Reportage

‘Die zonnepanelen kómen er’

Aanleg zonnepanelen Voetbalclub Nieuw Buinen wil sinds 2018 zonnepanelen. Ze liggen er nog niet. Duurzame energie gaat gepaard met complicaties.

Siert van der Laan, oud-voorzitter en energiecoördinator, op het nieuwe complex van de VV Nieuw Buinen.
Siert van der Laan, oud-voorzitter en energiecoördinator, op het nieuwe complex van de VV Nieuw Buinen. Foto Sake Elzinga

Vanaf de middenstip van VV Nieuw Buinen is een ruim tweehonderd meter hoge windmolen te zien. Het is de eerste van de 45 windmolens die in het noorden van Drenthe zullen verrijzen. Maar het dak van de kantine is leeg. Terwijl de voetbalclub er twee jaar geleden al 246 zonnepanelen op wilde plaatsen.

„Hoe kan het dat die windmolen er wél staat en wij geen zonnedak kunnen krijgen?”, vraagt oud-voorzitter Siert van der Laan (68) zich af.

De situatie bij de voetbalclub van Nieuw-Buinen, midden in de Drentse Veenkoloniën, is exemplarisch voor de problemen met de aanleg van duurzame energieprojecten in dunbevolkte gebieden. Keer op keer komen onverwacht nieuwe problemen naar boven, die ontstaan zijn door de forse toename aan dit soort projecten in het Noorden. Allereerst is er een tekort aan capaciteit op het elektriciteitsnet, zo bleek vorig jaar toen de voetbalclub al in het nieuws kwam. En nu zijn er vier problemen bijgekomen. Ondanks de toezegging van minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD), dat er „begin 2020” genoeg netcapaciteit zou zijn rondom Nieuw-Buinen, gaat het nog maanden duren voordat de zonnepanelen op het dak liggen. Als ze er al komen.

Nadat de club in 2018 zijn honderdjarig bestaan had gevierd op het nieuwe sportcomplex, wilde Van der Laan doorpakken. Bovenop het spiksplinternieuwe verenigingsgebouw zou de club ook wat aan verduurzaming kunnen doen. „Dat scheelt duizenden euro’s per jaar”, aldus Van der Laan, die dat jaar zijn voorzitterschap neerlegde en verder ging als „energiecoördinator”. Dat is veel geld voor een club met slechts driehonderd leden.

In het Drentse veengebied zou te weinig ruimte zijn voor nieuwe kabels

Van der Laan benadrukt dat VV Nieuw Buinen niet zomaar een dorpsclub is. „We hebben drie keer in de hoofdklasse gespeeld”, zegt hij. De club degradeerde elke keer onmiddellijk uit het hoogste amateurniveau. „Dan konden we het jaar erop weer voor het kampioenschap gaan.”

Veel te weinig capaciteit

Vlak voor Kerst 2018 kwam Van der Laan met een idee: het dak vol leggen met zonnepanelen, 246 stuks. Maar een dag voor de ledenvergadering kreeg hij een belletje van een ambtenaar. „Of ik wel toestemming had voor de aansluiting, vanwege het drukke elektriciteitsnet?” Daar had Van der Laan nooit aan gedacht. „Iedereen kan toch gewoon zonnepanelen op het dak leggen?”

Tijdens de ledenvergadering werd zijn zonnedak-idee positief ontvangen. Een dag later kreeg hij weer telefoon. „Van de netbeheerder”, zegt Van der Laan. „Ze hadden op het net geen ruimte voor ons, als grootleverancier.”

Dat komt doordat de stroomnetten in Groningen en Drenthe licht zijn uitgevoerd; er was immers weinig bedrijvigheid. Het elektriciteitsnet in deze twee provincies heeft een capaciteit van 1.673 megawatt (MW). Maar inmiddels tellen alle energieprojecten in voorbereiding op tot 10.000 MW.

Sinds 2017 is de krapte op het Nederlandse elektriciteitsnet snel toegenomen, vooral doordat onverwacht veel zonnepanelen zijn aangesloten. Een zonnepark is aangelegd binnen een jaar nadat de vergunning ervoor is afgegeven, maar aanpassing van de infrastructuur waarop het moet aansluiten (hoogspanningsstations, masten) kan zes tot tien jaar duren.

Lees ook deze reportage uit de Groningse wijk Paddepoel, dat een nieuw warmtenet krijgt: Paddepoel verwarmen wordt best lastig

Kamervragen

Van der Laan zette door, want de subsidie voor het dak was al geregeld. En dat is het tweede probleem, want de toezegging liep tot maart 2019, vertelt hij. Van der Laan belde ambtenaren, volgde Kamerdebatten en struinde internet af op zoek naar geitenpaadjes. „Ik ben er gemiddeld twee dagen per week mee bezig”, zegt de oud-voorzitter. Inmiddels zijn in de Kamer meermaals vragen gesteld over de kwestie.

Met resultaat. Na Kamervragen van de PvdA kwam minister Wiebes met een mogelijke oplossing: hij vroeg een ontheffing aan om gebruik te kunnen maken van de reservecapaciteit van het elektriciteitsnet – de zogeheten vluchtstrook. Die wordt alleen gebruikt als achtervang bij storingen. De verwachting was dat begin dit jaar 500 megawatt aan extra capaciteit beschikbaar zou zijn in Drenthe en Groningen. Daarvoor moesten wel eerst de regels worden veranderd. En dat kost tijd: het derde probleem.

Inmiddels is het 2020 en heeft Van der Laan rondgebeld. Eerst met de Autoriteit Consument & Markt (ACM), die de ontheffing moet verlenen. „Die verwezen me door naar Enexis.” Toen belde hij deze netbeheerder, „maar die stuurde me terug naar Wiebes.” Ziehier probleem vier. Van der Laan: „Wiebes kan wel wat roepen in de Kamer, maar wij hebben nooit een schriftelijke bevestiging gekregen dat die vluchtstrook opengaat.”

De verwachting is nu dat dit komende zomer gebeurt. Dat is te laat voor Van der Laan. Hoewel de vervallen subsidie is vervangen door een nieuwe, geldt ook hiervoor een strikte deadline. „Voor september 2020 moeten de zonnepanelen aangesloten zijn”, zegt Van der Laan. „Dat krijgen we binnen een halfjaar niet meer voor elkaar.”

Vorige maand kwam er nog een probleem bij. Er zou te weinig ruimte in de grond zijn om nieuwe kabels te trekken. „Daar had ik ook nog nooit van gehoord”, zegt hij, wijzend naar de open vlakte in het Drentse veengebied.

Het dak van het verenigingsgebouw waarop VV Nieuw Buinen 246 zonnepanelen wil installeren. Foto Sake Elzinga

Elf nieuwe e-houses

Toch is niet alle hoop verloren. De rechtbank deed vorig jaar uitspraak in een andere Drentse zaak, over een nog te bouwen energiepark met windmolens en zonnepanelen bij Emmen. De rechter bepaalde dat netbeheerder Enexis, die had aangevoerd niet voldoende capaciteit te hebben, meer moest doen om het nieuwe park op het stroomnet aan te sluiten. Enexis gaat in beroep tegen de uitspraak.

Om het elektriciteitsnet niettemin te vergroten, kondigde de netbeheerder vorige maand de komst aan van elf mobiele middenspanningsstations in het Noorden. Daarmee wil het bedrijf één gigawatt extra vermogen realiseren. Deze e-houses kunnen een halfjaar sneller worden geleverd dan normale stations, omdat ze deels geprefabriceerd zijn. Overigens komt het eerste e-house pas eind dit jaar.

Of zo’n e-house ook iets kan betekenen voor de VV Nieuw Buinen, weet een woordvoerder van Enexis niet. Het is nog niet bekend waar de mobiele stations worden geplaatst.

Van der Laan, geboren en getogen in Nieuw-Buinen, gaat intussen verder met het plan. „Opgeven staat niet in het woordenboek van een Veenkoloniaal. Die zonnepanelen komen er, linksom of rechtsom.”

Correctie (24-02-2020): in een eerdere versie van dit stuk stond dat Van der Laan door Enexis werd doorverwezen naar de ACM. Dit moet Wiebes zijn. Het is hierboven aangepast.