Reportage

Op de muren van Los Angeles leeft Kobe Bryant voort

Muurschilderingen Kobe Bryant Los Angeles neemt maandag officieel afscheid van basketballegende Kobe Bryant. Na zijn dood duiken overal in de stad muurschilderingen van hem op. NRC sprak er met artiesten, fans en passanten. „Hij was de vader van LA.”

Foto Apu Gomes/AFP

De eerste dagen na de noodlottige helikoptercrash in de heuvels van Calabasas waarbij oud-basketballer Kobe Bryant (41), zijn oudste dochter Gianna (13) en zeven andere inzittenden het leven lieten, kreeg graffiti-artiest Louie ‘Sloe’ Palsino (31) niets klaargespeeld, hoewel de vraag naar zijn werk met het uur toenam. Hij voelde zich leeg, depressief; net als zovelen was hij opgegroeid met Bryant, die op zijn achttiende door Los Angeles Lakers werd ingelijfd en vanaf dat moment voor het oog van de natie met vallen en opstaan volwassen werd, en de club in geen twintig jaar zou verlaten.

„Hij was mijn jeugdheld”, vertelt Palsino, zijn blik gericht op zijn jongste kunstwerk in Spurgeon Street in Santa Ana, een voorstad ten zuidoosten van LA. Op de zijmuur van een restaurant heeft hij het vriendelijk lachende gezicht van Bryant gespoten, uit de periode dat hij nog haar had. De beeltenis is minstens twee meter hoog, en in paars, goud en zwart staan de woorden ‘Kobe Bryant, en diens bijnaam ‘Black Mamba’ ernaast, net als de getallen 8 en 24, de twee rugnummers die hij tijdens zijn carrière droeg, en die niemand anders bij de Lakers ooit nog zal dragen.

„Ik had als jochie geen vaderfiguur, iemand die me pushte om het beste uit mezelf te halen, dus ik koos Kobe als rolmodel om op een positieve manier naar op te kijken, als inspiratiebron”, zegt Palsino, gekleed in een Lakers-hemd, en een Lakers-pet met de klep naar achteren op zijn hoofd. „Van hem heb ik geleerd om nooit op te geven, om altijd dat stapje extra te zetten als ik een doel wilde bereiken. Hij bleef de stad altijd trouw. Door Kobe weet ik wat loyaliteit betekent.”

Foto Rodin Eckenroth/AFP
Foto Apu Gomes/AFP
Foto Mark R. Cristino/EPA

Terwijl Palsino vertelt, laten passanten zich naast zijn kunstwerk fotograferen. Ook rapper Joseph Cobington (38) – Chicago Bulls-petje, tattoos tot in de nek – houdt halt als hij de mural ziet. „Moet je nou kijken, deze man brengt zelfs na zijn dood mensen samen. Is het niet ongelooflijk? Misschien duikt hij ooit nog weleens op, net als 2Pac”, zegt Cobington, artiestennaam ‘I am the Drip’, als hij geposeerd heeft. „Kobe staat voor mijn tienerjaren, en nu hij dood is, ben ik ook een deel van mijn jeugd verloren.”

Hij gaat even verderop bij een Mexicaanse fastfoodketen zitten en bestelt een burrito. Aldaar: „Ik heb een eigen beveiligingsbedrijf”, zegt hij wijzend naar zijn maatje. „Hij werkt er ook. Kobe leerde ons in de zwarte gemeenschap wat hard werken is. De muurschilderingen zijn een manier om hem te eren, iets terug te geven en om de generaties die nog komen te laten zien wie Kobe Bryant was. De meesten van ons kunnen zijn schoenen en zijn shirts niet betalen, maar nu hebben we iets wat van ons allemaal is.”

Dagelijks nieuwe muurschilderingen

In de weken na Bryants dood duiken overal in Los Angeles en daarbuiten muurschilderingen van hem op. Half februari worden er 44 geteld, maar vrijwel dagelijks komen er nieuwe bij. Bijvoorbeeld in een hofje aan Melrose Avenue, een winkelgebied aan de rand van Beverly Hills. Daar is Gustavo Zermeno Jr. al 36 uur samen met een maat van hem „in een flow” bezig aan een muurschildering van Kobe Bryant, metershoog. Er is een ijzeren glazenwassersladder nodig om het werk met het laatste licht van de dag af te maken. ‘Gus’ koos ervoor om Bryant zittend af te beelden, gehuld in paarse jas met een paar belangrijke data op de mouw. Boven en onder wordt in het goudgeel de tekst ‘Born and Raised’ zichtbaar, een verwijzing naar het collectief waar Gus bij hoort, geboren en getogen in Venice, een hippe wijk aan de kust.

Kobe leerde de zwarte gemeenschap wat hard werken is

Joseph Cobinton, fan

Tegenover zijn werk bedekt het gezicht van Bryant en profile een compleet gebouw, en daarnaast omhelst hij zijn dochter Gianna, terwijl hij haar van boven liefdevol aankijkt, en zij hem, omgeven door een rand van licht. Op een zwartgeverfde muur hebben fans ‘Rip LA Hero’ en ‘Thank you girl dad, for inspiring generations’ geschreven, naast honderden andere tekstjes. Hier wordt onomwonden invoelbaar gemaakt dat niet alleen een groot sportman veel te vroeg is overleden, een ‘LA icon’ voor velen, maar ook een echtgenoot en een vader van vier dochters, plus zijn oogappel, de 13-jarige Gianna ‘Gigi’ Bryant, die het basketbaltalent erfde en met ‘The Lady Mambas’ begonnen was aan een beloftevolle loopbaan. Dat team verloor op 26 januari de coach, maar ook drie teamleden.

Muurschilderingen en graffitikunst horen bij LA, net als de glamour en de showbizz. In de jaren zeventig nam het fenomeen een vlucht door Judy Baca, een van de meest vooraanstaande straatkunstenaars van de Verenigde Staten. Zij begon in 1976 met The Great Wall of Los Angeles, een muur van 840 meter in het noordwesten van de stad, waaraan vierhonderd kunstenaars meewerkten, en waar de geschiedenis van Californië met kwast en spuitbus is uitgebeeld. Nu zijn de schilderingen van Kobe Bryant een manier voor de stad om uiting te geven aan het verlies van een icoon.

Zijn beeltenis staat op de zijmuren van schoenenwinkels, supermarkten, restaurants. Dokter Sam Ghalili zocht toch al naar iets moois voor op de kale muur van zijn praktijk aan San Pedro Street, en toen kunstenaar Ruben Rojas vroeg of hij in grote letters ‘SALUD’ mocht schilderen, met in die letters ‘LOVE’ en eronder de namen van álle slachtoffers, kon hij niet anders dan zijn medewerking verlenen.

Op de buitenmuur van JS Liquor, die grenst aan Century Boulevard in de buitenwijk Westmont, draagt Kobe Bryant zijn dochter op zijn schouders zoals vaders dat doen. Binnen, achter een met glas beveiligde toonbank, vertelt manager Wayne Berry (61) dat hij geen moment twijfelde toen de kunstenaar die hij alleen bij diens voornaam ‘Manny’ kent, vroeg of hij een muurschildering van de basketballer mocht maken. „Ik heb veel respect voor Kobe”, zegt Berry. „Niet zozeer omdat hij zo goed kon basketballen. Maar omdat hij een goede vader was, die zijn familie op één zette. Bovendien liet hij met zijn dochter zien dat vrouwensport belangrijk is.”

Geliefd in alle lagen

Kobe Bryant was geliefd in alle lagen van LA. Bij een lichtblauwe muurschildering van hem en zijn dochter in Costa Mesa, op tien minuten van zijn woning, vertelt Paloma Bonilla (39) dat haar man al een mural van hem wilde maken toen hij nog in leven was, in december vorig jaar. Op de grond licht het bezaaid met graflichten en bloemen, kleine briefjes en een kindertekening waar in hanenpoten ‘Good luck in heaven Kobe’ op geschreven staat. „Er moest iets latino-achtigs in komen, omdat hij getrouwd was met Vanessa, een latina, en zijn kinderen dus half-latino waren”, zegt Bonilla. „Hij sprak vloeiend Spaans. Hier, in Orange County, kenden we hem allemaal. We zagen hem soms met zijn hond over straat lopen. Toen hij dood was, is mijn man meteen gaan schilderen.”

Pe Que Brown praat over Kobe Bryant alsof hij een familielid verloren heeft. Hij maakte na diens dood een twintig meter lange schildering, die uit wel vier verschillende elementen bestaat, aan de zijkant van een buurthuis in de zuidelijk gelegen wijk Watts. Aan de linkerkant roept Bryant het met wijd opengesperde mond uit, schuin erboven maakt hij een slamdunk, daarnaast is de skyline van LA afgebeeld met erboven de tekst ‘Heart of a Legend’. Daar weer naast staat een quote van Bryant die veelvuldig wordt aangehaald in verhalen over wat hem bijzonder maakte: ‘Great things come from hard work & perseverance. No excuses.’ Rechts op de muur heeft Bryant een arm om Gigi’s schouder geslagen.

Aan de telefoon vertelt Brown dat hij Bryant in 2008 ontmoette bij een benefiet-evenement in New Orleans, waar na de orkaan die in 2005 de stad verwoestte, een basketbalveldje werd geopend. „Een jongetje had een wedstrijd gewonnen en mocht daar voor duizenden mensen publiek een vrije worp maken, naast Kobe. Hij miste, niet één of twee keer, maar wel tien keer. Halverwege kwam een producer naar Kobe toe om te zeggen dat het wel goed was zo, maar Kobe zei ‘nee’. Het jochie miste nog talloze keren, en Kobe bleef herhalen: ‘Jij hebt die wedstrijd gewonnen toch? Dan ga je hier scoren.’ Toen hij uiteindelijk raak schoot, ontplofte dat sportpark. Wat mij altijd is bijgebleven, is het trotse gezicht van dat jochie. Toen ik laatst bezig was met die mural en eigenlijk even wilde stoppen, kon ik daardoor verder”, zegt Brown.

Als je op die leeftijd miljoenen verdient, ga je denken dat je alles mag

Danna Wilson, passant

Van Kobe Bryant was bekend dat hij harder werkte dan veel van zijn teamgenoten. Er zijn verhalen waarin wordt gesuggereerd dat hij op zijn high school vaak al om vijf uur ‘s ochtends begon met trainen, en dan niet stopte tot hij duizend keer van afstand had geschoten. Brown: „Dat is wat ik de community wil meegeven. Werk hard, ga door, en je wordt beloond.”

Maar Kobe Bryant ging gedurende zijn carrière niet altijd als held door het leven. In 2003 beweerde een 19-jarige medewerkster van een hotel in Colorado door hem verkracht te zijn, maar die zaak werd uiteindelijk buiten de rechtbank geschikt. Bryant heeft altijd volgehouden onschuldig te zijn. „Als je op die leeftijd al miljoenen verdient, ga je denken dat je alles mag, dat je alle vrouwen krijgen kan”, zegt Danna Wilson (61) bij een muurschildering op de zijkant van Jimmy Jam T-shirts in Main Street, vlakbij downtown LA. „Daarna kreeg hij vier dochters met de vrouw die ook na die verkrachtingszaak bij hem is gebleven. Dat heeft hem veranderd. Ik ben hem met de jaren meer gaan waarderen.” Wilson hoorde van de murals in de stad en gaat er zo veel mogelijk langs. Ze maakt foto’s voor thuis. Op deze is Bryant afgebeeld terwijl hij Gigi, dan nog een baby, op haar slaap kust. Het is de eerste die Louie Palsino na de dood van zijn held maakte, en ook zijn dierbaarste.

Engelenvleugels

Op de zijmuur van sportschool Hardcore Fitness, even verderop in downtown LA, heeft hij Kobe en Gigi Bryant engelenvleugels gegeven, terwijl ze schouder aan schouder staan. Een groep van zeven poseert bij de beeltenis en is onder de indruk van de details. Binnen aan een bureautje vertelt eigenares Cecilia Moran waarom de mural haar persoonlijk raakt. „Een paar jaar geleden verloor ik mijn vader plotseling aan een herseninfarct. Vanaf dat moment heb ik er alles aan gedaan om een sportschool te beginnen waar ik mensen kan leren van elk moment te genieten, en te werken aan hun gezondheid”, zegt ze. Toen Louie bij haar binnenliep omdat gigantische zwarte muren in LA nu eenmaal kunstenaars aantrekken, wilde ze eerst zeker weten wat hij kon. „Ik wilde zijn kunst niet misbruiken ter promotie van mijn zaak, maar het moest wel zo mooi worden dat mensen even blijven stilstaan en gaan nadenken over hoe belangrijk het is om in het nu te leven.” Ze glimlacht trots. „De buitenkant matcht nu met de binnenkant”, zegt ze, en dan laat ze foto’s zien van Palsino, die voor deze schildering acht dagen uittrok. Moran betaalde de verf, en ze huurde een hoogwerker. Terwijl de schildering vorm kreeg, kwamen er steeds meer mensen naar Palsino toe, huilend soms. Ze brachten hem koffie en broodjes, en bedankten hem voor zijn werk.

Palsino heeft nu drie murals gemaakt, en bij Jefferson Park in het zuiden van de stad is hij begonnen met een vierde. Aanvankelijk had hij het idee opgevat om er acht te maken, maar er blijkt zoveel vraag te zijn naar zijn werk dat hij besloten heeft door te gaan tot het symbolische aantal van 24. Winkeliers en vastgoedeigenaars betalen hem inmiddels goed geld om een afbeelding van Bryant, en vaak ook van zijn dochter, op hun muren te hebben. Hij is aan een maandenlange missie begonnen. Zijn kunst heeft hem altijd door moeilijke perioden in zijn leven geholpen. „Ik kan er mijn agressie en verdriet in kwijt, het werkt als een drug voor me, en hopelijk voelt de stad dat ook als ze mijn werk zien. LA kan wel wat troost gebruiken. We zijn allemaal onze vader verloren.”