Hoe je in een druk natuurgebied toch de rust kunt vinden

Drukte in de natuur De duinen tussen Wassenaar en Noordwijk trekken jaarlijks meer dan 1,2 miljoen unieke bezoekers. Hoe je volgens boswachter Mark Kras daar toch de rust kunt vinden.

Foto Simon Lenskens

Op de radio heeft hij die ochtend een item gehoord over bezoekersaantallen. Mark Kras moest er om lachen. Het ging om zúlke kleine aantallen. Het gebied waar hij boswachter is, trekt jaarlijks 1,2 miljoen unieke bezoekers, de terugkerende niet meegeteld. Een aantal dat te vergelijken is met grote musea. Hij zegt: „Er is geen moment overdag, geen dag van de week, dat de parkeerplaats hier leeg is.”

Hier zijn de duinen tussen Wassenaar en Noordwijk, onderdeel van het nieuwe Nationaal Park Hollandse Duinen, waarvan de oprichting in 2016 werd begonnen en dat zich uitstrekt van Hoek van Holland tot Hillegom. Ruim 4.500 hectare aan duingebied, bossen en landgoederen.

Met daarin een aantal Natura 2000-gebieden met kwetsbare en bijzondere natuur. Met zeldzame orchideeën en grijs duin van wereldfaam. Met ook meer dan een miljoen inwoners in vijftien dorpen en steden. Die van het duingebied afhankelijk zijn voor hun drinkwater, als bescherming tegen de zee, en ook allemaal van de natuur willen genieten. Er willen recreëren. Hoe kan dat allemaal naast elkaar bestaan?

Kras (54) is het gezicht van de duinen tussen Wassenaar en Noordwijk. Al tien jaar is hij er boswachter voor Staatsbosbeheer. Deze maand verruilt hij zijn werkplek voor het Haagse Bos, het voormalige jachtterrein van de graven van Holland, dat ook eigendom is van Staatsbosbeheer. Eerder werkte hij voor een bureau voor duurzame stedenbouw. En daar leerde hij dat als mensen geen verbinding hebben met hun omgeving, ze die gaan verwaarlozen.

Onze natuurgebieden zijn er om te recreëren

In het duingebied is dat juist niet het geval. Hij vertelt over de ‘troeptrimmers’, een groepje joggers dat zwerfvuil opruimt. Over Wassenaarders met wie drie jaar lang werd overlegd over bomenkap. En als twee vossen met prachtig rode staarten wegschieten over een fietspad, vertelt hij over iemand die belde over een gewonde vos. Zo betrokken zijn mensen, wil hij maar zeggen.

Van natuur ‘versus’ recreatie moet je dan ook niet spreken, zegt Kras. „Onze natuurgebieden zijn er om te recreëren.” Hij bedoelt: als niemand er komt, weet ook niemand hoe belangrijk het is om ze te behouden. Op de parkeerplaats bij de Wassenaarseslag staan hardlopers te strekken. Hij zegt: „Zij moeten na afloop het idee hebben ‘dit moeten we nooit kwijtraken’. Als ze geen belangstelling hebben, dan is dit zo weg.”

Filelopen

Al die bezoekers willen kunnen genieten, liefst van de rust. Kras zegt: „In een bos ga je een hoek om en ben je niet meer zichtbaar voor anderen. Bossen kunnen veel meer mensen bergen zonder dat ze het idee hebben dat ze filelopen.” Hij wijst op een wandelaar, duidelijk zichtbaar in de verte: „In open duin voelen mensen zich minder alleen.”

Naast wandelaars zijn er hondenuitlaters, nordic walkers, geocachers, gps- en hardlopers, bootcampers, trailrunners, fietsers, mountainbikers, racefietsers, ruiters, natuurfotografen en vogelaars. Aan de boswachters de taak iedereen het idee te geven dat er weinig anderen zijn. Kras heeft het over ‘zonering’: „De natuur dicteert een aantal regels. Geen honden tijdens het broedseizoen bijvoorbeeld. Dan handhaven we ook streng.”

„Ik krijg wel eens e-mails van mensen die zeggen ‘hé fijn, het is weer broedseizoen dus de honden zitten aan de lijn’. Ik weet ook dat er mensen zijn die alleen in de Coepelduynen of Lentevreugd lopen omdat honden daar niet welkom zijn.”

Aan de horizon, op een duinrand in het gebied Berkheide, staan Schotse hooglanders. Bedoeld om het duin te begrazen en zo duin te houden. Hij zegt: „Daarom mogen honden hier alleen aan de lijn.” In het stukje bos ten zuiden van de Wassenaarseslag mogen honden in Staatsbosbeheergebied buiten het broedseizoen wel los. Tot aan het wildrooster van waterleidingbedrijf Dunea, dat het duingebied Meijendel beheert, en waar koeien, paarden en schapen grazen.

Foto Simon Lenskens

Zonering heeft ook te maken met tijd, vertelt Kras. Racefietsers willen niet afremmen voor gezinnen met wiebelende kinderen op fietsjes. De eerste groep is daarom vaak al vóór elven verdwenen, weet hij. Mountainbikers kunnen in Noordwijk terecht, waar er – net als voor ruiters – een route is uitgezet. „Dus mogen ze niet bij Wassenaar fietsen. Nee, ook straks niet. Dan gaat de natuurwaarde achteruit.”

Zonering hangt bovendien samen met het terrein. Het mulle zand van het struinpad dat hij heeft gekozen voor deze wandeling „is niet voor iedereen”. En: „Sommige mensen houden niet van het risico op verdwalen.” Al is die kans klein door de rode paaltjes die Staatsbosbeheer plaatste. Want ook in struingebied is het niet de bedoeling van het pad af te gaan. Hij wijst weer naar de verte. „Die meneer loopt iedere dag van Wassenaar naar Katwijk, maar snel.” Daarom loopt de man op het schelpenpad dat naast het geasfalteerde fietspad van zuid naar noord loopt.

Kabouterpaden

Oost-west-routes zijn er nauwelijks in dit gebied. „Zo bewaar je de rust in de natuurkern.” Al is de drukte relatief; de meeste wandelaars lopen een rondje van drie kilometer. Daarom is het rondom de parkeerplaatsen wel altijd druk. Wandelaars met kleine kinderen kiezen voor het kabouterpad, weet Kras. En wandelaars die van „grootste meeslepende natuur” houden, vind je hier in de duinen niet. Zij zoeken elders hun heil. Kras zegt: „Je kunt het niet iedereen naar de zin maken.”

Tenslotte gelden er wetten (artikel 461 van het wetboek van strafrecht: verboden toegang behalve op de paden) en regels. Al willen de laatste nog wel eens verschillen per eigenaar of beheerder, alsook de manier waarop ze staan aangegeven. Kras vertelt dat nu 42 organisaties zich achter het Nationaal Park hebben geschaard, daar wellicht over kan worden gesproken. Het maakt het voor bezoekers nu onduidelijk. Want wanneer loop je een gebied binnen met andere regels?

Er is ruimte genoeg voor mens, economie en natuur, zegt het Planbureau voor de Leefomgeving. Lees ook: Het landschap is nog te redden

Bij het wildrooster tussen Meijendel van Dunea en Ganzenhoek van Staatsbosbeheer is het duidelijk. Daar staat van ieder een bord. Dat mensen zich vervolgens niet altijd aan de regels houden, blijkt in Ganzenhoek bij een duinmeer. Er is een draad gespannen door Staatsbosbeheer, er staat een bruin bord met ‘kwetsbaar gebied’. Maar duidelijk zichtbaar zijn de sporen naar het water.

Kras vertelt dat bezoekers de draad gewoon doorknippen en de doornstruiken wegduwen die hier steeds opnieuw worden geplaatst. „Ik kan wel zeggen dat aan de waterkant bijzondere orchideeën bloeien en zeldzame libellen vliegen, maar dat interesseert hen niet.” Als hij dit stukje duingebied opnieuw mocht inrichten, dan had het wandelpad niet zo dicht langs het meer gelopen. „Het verleidt te veel.” Maar verleggen van het pad is „buitengewoon lastig”, want kostbaar.

33 euro per hectare

Staatsbosbeheer – een zelfstandige organisatie met wettelijke taak – krijgt subsidie van het Rijk en de provincies voor natuurbeheer. In de subsidie Natuur en Landschap zit 33 euro per jaar per hectare recreatie, vertelt Kras op een stukje schelpenpad. Alleen slijten die schelpenpaden, bedoeld om ook minder mobiele bezoekers van de natuur te laten genieten, de laatste jaren sneller door de combinatie van steeds hevigere regenval en langdurige droogte. „Een schelpenpad kost 15 euro per strekkende meter. Dat moet óók van die 33 euro.” Net als de bankjes, de bewegwijzering, andere paden, toezicht en voorlichting.

De toegang tot het duingebied van Staatsbosbeheer is gratis. Dat verwachten mensen. Dunea heft voor een deel van zijn gebied wél toegang, twee euro per bezoeker. Daarmee kan het waterleidingbedrijf ook bezoek reguleren; wanneer de natuur op zijn kwetsbaarst is, zijn er minder dagkaarten beschikbaar.

Door alle verschillen op die enkele tientallen hectare wordt veel van de drukte gedoseerd, wil Kras duidelijk maken. En als laatste is er de bezoeker zelf: „Mensen komen hier om te genieten. Als dat ieders grondhouding is, dan probeer je met elkaar rekening te houden.”