Reportage

Schoonmaken helpt ‘ontstressen’, volgens de Japanse monnik

Werkstress Met mediteren en schoonmaken blijf je volgens monnik Matsumoto de werkdruk de baas. „Leren imperfectie te omarmen.”

Schoonmaken tegen de werkstress bij de boeddhistische tempel Komyoji met monnik Shoukei Matsumoto.
Schoonmaken tegen de werkstress bij de boeddhistische tempel Komyoji met monnik Shoukei Matsumoto. Foto Tanja Houwerzijl

Om half acht ’s ochtends galmt een monotoon gezang door de boeddhistische tempel Komyoji in het centrum van Tokio. Monnik Shoukei Matsumoto leest luidkeels oude Japanse gedichten voor, een ritueel dat shigin wordt genoemd binnen het Japanse boeddhisme.

Lees ook: Wat écht vies is zie je toch niet (pas vooral op voor de badspeeltjes

Achter de monnik zitten twintig gasten die meedoen aan het ritueel. Ze zijn op diens uitnodiging naar de tempel gekomen, om een pauze te nemen van het stressvolle leven buiten de tempelmuren. De bijeenkomsten, twee keer per maand, noemt hij temple morning.

Na het religieuze deel verzamelt de groep zich op het terras van de tempel. „Wie wil de graven schoonmaken?”, vraagt Matsumoto met een bezem in zijn hand.

Al jaren hoort Matsumoto verhalen van mensen die gebukt gaan onder de meedogenloze overwerkcultuur in Japan. „Ze vertellen over stress in hun werkomgeving, vragen hoe ze daarmee om moeten gaan. Laatst nog kwam een therapeut naar me toe, die zei de werkdruk in het ziekenhuis niet meer aan te kunnen.”

Daarom bedacht hij twee jaar geleden een programma voor mensen die tot rust willen komen, door meditatie én door schoon te maken. Via Twitter nodigt hij mensen uit – iedereen is welkom in Matsumoto’s tempel.

Foto Tanja Houwerzijl
Foto Tanja Houwerzijl

Hervormingen

De Japanse overwerkcultuur is berucht. Uit onderzoek van de OESO bleek dat Japanners, van alle bewoners van de rijke industrielanden, ook nog eens de minste nachtrust krijgen. De gemiddelde nacht van een Japanner duurt zo’n 7,3 uur. De balans tussen werk en privé lijkt zoek: het land eindigde op plek 35 van de 40 landen die de OESO vorig jaar onderzocht. Alleen Turkije, Mexico, Zuid-Afrika, Colombia en Zuid-Korea scoorden slechter.

Lees ook dit interview met bedrijfsarts Willem van Rhenen: ‘We werken niet te veel, we laden te weinig op’

In 2018 besloot de Japanse overheid een aantal ‘werkstijlhervormingen’ door te voeren, waarmee overwerken aan banden werd gelegd. De hervormingen zouden werknemers moeten aansporen meer vrije dagen op te nemen, en er is een limiet gesteld aan het aantal uren dat ze mogen overwerken – zo’n 45 uur per maand. Werkgevers moeten erop toezien dat medewerkers ten minste vijf vakantiedagen opnemen. Het is nog te vroeg om te oordelen of de maatregelen effect hebben.

Monnik Matsumoto besloot dat niet af te wachten. Bij de graven staat de 23-jarige Mai Kuroda enthousiast te boenen. „Ik doe voor het eerst mee, het verbaasde me eerlijk gezegd dat de mensen zo hard meezongen.” Het is een prettig contrast met wat zij normaal gesproken in de Japanse hoofdstad waarneemt, zegt ze. „Ik woon hier pas sinds kort. Hiervoor woonde ik altijd in Okayama, een rustige stad in het westen van Japan. Al die vermoeide gezichten hier in de trein, daar schrok ik wel van. Ik denk dat deze bijeenkomsten goed zijn voor mensen die het roer willen omgooien.”

Foto Tanja Houwerzijl

Perfectionisme

Eén van de deelnemers, directeur van een IT-bedrijf, blijft niet voor het schoonmaakonderdeel. Hij haast zich naar een grote witte Mercedes, het werk wacht. „Hij heeft, denk ik, wel stress. En misschien veroorzaakt hij ook een hoop stress voor anderen”, merkt de monnik met een zuinig lachje op.

Volgens Matsumoto is schoonmaken heilzaam. „Van schoonmaken leer je perfectionisme overwinnen. Als je schoonmaakt met een bezem, en je ziet na het schoonmaken dat er een blaadje valt, wat dan? Je moet dat leren aanvaarden, dat doe ik iedere dag.”

Van schoonmaken leer je perfectionisme overwinnen

Shoukei Matsumoto monnik

Is perfectionisme dan het probleem? „Dat denk ik wel”, zegt hij. „Waarom werken Japanners zo hard? Wanneer je altijd probeert alles perfect uit te voeren, vergt dat telkens een enorme inspanning en steeds meer energie om uiteindelijk een voldaan gevoel te krijgen.”

Hij geeft een voorbeeld: „Je ziet het in de winkels hier in Japan. Mensen die beleefd lachen, altijd maar weer dat beleefde lachen. Ik denk dat perfectionisme een belangrijke veroorzaker van stress is. Wij proberen mensen te leren om juist imperfectie te omarmen.”

Wat is er wetenschappelijk bekend over de oorzaken van burn-out? En vijf andere vragen
Foto Tanja Houwerzijl
Foto Tanja Houwerzijl

Schakeltje

Tegelijk ziet hij ontwikkelingen waar mensen weinig invloed op hebben, maar die wel invloed hebben op hun leven, zoals de technologie. Matsumoto: „In een grote stad als Tokio voelen mensen zich vaak een klein schakeltje in een grote machine. Hierdoor ontstaan gevoelens van nutteloosheid. Waar haal je zelfvertrouwen uit? Waar kom je je bed nog voor uit? Dit speelt overigens ook buiten Japan.”

De 26-jarige Shinjiro Miyake vertelt, terwijl hij op het terras van de tempel van de zon geniet, over zijn werk. Als marketingplanner werkt hij per maand 80 uur over. Volgens hem heeft limiteren van overwerk een averechts effect. Hij verwijst naar een uitzonderingsregel: werknemers mogen in tijden van hoogconjunctuur tot 100 uur overwerken per maand, zolang het niet meer dan 720 uur overwerk per jaar is. „Als de overheid de grens legt op 100 uur per maand, dan zegt ze in feite dat alles daaronder acceptabel is. Alsof mijn overwerk niet zwaar genoeg is.”

Hij vindt dat Japanners nauwelijks de tijd nemen om te reflecteren op hun drukke bestaan. Voor Miyake is dit soort zelfreflectie juist heel belangrijk. Daarom komt hij naar de sessies van monnik Matsumoto.

Tegen het einde van de sessie is het tijd voor een vragenrondje. Terwijl een oudere vrouw thee inschenkt en koekjes uitdeelt, vraagt Miyake hoe hij een betere balans kan vinden tussen werk en privé. „Sluit je zo nu en dan af van alle technologie om je heen”, antwoordt Matsumoto.