Verrassend duo zet de toon in de strijd om Merkels opvolging

CDU Vier mannen, onder wie een duo, strijden de komende maanden om de opvolging van Angela Merkel als CDU-leider. Op dag één slaagde het duo Laschet/Spahn erin om concurrent Friedrich Merz in de schaduw te zetten.

Het duo Armin Laschet en Jens Spahn, dinsdag tijdens een persconferentie in Berlijn.
Het duo Armin Laschet en Jens Spahn, dinsdag tijdens een persconferentie in Berlijn. Foto Odd Andersen/AFP

Wie in het theater van de politiek met een onverwachte wending komt, heeft al één slag binnen. Het publiek zit op het puntje van zijn stoel en rivalen staan op het verkeerde been.

Zo begon dinsdag de strijd om het leiderschap van de CDU, Duitslands grootste regeringspartij. Met een verrassend bericht, dat zich ’s morgens even na acht uur per sms, email, WhatsApp en telefoon door politiek Berlijn verspreidde. Maandag was al bekend dat oud-fractievoorzitter Friedrich Merz (64), ooit een bittere rivaal van Angela Merkel, zijn kandidatuur de volgende ochtend om elf uur in een persconferentie zou bekendmaken. Merz had in 2018 op het nippertje de strijd om het leiderschap verloren van Merkels favoriet Annegret Kramp-Karrenbauer (AKK). Maar sinds AKK begin deze maand haar vertrek had aangekondigd, was duidelijk dat Merz opnieuw een gooi naar het leiderschap zou doen, in de hoop vervolgens ook bondskanselier te worden.

Als andere potentiële kandidaten werden Armin Laschet genoemd (59), de minister-president van Noordrijn-Westfalen, en gezondheidsminister Jens Spahn (39). Vorige week had zich bovendien onverwachts Norbert Röttgen (54), voorzitter van de buitenlandcommissie in de Bondsdag, als eerste formeel kandidaat gesteld.

Geen vierkamp

Maar van de verwachte vierkamp tussen deze mannen zal het niet komen. Per sms meldde Spahn zijn politieke vrienden dinsdag bij het ontbijt: „Goedemorgen, ik zal vanmorgen met Armin voor de pers treden om ons als duo te presenteren. Hij partijvoorzitter en kandidaat voor het kanselierschap, ik als plaatsvervangend voorzitter en ‘tweede, sterke man’.”

Zo kaapte het duo Laschet-Spahn de gehoopte media-aandacht voor de neus van Merz weg. Anderhalf uur voor Merz zijn kandidatuur zou komen toelichten in de grote zaal van de Bundespressekonferenz, namen Laschet en Spahn daar plaats om de haastig toegestroomde pers uitvoerig uit te leggen waarom hun tweemanschap aan de top van de CDU het beste zou zijn voor de partij.

Lees ook: Omgang met rechts-radicale AfD stort Merkels CDU in crisis

Opmerkelijk aan het duo is dat ze verschillende vleugels vertegenwoordigen. Laschet steunt meestal de politieke lijn van Merkel, ook in 2015 in de vluchtelingencrisis. Spahn is conservatiever, was kritisch over het vluchtelingenbeleid en streek de bondskanselier ook tegen de haren in bij andere onderwerpen, zoals de dubbele nationaliteit die hij wil verbieden.

Op de persconferentie zei Spahn, die in 2018 ook al een vergeefse poging had gedaan voorzitter te worden, dat hij deze keer afzag van een eigen kandidatuur omdat de CDU „in de grootste crisis van haar bestaan” verkeert. Daarom zou de partij nu geen interne strijd, maar juist meer samenwerking nodig hebben. De CDU is in crisis geraakt door een debat over samenwerking met AfD of Die Linke in Thüringen.

Ze willen laten zien, zei Laschet, dat de CDU, juist als brede volkspartij verschillende visies weet te verenigen. Hij zei ook dat hij en Spahn niet zullen streven naar vervroegde verkiezingen, maar willen dat Merkel haar vierde en laatste regeringstermijn, die loopt tot september 2021, kan uitdienen. Daarmee gaf hij het belangrijke signaal dat hij de politieke stabiliteit van Duitsland niet op het spel wil zetten door nu een onzekere periode van verkiezingen in te gaan.

Toen daarna Merz voor de pers trad, had hij moeite zijn ergernis te verbergen over het tweespan waartegen hij het nu moet opnemen. „In het echte leven”, zei hij, „zouden we dit kartelvorming ten koste van de concurrentie noemen”.

Breuk met Merkel-periode

Het was bedoeld als grapje, zei hij later, maar het kwam er venijnig uit – en het wekte de indruk dat ‘het echte leven’ niet de politiek is maar het bedrijfsleven, waar Merz de afgelopen vijftien jaar gewerkt heeft.

Merz wil, anders dan Laschet, een breuk met de periode-Merkel markeren. Het werk van haar coalitieregering van CDU, CSU en SPD noemde hij eind vorig jaar ‘bedroevend slecht’. Nu zei hij dat mensen het vertrouwen in de rechtsstaat hebben verloren. Hij wil kiezers die zijn weggelopen naar de AfD terugwinnen voor de CDU en zegt dat zonodig de nationale grenzen gesloten moeten worden voor vluchtelingen. „Laschet staat voor continuïteit, ik voor een nieuw begin”, verklaarde hij.

Norbert Röttgen, de enige van de vier die zich al jaren bezighoudt met buitenlandse politiek, raakte dinsdag enigszins in de schaduw door het optreden van zijn rivalen.

Op 25 april kiest het CDU-partijcongres haar nieuwe voorzitter.