De onstuitbare Benni (Helena Zengel) met haar moeder (Lisa Hagmeister) in ‘System Crasher’.

Foto Kineo Film/Peter Hartwig

Interview

Nora Fingscheidt over ‘System Crasher’: ‘Benni heeft niets aan een diagnose’

Interview | Nora Fingscheidt Een sensatie op de Berlinale van vorig jaar: debuutfilm ‘System Crasher’, over een meisje dat aan alle kanten uit het ‘systeem’ knalt. Regisseur Fingscheidt: „Ik wil je meenemen in Benni’s energie.”

Ze rent. Ze vliegt. Ze crasht. Als je niet al heel snel in de gaten hebt dat er met de negenjarige Benni van alles aan de hand is dat haar rennen, vliegen, crashen eerder tragisch dan heroïsch maakt dan zou ze het perfecte symbool zijn voor de anarchist in ons allemaal. Of, minder beladen: de ongetemde levenskracht. In het bijzonder in die levensfase tussen kind en puber, nog een beetje tussen de geslachten ook, een tijd waarin de wereld zowel magisch als gevaarlijk is. De 37-jarige Duitse regisseur Nora Fingscheidt moet lachen om mijn antwoord op haar vraag wat ik van haar eerste lange speelfilm System Crasher vond: „Precies! Ik weet dat er van alles met Benni aan de hand is, en daar doe ik niet lichtvaardig over. Maar ik heb een film willen maken die de energie in haar ook toejuicht en niet alleen maar als destructief ziet.”

Wat dat „alles” is wat er met Benni aan de hand is, vertelt Fingscheidt begin januari via Skype uit Los Angeles, waar ze een Netflixfilm aan het voorbereiden is met Sandra Bullock, over een vrouw die na vijftien jaar uit de gevangenis komt nadat ze als tiener twee politieagenten heeft vermoord. Het klinkt als ‘Benni, The Sequel’. Fingscheidt, droogjes: „Ik snap wel dat ze daarvoor bij mij terechtkwamen.” Benni is impulsief, ongeremd, vol woede en zelfhaat. „Meisjes als Benni zag ik voor het eerst tijdens de research voor Das Haus neben den Gleisen (2014) over een pension voor dakloze vrouwen. De jongste was 14. Ze had al een heel leven van instellingen, pleeggezinnen, behandeltrajecten achter de rug. Ze was veel te jong om tussen vrouwen met heel andere problemen te zitten. Maar niemand wist wat ze met haar aan moesten. Toen hoorde ik ook voor het eerst de term ‘System Chasher’, iemand die wegens een meervoudige problematiek onbehandelbaar wordt gevonden, daardoor aan alle kanten uit het zorgsysteem knalt en daarmee uit het laatste vangnet valt.”

U heeft me van tevoren gewaarschuwd: ‘Ik wil het niet alleen over het onderwerp hebben.’ Maar ik moet het toch vragen: Wát is er met Benni aan de hand? U heeft haar immers ‘bedacht’.

Ze lacht: „Ik had het waarschijnlijk anders moeten formuleren. Hier in de VS is men geobsedeerd door diagnoses, door medicijnen, door genezen. Dus iedereen aan wie ik de film laat zien vraagt dat ook. Wat is er met haar aan de hand? Is er dan niets aan te doen? Er is van alles wat je over Benni zou kunnen zeggen. Dat ze een vorm van ADHD heeft, of een borderline persoonlijkheidsstoornis, en waarschijnlijk ook een trauma. Maar wat heeft een kind aan al die termen, en de bijbehorende behandeltrajecten? Diagnoses zijn hulplijnen voor volwassenen. Op het moment dat ze weten ‘wat er met iemand aan de hand is’ treden er allerlei protocollen in werking. Maar dat betekent ook dat mensen die om wat voor reden niet diagnosticeerbaar zijn automatisch buiten het systeem vallen.”

En daar gaat het mis…

„En daar gaat het mis, want ze is óók een onmogelijk kind. Gecombineerd met haar energie uit zich dat als agressie. Dat is de enige manier waarop ze gewend is om aandacht te krijgen. Een ander kind zou misschien onder dezelfde omstandigheden juist heel introvert worden. Dat is even destructief. In mijn opinie is Benni’s gedrag een reactie op haar omgeving. Maar dat is niet het hoofddoel van de film.”

Lees hier de recensie van ‘System Crasher’

Wat dan?

„Om mensen bewust te maken van kinderen als Benni. De VS mogen dan enorm gemedicaliseerd zijn, we zien ook in Europa, waar iedereen veel humaner op de film reageert, dat kinderen die buiten de lijntjes kleuren, authentiek zijn, onaangepast, laatbloeiers, steeds minder worden geaccepteerd. Daarom is de film ook vanuit haar perspectief verteld. En hebben we een heel specifieke stijl gekozen, waarin de cameravoering en de muziek je meenemen in die kwikzilveren wereld vol kleine en grote kortsluitingen in haar hoofd. Natuurlijk kun je de vraag hoe we met dit soort kinderen omgaan niet buiten beschouwing laten. Maar ik wil je zonder waardeoordelen, zonder valse romantiek, meenemen in Benni’s energie. Haar verhaal is misschien tragisch, maar ik wil de hoop niet verliezen. Systeemcrashers heten ook zo omdat ze ons bewust maken van de beperkingen van systemen en de eindeloze mogelijkheden van onze menselijkheid.”