn voor de sociale, politieke en economische gevolgen van zo’n virus. En terecht.”

Martine Iedema uit Nijmegen doet de extra boodschappen omdat ze vreest dat haar wijk wordt afgesloten van de buitenwereld, of ze onverhoopt in quarantaine moet. „Ik ben alleenstaand, nu heb ik alvast alles in huis.”