Probeer maar eens lekker te wandelen met een kinderwagen of rolstoel

Beperkingen Of het nu gaat om rolstoelen of kinderwagens, veel wandelroutes zijn niet berekend op wielen. Daar wordt wel steeds meer aan gedaan.

Wandelaars in het Amsterdamse bos.
Wandelaars in het Amsterdamse bos. Foto Simon Lenskens

Al na een paar meter dreigt de eerste hindernis: het bordje van de rode route wijst richting een trappetje. Gaan we de kinderwagen die paar treden af tillen, of volgen we op de gok het andere pad? Na kort beraad kiezen we voor dat laatste – waren we hier met een rolstoel geweest, dan was het trappetje immers ook geen optie. Op de volgende kruising vinden we gelukkig weer een rood bordje: we gaan nog goed.

We zijn in het natuurgebied op de vroegere vliegbasis Soesterberg. Dat we juist hier wandelen, is het resultaat van lang zoeken op internet naar een route van vijf tot acht kilometer, waar we natuur kunnen beleven én die geschikt is om met de kinderwagen te wandelen. Vooral dat laatste is een ingewikkelde eis. Buggy-ommetjes van een of twee kilometer zijn er in Nederland volop, net als kabouterpaden waar kleine kinderen zelf korte afstanden lopen. Ook rolstoelpaden zijn er ruimschoots, maar zelden zijn ze langer dan drie kilometer. Wanneer je met kinderwagen of rolstoel langer dan een uur zoet wil zijn, kom je algauw uit bij brede, rechte, voor een wandelaar eentonige fietspaden, waar elektrische fietsers al bellend voorbijrazen.

Wie van die gebaande paden afwijkt en een ‘gewone’ wandelroute volgt, kan rekenen op problemen. In de auto op weg naar Soesterberg wisselden we ervaringen uit. Over een oma die uit haar rolstoel werd gelanceerd door een te hoge boomwortel, en een kinderwagen die flinke stukken over mul zand getild moest worden, ondanks dat de informatiefolder over het gebied zei dat er „goed begaanbare paden” zijn. Over heidepaden die regelmatig als veelbelovend, stevig en breed zandpad beginnen maar zonder waarschuwing overgaan in hobbelige muizenpaadjes waar de wandelwagen op vastloopt. Zelfs als die wandelwagen volgens de verkoopsite ‘all terrain’ is: „rijdt soepel op alle ondergronden”.

Voor wie met een kinderwagen of rolstoel de natuur in trekt en meer wil dan alleen een ommetje, is het vinden van een leuke wandeling een uitdaging. De route in Soesterberg durven we alleen aan omdat we een enthousiast blog lazen – met fotobewijs – waar iemand met een wandelwagen een fijne dag had. Waarom zijn langere routes om te ‘wandelen met wielen’ in de natuur zo zeldzaam?

De frustratie over natuurgebieden die door de logistieke situatie buiten bereik zijn gekomen, leeft niet alleen bij ons. Onder het motto ‘Natuur voor iedereen’ is Natuurmonumenten in samenwerking met gehandicaptenorganisaties, waaronder HandicapNL en kenniscentrum Groen & Handicap, sinds een paar jaar bezig om veertig natuurgebieden toegankelijk te maken voor mensen met een fysieke beperking. In een deel van de gevallen gaat het om de aanpassing van bestaande paden, in andere gevallen – zoals in het nieuwe natuurgebied de Marker Wadden – om de aanleg van nieuwe routes.

Klaphekjes en veeroosters

„De hindernissen waar mensen met een fysieke handicap op stuiten beginnen soms al bij een parkeerplaats, waar bijvoorbeeld grind ligt”, zegt woordvoerder Jade Vening van HandicapNL. Vanuit stichting Groen & Handicap gingen ervaringsdeskundigen mee naar elk van de veertig gebieden om de struikelblokken te inventariseren. Houten klaphekjes bijvoorbeeld, maar ook andere hekken, veeroosters en informatiepanelen of prullenbakken die te ver van het pad staan. In sommige gevallen was een vrij eenvoudige aanpassing mogelijk, in andere gevallen ging het om grotere ingrepen, zoals het verbreden van paden.

„Na het inventariseren van de hindernissen keken we naar het type ondergrond”, zegt Mark Mandemakers, die voor Natuurmonumenten projectleider van het initiatief was. „In landgoedachtige omgevingen gebruiken we voor toegankelijke paden graag ‘padvast’, een soort vermalen steen. In duinen gaat het vaak om fijn schelpmateriaal en in het bos is zelfs natuurlijke bosbodem goed toegankelijk voor rolstoelen en kinderwagens, als er maar een goede afwatering is.”

We hebben geluk dat het mooi, droog weer is, waardoor de paden niet modderig zijn

De nieuwe routes van ‘Natuur voor iedereen’ zijn ook geschikt voor mensen met kinderwagens, benadrukt Vening. „Ik ben moeder van twee tweelingen, dus ik heb ook vaak genoeg met brede wandelwagens lopen worstelen.”

Helaas voor ons zijn ook de routes van het ‘Natuur voor iedereen’-project vooral kort. Vening: „We streefden bij dit project niet naar nieuwe Pieterpaden of andere langeafstandswandelingen, maar om verspreid door heel Nederland natuurgebieden toegankelijker te maken. Bij het aanpassen wilden we ook rekening houden met de natuurlijke uitstraling van een pad – als je alles gaat verbreden en overal boomwortels verwijdert, verandert de wandelbeleving wel heel erg.” Mandemakers: „Dat de meeste van de nieuwe routes een lengte tussen de 1 en 5 kilometer hebben, is niet bewust gekozen. Veel Natuurmonumenten-routes zijn nu eenmaal rond die lengte. Voor de echt lange wandelroutes kom je algauw bij NS-wandelingen of Lange-Afstand-Wandelpaden uit.”

Foto Simon Lenskens
Foto Simon Lenskens
Foto Simon Lenskens
Foto’s Simon Lenskens

Die langeafstandroutes worden niet speciaal toegankelijk gemaakt voor mensen met een rolstoel of kinderwagen, zegt Thomas van Rest, communicatiemedewerker bij de landelijke wandelorganisatie Wandelnet. „Wel is er op initiatief van de Koninklijke Wandel Bond Nederland en stichting Groen & Handicap één langeafstandspad geheel toegankelijk gemaakt voor mensen met een rolstoel of kinderwagen: de 170 kilometer lange Koninklijke Weg, van Paleis Noordeinde naar Paleis het Loo, opgedeeld in 21 etappes.” Een route waar je als wielenwandelaar zeker een tijdje zoet mee kunt zijn, maar die niet alleen door natuur loopt.

Op de website van Natuurmonumenten staat aangegeven welke routes voor rolstoelgebruikers op eigen houtje toegankelijk zijn, en welke beter te bezoeken zijn met een begeleider, benadrukt Mandemakers. „En dan hebben we nog een derde categorie: de scootmobielroutes. Die zijn juist wél lang, rond de 15 kilometer, en zijn dus in principe ook geschikt voor mensen in een rolstoel of met een kinderwagen.” Natuurmonumenten biedt onder andere scootmobielroutes aan bij de Vechtplassen en ten noorden van Rotterdam. Ook Staatsbosbeheer heeft diverse scootmobielroutes, bijvoorbeeld door De Vuursche op de Utrechtse Heuvelrug. Wel valt op dat deze routes net als veel andere scootmobielroutes die op internet te vinden zijn deels of in hun geheel over fietspaden voeren.

Ondertussen wandelen wij in Soesterberg verder over de rode route: volgens de plattegrond een rondje van vijf kilometer, waarvan het eerste en het laatste deel hetzelfde zijn. Wie wil, kan de wandeling uitbreiden met een tweede lus: de 3,4 kilometer lange gele route over landgoed De Paltz.

All-terrain

Na een stukje over een smal, modderig, schuin pad („Met een rolstoel was dit al lastig geworden”) gaat de rode route rechtsaf een eikenbos in – het ‘Munitiepark’, waar in het verleden duizenden kilo’s munitie lagen opgeslagen. Het pad, verhard afgewisseld met stevige bosgrond, wordt breder, zodat we naast elkaar kunnen lopen. Dit is waar de all-terrain-wandelwagen voor bedoeld is, besluiten we enthousiast. De route zelf is weliswaar soms wat verwarrend aangegeven – her en der staan op grote betonblokken wandelaars getekend die lijnrecht de andere kant uit lopen dan de rode route suggereert – maar over de ondergrond hebben we niets te klagen. Eén keer zit er een flauwe helling in de route, die vooral heuvelopwaarts te voelen is.

We hebben geluk dat het mooi, droog weer is, waardoor de paden niet modderig zijn. Toch zijn we blij dat we met twee volwassenen zijn. Een officiële buggyroute is dit immers niet, bij onverhoopte obstakels kunnen we de wagen altijd nog even tillen.

Lees ook: ‘Nederland heeft te weinig oog voor mensen met handicap’

Natuurlijk zijn er oplossingen te verzinnen om ook in ruig terrein op pad te kunnen. Rugdragers bijvoorbeeld, maar daarvoor mag een kind niet te jong zijn (en het liefst ook niet te zwaar, want dan vergaat de wandellust vanzelf). Voor rolstoelgebruikers zijn er in sommige gebieden all-terrain-rolstoelen – voorzien van grote luchtbanden. Grenspark Kalmthoutse Heide (op de Nederlands-Belgische grens ten noorden van Antwerpen) adverteert op de eigen website trots met ‘Wombats’ („robuuste rolstoelen die geschikt zijn voor zandpaden”, gratis te verkrijgen op vertoon van een identiteitskaart) en ‘Cadweazles’ („een elektrisch aangedreven rolstoel die zeer stabiel is en niet sneller dan 6 km/uur kan rijden, voorzien van een driepuntsgordel en een voetenriem”). Oneffenheden op het pad vormen daarmee geen probleem meer, maar ook hier gelden beperkingen: zo mag de Cadweazle op last van de brandweer alleen op een vaste, 4,1 kilometer lange route worden gebruikt. Bovendien heeft lang niet elk natuurgebied zulke luxe leenrolstoelen in de aanbieding.

Van ons mag op de website van het Munitiepark Soesterberg best vermeld worden dat de rode route goed begaanbaar is voor kinderwagens en rolstoelen. Alleen: we zijn wel érg snel door het rondje heen. Binnen het uur zijn we terug bij de auto, en zien we dat we in totaal 4 kilometer hebben afgelegd. De volgende keer nemen we de gele route er ook nog bij.

Foto Simon Lenskens