De impact van geweld is groot in relatief veilig Amsterdam

Veiligheid Amsterdam is een relatief veilige stad. Toch toonde burgemeester Halsema zich bezorgd over de misdaad in de hoofdstad.

Burgemeester Halsema van Amsterdam presenteerde maandag de misdaadcijfers over 2019. „De moord op advocaat Wiersum is het bewijs dat georganiseerde misdaad veel impact heeft op de stad”.
Burgemeester Halsema van Amsterdam presenteerde maandag de misdaadcijfers over 2019. „De moord op advocaat Wiersum is het bewijs dat georganiseerde misdaad veel impact heeft op de stad”. Foto Sem van der Wal / ANP

De stad Amsterdam is de veiligste van Europa. Dat concludeerde het vermaarde Britse tijdschrift The Economist vorig jaar. En wereldwijd bezien staat Amsterdam op de vierde plek, na de steden Tokio, Osaka en Singapore. Ondanks die goede score toonde burgemeester Femke Halsema zich maandag bezorgd over de ontwikkelingen op het gebied van veiligheid in haar stad.

Bij de jaarlijkse presentatie van de criminaliteitscijfers door de Amsterdamse driehoek – dat zijn naast de burgemeester waarnemend hoofdofficier John Lucas en politiecommissaris Frank Paauw – ging het vooral over misdaad die niet altijd goed te vangen is in cijfers. Emeritus hoogleraar Hans Boutellier bedacht er onlangs een nieuwe term voor: hidden impact crime.

Een term die aansluit bij het inmiddels gevleugelde begrip high impact crime: criminaliteit die slachtoffers diep raakt. Denk daarbij aan straatroof, woningoverval en bedreiging met een wapen. Jarenlang daalde dit aantal delicten maar de afgelopen twee jaar is er weer sprake van een lichte stijging: het aantal overvallen is in 2019 met 1 procent gestegen en het aantal straatroven zelfs met 2 procent. Daar staat weer tegenover dat het aantal woninginbraken en diefstallen van auto’s en scooters is gedaald. Die cijfers maken Amsterdam in de woorden van Halsema „een relatief veilige stad om in te leven en te bewegen”. Maar, zo voegde ze daar aan toe, daarmee moeten we criminaliteit en de gevolgen daarvan voor burgers „niet bagatelliseren”.

Moord op advocaat Derk Wiersum

Het gemiddelde misdaadjaar 2019 kende in de Amsterdamse regio een grote uitzondering: de moord op advocaat Derk Wiersum. „Een schok voor de rechtsstaat en Amsterdam”, aldus de burgemeester die haar presentatie begon door stil te staan bij het „ongekende leed” voor de nabestaanden van Wiersum. „Dit is het bewijs dat georganiseerde misdaad veel impact heeft op de stad”, aldus Halsema. Die misdaad draait vooral om drugshandel, en dan met name cocaïne. Acceptatie en normalisering van drugsgebruik zijn een belangrijke motor achter dit probleem waar zowel justitie, politie en politiek mee worstelen.

Lees ook: ‘Amsterdam is centrum van Europese cocaïnehandel’

Behoudens de excessen van drugshandel, zoals moord, doodslag en andere vormen van wapengeweld, wordt veel drugscriminaliteit niet zichtbaar in de cijfers. Vandaar de term hidden impact crime. Over de beste aanpak van drugscriminaliteit – repressie, regulering of legalisering van (sommige) drugs – bestaat onder politici een groot verschil van inzicht.

Een ander probleem is de aanzuigende werking van drugscriminaliteit onder jongeren. Ook niet te vatten in cijfers maar wel zichtbaar aan het aantal jongeren of jong volwassenen dat betrokken is bij zware geweldsdelicten zoals liquidaties. De impact van straatcultuur doet zich ook op een ander vlak gelden: de toenemende verheerlijking van wapenbezit en -gebruik in muziek en op sociale media. Wijkagenten geven aan dat jongens op steeds jongere leeftijd naar wapens grijpen. Er zijn voorbeelden waarbij jongens in groep 7 al met een mes in hun tas naar school komen. Het is een fenomeen dat wordt verklaard uit een gevoel van onveiligheid en angst en de behoefte om stoer te doen.

Hoewel harde cijfers ontbreken heeft de gemeente wel een aanpak gepresenteerd. Naast meer zichtbaarheid op straat van de politie, komt er ook in Amsterdam ruimte voor het preventief fouilleren. Niet op de grote schaal zoals in het verleden wel is gebeurd, zo verklaarde Halsema. Preventief fouilleren ligt gevoelig in de stad vanwege het risico dat dit als etnisch profileren wordt gezien. „Het moet gaan om gerichte acties op basis van informatie van de politie.” De trefwoorden zijn flexibel, gericht en effectief.

Cybercrime neemt toe

Een ander voorbeeld van hidden crime doet zich dagelijks voor in cyberspace en op het internet. Steeds meer mensen worden slachtoffer van cybercrime, zo stelde hoofdofficier van justitie John Lucas. Maar de bereidheid om daarvan aangifte te doen is met minder dan tien procent heel laag.

Lees ook: Aantal geregistreerde misdrijven stijgt, vooral meer online misdaad

Naast afpersing van organisatie met gijzelsoftware is sextortion een andere vorm van cybercrime die steeds vaker voorkomt. Het gaat om mensen, vaak jonge meisjes en kwetsbare vrouwen, die worden verleid seksueel getinte foto’s te delen. Die foto’s worden volgens Lucas vervolgens gebruikt om mensen genadeloos af te persen. „We hebben een voorbeeld van een kwetsbare vrouw wie binnen twee dagen al haar geld kwijtraakte.”

De aanpak van deze vorm van cybercrime past in een bredere aanpak van intimidatie van meisjes en vrouwen die burgemeester Femke Halsema vorig jaar heeft gepresenteerd. Om de noodzaak daarvan te benadrukken, refereerde ze aan een fenomeen dat wel zichtbaar is in de cijfers: huiselijk geweld. In 2019 werd daarvan 6.500 gevallen geregistreerd in de Amsterdamse regio. „Het eigen huis is altijd de meest onveilige plek voor vrouwen”, aldus de burgemeester.

Correctie (26 februari 2020): Hoofdofficier John Lucas is in een eerdere versie van dit artikel per abuis Frank Lucas genoemd. Dat is hierboven aangepast.