Minister verlengt contract met ‘te kleine’ helikopters Kustwacht

Onderzoek helikopters De helikopters van de Kustwacht moeten snel zestien drenkelingen kunnen redden. Maar daarvoor zijn ze te klein, blijkt uit onderzoek.

Een Search and Rescue (SAR) helikopter vertrekt vanaf Maritiem Vliegkamp De Kooy.
Een Search and Rescue (SAR) helikopter vertrekt vanaf Maritiem Vliegkamp De Kooy. Foto Sem van der Wal / ANP

De helikopters van de Nederlandse Kustwacht kunnen hun belangrijkste taak niet vervullen. Ze moeten bij een ongeval ver op zee onder moeilijke omstandigheden binnen anderhalf uur zestien drenkelingen tegelijk kunnen redden. Het is ‘onwaarschijnlijk’ dat ze daartoe in staat zijn. De helikopters zijn te klein en de medisch zorg aan boord is onvolledig. De vliegveiligheid is „niet geborgd”.

Dat staat in een uiterst kritisch onderzoeksrapport dat minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur, VVD) liet opstellen na een ongeval van een verpleegkundige op zee.

Toch verlengt de minister het contract met het helikopterbedrijf met twee jaar. Ze stelt daarbij aanvullende voorwaarden en doet extra onderzoek. In een brief aan de Tweede Kamer schrijft ze: „Ik heb vertrouwen dat met hulp van de aanbevelingen de SAR helikopter dienstverlening kan worden verbeterd en de twijfel over de kwaliteit wordt weggenomen.”

SAR staat voor Search and Rescue, de internationale verplichting van landen om drenkelingen op zee te redden. Landen willen zeker weten dat hun inwoners op olieplatformen, aan boord van schepen of in vliegtuigen boven zee bij een ongeluk waar dan ook ter wereld zo snel en goed mogelijk gered worden.

Voor deze reddingen is Nederland afhankelijk van de Kustwachthelikopters. Die moesten vorig jaar 130 keer uitrukken. Een ernstig ongeluk waarbij veel drenkelingen tegelijk moesten worden gered, is de afgelopen vijf jaar niet voorgekomen.

Het Nederlandse adviesbureau ADSE voerde het onderzoek in opdracht van de minister uit. Het zag notulen, rapporten en e-mails in en voerde gesprekken met negen betrokken instanties en meerdere personen.

De Nederlandse Kustwacht blijkt zelf al jaren zorgen te hebben over de helikopters. De organisatie roept de toestellen op en zet ze in. De Kustwacht heeft vanaf het „begin van de dienstverlening zorgen en vragen gehad ten aanzien van de uitvoering”, blijkt nu.

De Kustwacht uitte die zorgen in kwartaalbesprekingen met Rijkswaterstaat en het helikopterbedrijf. Maar ondanks aandringen van de Kustwacht kwamen die niet in de notulen terecht. De organisatie werd op een gegeven moment zelfs bij van een onderdeel van de vergaderingen geweerd. In januari 2018 volgde een escalatie.

De Kustwacht en het helikopterbedrijf hebben bijvoorbeeld onenigheid over welk toestel wordt ingezet. Slechts één toestel is volgens de Kustwacht voldoende toegerust om reddingen uit te voeren.

Aanbesteding voor redden op zee

Het helikopterbedrijf heet Noordzee Helikopters Vlaanderen (NHV) en won in de zomer van 2015 de aanbesteding voor de reddingen op zee. Het bood met 42,5 miljoen euro bijna twintig miljoen euro lager dan de andere twee bieders.

Rijkswaterstaat organiseerde de aanbesteding. Dat stelde eisen op waarvan enkele volgens het rapport „breed interpreteerbaar en moeilijk te handhaven” zijn. Nederlandse wetgeving bleef achter, goed extern toezicht ontbreekt, het intern toezicht door NHV op de basis in Den Helder is „ontoereikend”.

Bovendien wordt Rijkswaterstaat bij de jaarlijkse controles volgens de onderzoekers „gehinderd door geringe kennis van luchtvaart en SAR”. Veel tekortkomingen zijn jaar op jaar dezelfde en worden niet opgelost.

Lees over het onderzoek dat NRC deed in 2015: Mensen redden mag niet te duur worden.

De problemen bij de Kustwachthelikopters werden bekend na onderzoek door NRC in 2015. Rijkswaterstaat en het ministerie wuifden de tekortkomingen lang weg, ook nadat pilotenvakbond VNV aan de bel trok. Die berekende al in december 2015 wat de onderzoekers nu melden: dat de helikopters te klein zijn om aan de belangrijkste eis te voldoen.

Minister Van Nieuwenhuizen besloot eind vorig jaar onderzoek in te stellen nadat een verpleegkundige aan boord van een Kustwachthelikopter blijvend letsel opliep tijdens een training en niemand hem kon vertellen waar hij dit incident kon melden. KLM wilde het onderzoek van de minister niet afwachten. Dat levert via een dochterbedrijf de verpleegkundigen en apparatuur aan boord van de helikopters. Ook KLM zag veel tekortkomingen en zegde het contract met NHV op, vanaf deze zomer.