Russische ‘diplomaat’ wordt vervolgd voor moordpoging

Inlichtingendienst GRoe Onderzoekscollectief Bellingcat onthulde dinsdag de naam van de Rus die in Bulgarije in 2015 een aanslag pleegde op een wapenleverancier. Russische geheim agenten blijken in heel Europa actief.

De vergiftigde Bulgaarse wapenhandelaar Emilian Gebrev (l) tijdens een persconferentie in 2017 met de Bulgaarse premier Bojko Borisov (r). Een Russische geheim agent zou achter de aanslag zitten.
De vergiftigde Bulgaarse wapenhandelaar Emilian Gebrev (l) tijdens een persconferentie in 2017 met de Bulgaarse premier Bojko Borisov (r). Een Russische geheim agent zou achter de aanslag zitten. Foto Nikolay Doychinov/AFP

Hij poseerde als ‘derde secretaris’ bij de Russische vertegenwoordiging bij de Wereldhandelsorganisatie WTO in Genève. In werkelijkheid was Jegor Gordiënko echter een officier van de militaire inlichtingendienst GROe – een killer die wordt gezocht door de Bulgaarse justitie wegens de mislukte aanslag op een wapenproducent in Sofia in 2015.

Gordiënko’s naam werd dinsdag onthuld in nieuw onderzoek van Bellingcat, in samenwerking met de Zwitserse krant Tages-Anzeiger en de Russische nieuwssite The Insider. Bulgarije zei eerder alleen dat drie Russen worden vervolgd, zonder namen te noemen. Het is voor het eerst in de recente geschiedenis dat een (voormalige) Russische diplomaat wordt vervolgd wegens betrokkenheid bij een aanslag. De zaak-Gordiënko werpt daarmee nieuw licht op Poetins geheime spionage- en moordcampagne in Europa.

Dat Russische spionnen zich voordoen als diplomaten is bekend. NRC ontdekte in 2018 bijvoorbeeld dat de toenmalige tweede secretaris van de Russische ambassade in Den Haag een rol had in de mislukte hackpoging van het hoofdkantoor van de OPCW in april 2018. Maar hacken en spionage is één ding, poging tot moord is toch wel even iets anders. Toch is dat precies waarvan de derde secretaris van de Russische missie bij de WTO van wordt verdacht. Jegor Gordiënko (1979) maakte deel uit van een geheime afdeling van de GROe onder de naam ‘eenheid 29155’. Westerse inlichtingendiensten houden de eenheid onder meer verantwoordelijk voor politieke sabotage in Moldavië (2014), voor een couppoging in Montenegro (2016) en voor de mislukte aanslag met het zenuwgif novitsjok op oud-spion Sergej Skripal in Salisbury (2018). Volgens Bellingcat was ‘eenheid 29155’ ook betrokken bij twee pogingen tot moord op de Bulgaarse wapenproducent Emilian Gebrev, in april en mei 2015.

Ondergrondse parkeerplaats

Jegor Gordiënko vloog op 24 april 2015 vanuit Moskou naar de Bulgaarse badplaats Boergas met een vals paspoort op naam van ‘Georgi Gorsjkov’. Samen met twee GROe-collega’s verbleef hij in een hotel in de hoofdstad Sofia, dat was gelegen tegenover een ondergrondse parkeerplaats die werd gebruikt door het bedrijf van hun doelwit, de Bulgaarse wapenproducent Gebrev.

Bewakingscamera’s laten zien hoe op 28 april een van de drie mannen met hoedje, zonnebril en handschoenen rondscharrelt in de parkeergarage. Mogelijk heeft de GROe-officier het portier van Gebrevs auto ingesmeerd met gif. Later op de dag werd zakenman Gebrev onwel tijdens een receptie. De drie Russische agenten waren toen al op een vlucht naar Istanbul gestapt.

Waarmee Gebrev is vergiftigd, is nimmer vastgesteld. De zakenman herstelde, maar werd op 28 mei opnieuw opgenomen in het ziekenhuis, met dezelfde symptomen. Ook op die datum was Gordiënko in Bulgarije. Gebrev overleefde ook ditmaal. Naar het motief van de aanslagen op zijn leven kan hij slechts gissen. Tegenover Bellingcat suggereerde Gebrev dat wapenleveringen aan Oekraïne aanleiding kunnen zijn geweest. Opvallend detail: de man in de parkeergarage in Sofia is door Bellingcat geïdentificeerd als GROe-officier Denis Sergejev. Hij was een van de Russische agenten in het Verenigd Koninkrijk ten tijde van de aanslag op Skripal.

Zakenman Gebrev werd twee keer met dezelfde symptomen opgenomen

In 2017 trad Jegor Gordiënko aan als diplomaat bij de Russiche vertegenwoordiging bij de WTO in Geneve – niet onder zijn schuilnaam Gorsjkov, maar onder zijn echte naam. Zowel het Zwitserse ministerie van Buitenlandse Zaken als de WTO heeft bevestigd dat Gordiënko vanaf 2017 geaccrediteerd was bij de Wereldhandelsorganisatie. De Russische delegatie bij de WTO wilde niet reageren.

Wat Gordiënko in Zwitserland deed, is vooralsnog onbekend. Via gegevens uit sociale media valt af te leiden dat de GROe-officier rondhing in de omgeving van het hoofdkantoor van de Wereldantidopingorganisatie Wada in Lausanne, zo meldt Bellingcat. Niet vreemd, gezien het enorme Russische dopingschandaal dat steeds aanhoudt.

Mogelijk speelde de GROe-officier ook een rol bij de voorbereidingen op de aanslag op Skripal in Salisbury. Uit reisgegevens blijkt dat de twee uitvoerders van de aanslag, GROe-officieren Anatoli Tsjepiga en Aleksandr Misjkin, tussen december 2017 en februari 2018 verschillende malen naar Genève reisden. Dat deed ook de ‘derde man’ op Brits grondgebied, Denis Sergejev. Bellingcat vermoedt dat hij de Salisbury-operatie aanstuurde. Sowieso lijken ‘hit teams’ van drie man de modus operandi van de GROe.

Gordiënko’s accreditatie bij de WTO liep tot 2020, maar in oktober 2018 vertrok hij onverwacht voorgoed naar Moskou. Dit gebeurde kort nadat Bellingcat de ware identiteit had onthuld van de GROe-officieren die betrokken waren bij de aanslag in Salibury. Agent Gordiënko arriveerde in Moskou om kwart voor drie. Nog voor acht uur de volgende dag, zo blijkt uit de belgegevens waarop Bellingcat de hand heeft weten te leggen, meldde hij zich op het GROe-hoofdkantoor aan de Chorosjevskoje Chaussée.

Lees ook dit profiel van de GROe