‘Wat lost nóg een kamp als Moria op?’

Griekenland Griekse eilandbewoners protesteren tegen de bouw van nieuwe, strengere migrantenkampen. „Nu is de maat vol.”

Eilandbewoners raakten woensdagavond slaags met politie op Lesbos.
Eilandbewoners raakten woensdagavond slaags met politie op Lesbos. Foto Manolis Lagoutaris / AFP

Op heel het Griekse eiland heerst boosheid, zegt Karin Arendsen vanuit Lesbos. Volgens de coördinator van Stichting Bootvluchteling zijn de eilandbewoners overvraagd. „Vijf jaar lang is de gastvrijheid van de Grieken op de proef gesteld. Ze bewezen steeds opnieuw hun solidariteit. Nu is de maat vol.” Logisch, zegt ze.

Bekijk ook: deze foto’s over het leven in Moria

Donderdag gingen meer dan duizend Grieken op Chios en Lesbos voor de vierde dag op rij in protest tegen de plannen van de regering om nieuwe kampen voor asielzoekers te bouwen. Een dag eerder zette de politie traangas in. De rellen liepen dusdanig uit de hand dat tientallen demonstranten én tientallen politieagenten gewond raakten. Op Lesbos werden toegangswegen tot de geplande bouwplaats bezet, op Chios stormde een menigte een hotel binnen waar de oproerpolitie verbleef. De rechtse regering van premier Kyriakos Mitsotakis wil met de nieuwe, strengere detentiecentra de huidige ongeorganiseerde, overbevolkte en open vluchtelingenkampen vervangen. Vorige zomer won hij de verkiezingen met de belofte het aantal migranten te verminderen.

Arendsen volgt alle ontwikkelingen op de voet. Over een paar uur begint haar avonddienst in de kliniek. Ze werkt als veldcoördinator op Lesbos en is veel in kamp Moria en in de kliniek te vinden. Momenteel zitten er ruim 21.000 mensen, zeven keer de officiële capaciteit. De meeste vluchtelingen komen uit Afghanistan. De stichting biedt ze onderwijs, zorg en activiteiten. „We monitoren waar de protesten zijn zodat we onderweg naar het kamp nergens vast komen te zitten.” Het zijn plukjes bewoners die op verschillende plekken in actie komen, zegt ze, geen strak georganiseerd protest. Ook migranten vinden dat ze te lang op de Grieken hebben geleund, zegt ze. „Met argusogen volgen ze de protesten. In de kampen is het ook onrustig. Het is niet zo dat de Grieken en vluchtelingen tegenover elkaar staan. Ze begrijpen elkaars machteloosheid.”

Als de Grieken vluchtelingen wél hadden laten doorreizen was de situatie niet zo schrijnend

Eva Cossé, Human Rights Watch

Dat Moria overvol is geraakt is een gevolg van bewust Europees beleid, benadrukt Arendsen. Ze vindt dat andere Europese landen de Grieken moeten helpen. „Die vraag krijgen we ook steeds van de vluchtelingen: waarom doet Europa niks?”

In een poging de gespannen situatie op de Griekse eilanden te deëscalaren, is de ingescheepte oproerpolitie donderdag teruggetrokken van de eilanden Lesbos en Chios. „Wij hebben vorig jaar al laten weten dat het onrealistisch was van de Grieken om nieuwe centra te bouwen op de eilanden”, zegt Eva Cossé van Human Rights Watch (HRW) telefonisch. „Moria was nooit een goede opvangplaats voor zoveel mensen. Hoe kan de bouw van nóg een soort Moria dan wel iets oplossen?”

Gesloten instellingen

Het idee is dat de nieuwe faciliteiten detentiecentra worden waar de vluchtelingen niet meer in en uit kunnen lopen. Nu kan dat wel. De autoriteiten zeggen dat gesloten instellingen veiligheid creëren en de kans op een verspreiding van virussen, zoals het coronavirus, kunnen beperken. Woensdag werd in Griekenland een besmetting vastgesteld. Cossé: „Ze gebruiken dit argument als smoes. De nieuwe rechtse regering heeft juist het risico op een virusverspreiding laten toenemen door de vluchtelingen hun recht op gratis vaccins te ontnemen. De huidige gezondheidsrisico’s hebben ze aan hun eigen beleid te danken.”

Tot voor kort kregen alle vluchtelingen na aankomst een soort sofinummer. Daarmee hadden ze recht op basisvoorzieningen: gratis onderwijs, werk en zorg. Die tijd is voorbij. De vluchtelingen zijn voor deze voorzieningen afhankelijk van ngo’s. Maar uiteindelijk is het toch het beleid van de vorige linkse regering die de situatie op het eiland zo onhoudbaar heeft gemaakt, zegt Cossé. „Als ze vluchtelingen wél hadden laten doorreizen naar het vasteland van Griekenland, waar meer en betere voorzieningen zijn, was de situatie nu niet zo schrijnend geweest.”

Later stuurt Karin Arendsen na aankomst in Moria een appje. „Iemand in het kamp zei blij te zijn dat er geprotesteerd wordt door de Grieken: ‘Een gesloten instelling zou een gevangenis voor ons zijn’.”

Bijna 60.000 vluchtelingen maakten in 2019 de overtocht naar één van de Griekse eilanden

Lees ook: deze reportage vanuit de artsencabine van Moria