Aan lager wal: een scheldende veelpleger

Wie: Ewald

Kwestie: bedreigen, beledigen, bevuilen cel

Waar: rechtbank Amsterdam

De Zitting

Kun je twee jaar cel krijgen voor het beledigen van agenten, het bevuilen van een politiecel en het bezit van een ‘creditcardmes’ – een mes dat ingeklapt net zo groot is als een creditcard? Bij de politierechter loopt zoiets uit op een werkstraf of een korte, vaak voorwaardelijke celstraf. Maar met Ewald (64) weet de reclassering het niet meer – en dus zitten er drie strafrechters klaar. Er hangt een zware maatregel in de lucht: twee jaar opname in een Inrichting Stelselmatige Daders (ISD).

Die is bedoeld voor veelplegers die voortdurend overlast veroorzaken, maar die steeds te kort vastzitten om hun verslaving, stoornissen of andere problemen echt aan te pakken. Achter veel criminaliteit steekt immers sociale, medische of psychiatrische problematiek. ISD kan opname in een verslavingskliniek betekenen, maar ook een verplichte ‘motivatietraining’.

De rechter legt ISD alleen op als ook uitzicht is op verbetering. Dat Ewald vandaag niet is verschenen, helpt niet. Voor deze verdachte zou een motivatietraining over terugkeer naar, in zijn geval, Suriname moeten gaan. Hij is een ongewenste vreemdeling, met een inreisverbod voor Nederland. Als kind kwam hij hier naar toe, nog voor de Surinaamse onafhankelijkheidsverklaring. De Nederlandse nationaliteit verkreeg hij nooit. Inmiddels is hij aan lager wal geraakt. Hij slaapt op straat, bij vrienden, familie, (on)bekenden of in één van de vele Amsterdamse opvanggelegenheden, als hij er tenminste niet geweigerd is.

Het patroon is altijd hetzelfde – na enige tijd maakt hij ruzie en moet hij vertrekken. Zijn huwelijk, waaruit een zoon en een dochter werden geboren, is mislukt. Ewald is verbitterd, vertelt zijn advocaat. Hij gaat zich vaker te buiten aan bedreigingen en beledigingen. In dit geval werd hij op de Wallen gesignaleerd met een hockeystick, wat daar als een verboden wapen geldt. Aangesproken door de politie leverde dat een stroom verwensingen op, met verwijzingen naar kanker, gaskamers, doodschieten, neersteken et cetera. Eén van de aldus beledigde agenten eist nu een schadevergoeding van 100 euro, vanwege persoonlijke krenking. De Nationale Politie vordert 58 euro en 8 cent voor het laten reinigen van zijn cel.

„Er zit iets machteloos in zijn handelen”, merkt de rechter op. De advocaat werkt sinds 2017 voor Ewald, ook in vreemdelingenzaken. Ewald zat tot nu toe vijf keer in vreemdelingenbewaring om te worden uitgezet, wat steeds mislukte. Een deel van zijn strafblad bestaat uit huis- en contactverboden wegens bedreiging van zijn ex. De advocaat „refereert zich” aan het oordeel van de rechtbank over de feiten – hij legt zich er bij neer. Hij geeft wel een uitgebreid exposé over zijn inspanningen om Ewald aan een paspoort te helpen.

De officier zegt dat het strafrecht voor Ewald „niet heel veel smaken te bieden heeft”. Twee jaar ISD is nu toch wel aangewezen, hoewel ze erkent dat de positie van de verdachte „niet benijdenswaardig is”. Anderzijds, „hij blijft zich maar schuldig maken aan strafbare feiten”. Al die eerdere straffen hebben niet geholpen. Een werkstraf is een „gepasseerd station”.

De advocaat vindt twee jaar opsluiting niet in verhouding tot wat er is gebeurd. Zijn cliënt mag niet afgeschreven worden. Er zijn veel meer mensen in Amsterdam zonder enige verblijfsvergunning voor wie „geen enkele hulp beschikbaar is”. Die mensen zijn heus benaderbaar, meent hij. Een korte werkstraf is uitvoerbaar en kan best leiden tot gedragsverandering. Motivatie tot terugkeer als doel van een ISD-maatregel – het lijkt hem kansloos. De IND heeft al vaker geprobeerd.

De rechtbank veroordeelt Ewald tot één maand onvoorwaardelijk, als „allerlaatste kans”. Hoewel hij wel voldoet aan de voorwaarden voor ISD ziet de rechtbank daar van af. Ewald is dakloos, heeft geen inkomsten, geen dagbesteding en komt niet in aanmerking voor sociale voorzieningen. Een ISD-maatregel zou neerkomen op twee jaar „kale detentie”. Zijn gedrag is weliswaar „overlastgevend en ergerlijk”, maar niet ernstig genoeg voor twee jaar cel. Ewald moet wel de schoonmaakkosten van de cel betalen. De eis van de gekrenkte agent is „niet ontvankelijk”.