Necrologie

Psycholoog Carel Muller vernieuwde de ‘zwakzinnigenzorg’

Necrologie 1937-2020 Psycholoog Carel Muller wilde verstandelijk gehandicapten, die in de jaren zeventig nog zwakzinnigen werden genoemd, uit hun isolement halen.
Carel Muller met zijn echtgenote bij een 'vreugdevuur' in 1971.
Carel Muller met zijn echtgenote bij een 'vreugdevuur' in 1971. Foto ANP

Psycholoog Carel Muller, een belangrijke vernieuwer van de psychiatrie in de jaren 70, is maandag in zijn woonplaats het Drentse Eelde overleden. Dat heeft zijn familie bekendgemaakt, meldt persbureau ANP. De voormalig directeur van de psychiatrische inrichting Dennendal in Den Dolder vernieuwde de zorg voor verstandelijk gehandicapten, die destijds nog vaak zwakzinnigen genoemd werden. Hij is 82 jaar geworden.

Muller, die er in de seventies uitzag als een hippie met lange haren en een baard, was de bedenker van het zogenoemde ‘verdunningsexperiment’. Doel daarvan was verstandelijk gehandicapten uit hun isolement halen. Muller wilde verstandelijk gehandicapten niet ‘hospitaliseren’: ze moesten te midden van andere burgers leven en niet opgesloten zitten in inrichtingen.

De politie ontruimt Dennendal in Den Dolder en arresteert Carel Muller in 1974. Het beeld is een van de iconische foto’s uit de jaren zeventig. Foto ANP

Zo werden patiënten cliënten, werden hiërarchische structuren afgeschaft en werd iedereen bij zijn voornaam genoemd. Ook werden er geen witte jassen meer gedragen in de instelling. Zelf droeg Muller vaak een spijkerpak. Zijn gedachtegoed, dat tegenwoordig gemeengoed is in de geestelijke gezondheidszorg, was destijds vrijwel onbespreekbaar. Het bestuur van de Willem Arntz Stichting waaronder Dennendal viel, was fel tegen de vernieuwingen.

Kabouterbeweging

Muller, een geboren Rotterdammer, kwam in 1964 als psycholoog werken bij Dennendal en klom op tot directeur van de instelling. Later ging hij samenwerken met de Kabouterbeweging van Roel van Duijn en Robert Jasper Grootveld. Zij hadden de Oranje Vrijstaat opgericht, met het daarbij horende Volksdepartement voor Geestelijke Volksgezondheid. De Kabouterbeweging kwam voort uit de provobeweging en had kritiek op consumentisme en aantasting van de natuur.

Nadat één van de patiënten van Dennendal was verdronken in bad ontstond er grote ophef. In de media rees destijds een beeld dat het chaos was in Dennendal. Het kabinet-Den Uyl stelde een onderzoek in waarna Muller uiteindelijk door het bestuur van de koepelorganisatie werd ontslagen. Hij weigerde echter te vertrekken en bezette de instelling samen met medestanders. Zij gaven de instelling de naam Nieuw-Dennendal.

Op 3 juli 1974 werd de instelling ontruimd. Muller en verschillende medewerkers werden gearresteerd, honderden bezetters en sympathiserende ouders op straat gezet en de verstandelijk gehandicapten met bussen naar een andere instellingen afgevoerd. Muller verhuisde later naar Drenthe en werd docent op de Sociale Academie in Groningen. Met zijn eerste vrouw Noor Kruithof had hij zes kinderen en met zijn tweede vrouw Elja Baas had hij één kind.