‘Collega’s voelen zich in de rug aangevallen’

ROC Nijmegen Docent Paula van Manen schreef een kritisch boek over de onderwijsvernieuwing op het ROC waar ze werkt – en werd geschorst. Mag je iemand schorsen vanwege het schrijven van een boek?

ROC Nijmegen werd „onaangenaam verrast door de inhoud” van het boek, zegt de bestuursvoorzitter.
ROC Nijmegen werd „onaangenaam verrast door de inhoud” van het boek, zegt de bestuursvoorzitter. Foto Flip Franssen

‘Ik schijn volgend jaar leercoach te worden’, vervolgde Ron. ‘Enig idee wat dat inhoudt en wat er van me wordt verwacht? Ik niet!’

‘Volgens mij weet niemand dat nog’, stelde ik hem gerust. ‘Wat dat betreft zitten we allemaal in hetzelfde schuitje.’

‘Te belachelijk voor woorden’, reageerde Ron geïrriteerd. ‘Hoe serieus kan ik mijn vak straks nog nemen?’ Hij pakte z’n laptop. ‘Ik ga lesgeven, nu het nog kan. Tot later!’

(Uit: Wanneer krijgen we weer les? De opmerkelijke praktijk van gepersonaliseerd onderwijs)

Paula van Manen schrijft kinderboeken, naast haar baan als docent. Haar reeks over Sanne – „Een gewoon meisje met een buitengewoon talent voor turnen” – is populair bij jonge kinderen. Eind vorig jaar verscheen haar eerste boek voor volwassenen. Daarin beschrijft Van Manen hoe het zogeheten gepersonaliseerd onderwijs in 2017 wordt ingevoerd bij de opleiding Pedagogisch Werk aan het ROC Nijmegen, waar ze lesgeeft. Het houdt in dat reguliere lessen worden afgeschaft, studenten zelfstandig aan hun eigen leerdoelen werken en docenten voortaan ‘leercoach’ zijn.

Lees ook ons onderwijsblog: Gepersonaliseerd leren leidt tot nog meer invulwerk

Van Manen is kritisch over deze vernieuwing. Ze schrijft over de onrust die ontstaat op haar afdeling. Over „inspiratiebijeenkomsten”, wollige managementtaal van teamleiders en „Positive Behaviour Support”. Over studenten en docenten die de kluts kwijtraken en weinig grip hebben op wat ze nu precies moeten doen. „Wanneer krijgen we weer les?”, vragen de studenten haar regelmatig. Van Manen maakt er de titel van haar boek van. Haar collega’s voert ze geanonimiseerd op. Ook de naam van de school wordt niet genoemd. Toch leidt het boek na verschijning tot grote commotie in het team Pedagogisch Werk.

„Collega’s herkenden zichzelf en werden er op aangesproken”, zegt Peter van Mulkom, bestuursvoorzitter van het ROC Nijmegen. „Voor een deel van het team voelde het als een aanval. Een ander deel herkende de kritiek. De essentie was: ze veegt de vloer aan met wat wij hier doen. De vertrouwensband is geschaad.”

Dat blijft niet zonder gevolgen: een paar weken na de verschijning van het boek zit Van Manen gedwongen thuis.

„Paula liep al langer rond met het idee om een boek te schrijven over wat ze op het ROC meemaakte”, zegt haar uitgever Gerjan de Waard van Scriptum. „Dat heeft tot een droogkomisch boek geleid, waarin ze de onzinnige trends binnen het onderwijs schetst.” De eerste oplage, vijftienhonderd exemplaren, is inmiddels uitverkocht. De Waard: „Door de rel ging het hard. We drukken er nu duizend bij.” Dat zijn auteur vanwege dit boek thuiszit, noemt hij „een bizarre situatie”.

Schorsen om een boek

Mag je iemand schorsen vanwege het schrijven van een boek? Van Manens advocaat Reinier Boogers noemt het „uitzonderlijk” en kent geen vergelijkbare zaak. „Het boek gaat over háár ervaringen”, zegt hij. „De personages zijn onherkenbaar. Maar volgens het bestuur gaat het niet om de inhoud, maar om de onrust binnen het team die is ontstaan. Dat was de formele reden haar te schorsen.”

Klopt, zegt Van Mulkom. „We wilden de rust terugbrengen in het team, en daarmee ook in het onderwijs, door Paula een time-out te geven. Las even een pauze in, zeiden we tegen haar. Ga een paar weken thuiswerken. Dat leek ons verstandig.”

Maar Van Manen wilde daar helaas niet aan meewerken, zegt Van Mulkom. „Dan wordt het een gedwongen time-out, een schorsing. Als de ander niet vrijwillig een tijdje buiten het team wil blijven, dan moet je een ordemaatregel nemen.” Nu lijkt het alsof het ROC zijn docent „monddood” wilde maken, zegt hij „Daar baal ik van als een stekker. Dit raakt ons allemaal, niemand wordt hier beter van.”

Het college van bestuur wist dat Van Manen met een boek over haar opleiding bezig was en stelt dat daar afspraken over zijn gemaakt. Van Mulkom: „Juist om gedoe te voorkomen. We werden desondanks onaangenaam verrast door de inhoud. Ik ben van mening dat de afspraken zijn geschonden. Collega’s voelen zich in de rug aangevallen.” Over de gemaakte afspraken wil het ROC overigens geen uitspraken doen.

Van Mulkom las het boek vlak na verschijning. „Ik had meteen door: dit gaat ons team in het hart treffen.” Goed, Van Manen gebruikt pseudoniemen, „maar een karakter als teamleider Betty is onmiddellijk te achterhalen”. Hij is teleurgesteld dat een docent een boek schrijft om kritiek te uiten in plaats van de zaak intern te bespreken. „Zo ga je verdikkeme niet met mijn mensen om.” Zelf wil Van Manen, op aanraden van haar advocaat, niet reageren. Ze had „al ingecalculeerd” dat niet iedereen haar het boek in dank zou afnemen, schrijft ze op de site van uitgeverij Scriptum, maar vond het belangrijk dat het boek er toch kwam. „Dit belang overstijgt het belang van één school. Het is een maatschappelijk relevant onderwerp. Ik hoop dat andere scholen lessen kunnen trekken uit mijn ervaringen en er hun voordeel mee doen. En wat voor mij persoonlijk een grote drijfveer is: ik hoop de situatie voor studenten te verbeteren.”

Trekt het ROC zich iets aan van de kritiek van Van Manen? Collegevoorzitter Van Mulkom: „Een deel van de kritiek herkennen we zeker. We hebben dan ook al wat aanpassingen gedaan: studenten krijgen bijvoorbeeld vaste aanspreekpunten. Misschien heeft het team gepersonaliseerd leren wel te veel als een dogma willen invoeren. En misschien hebben we onderschat dat zoiets met horten en stoten gaat.”

Van Manen betwist dat er sprake is van onrust in een groot deel van haar team, zegt haar advocaat Boogers. „Integendeel, ze heeft juist veel steunbetuigingen ontvangen van collega’s.” Beide partijen zijn inmiddels in gesprek over een mogelijke terugkeer van Van Manen. Als deze mediation niet slaagt, volgt eind maart een gang naar de Commissie van beroep. Boogers: „Paula wil het liefst zo snel mogelijk weer aan het werk.”