Reportage

Veel Iraniërs mijden het stemhokje, ‘anders steun je de regering’

Verkiezingen Iran Iran mocht vrijdag naar de stembus voor een nieuw parlement. Maar veel viel er niet te kiezen nu onder alle Amerikaanse druk het laatste restje democratie verdampt is.

Iraanse vrouwen brengen vrijdag hun stem uit in Teheran. Hervormingsgezinde kandidaten waren grotendeels geschrapt van de kieslijst.
Iraanse vrouwen brengen vrijdag hun stem uit in Teheran. Hervormingsgezinde kandidaten waren grotendeels geschrapt van de kieslijst. Foto ABEDIN TAHERKENAREH/EPA

Ditmaal hoeven de kiezers niet in de rij te staan bij de fraaie, tijdelijk in een stemlokaal herschapen Hosseiniyeh Ershad-moskee in het noorden van Teheran om vrijdag hun stem uit te brengen voor een nieuw parlement. Het is er heel rustig. Sterker nog: eigenlijk hoeven ze zelfs helemaal niet te stemmen. Bij voorbaat is toch al zeker dat conservatieve haviken ditmaal een ruime meerderheid zullen winnen, omdat hervormingsgezinde kandidaten grotendeels zijn geschrapt van de kieslijst. Mede daarom blijven de meeste kiezers ditmaal lekker thuis of zoeken ze de vers gevallen sneeuw op in de hoge bergen die Teheran omringen.

„Ik ben totaal ontevreden over wat deze regering doet”, zegt Azar (33), een in het zwart gestoken bankmedewerker die met haar moeder schoenen bekijkt in een winkelcentrum in Teheran. „Ze vertellen de waarheid niet, over het vliegongeluk noch over de onderdrukking van de protestbetogingen in november, economisch is het een corrupte boel en er is geen vrijheid voor vrouwen.” Vorige keer stemde Azar, die haar achternaam niet wil geven uit vrees voor represailles, op de gematigde zittende president Hassan Rohani. Dit keer toog ze niet naar het stemhokje.

Mix van democratie en theocratie

De regering heeft nog geen opkomstpercentage openbaar gemaakt en staat erom bekend daarmee wel eens een loopje te nemen. Maar de rust van vrijdag vormt een schril contrast met de presidentsverkiezingen van 2017, toen er nog een dichte rij van honderden meters stond bij dezelfde moskee in het noorden van Teheran om diezelfde Rohani aan een ruime winst te helpen.

De Iraanse democratie is al sinds de islamitische revolutie van ruim veertig jaar geleden een eigenaardige mix van theocratische en democratische elementen, waarbij de geestelijken het laatste woord hadden. Maar na een voorselectie door de clerus viel er doorgaans iets te kiezen: conservatieven of meer gematigden. Dat verleende de leiders enige legitimiteit. Die zal dit nieuwe parlement missen, omdat er vrijwel niets te kiezen was.

„Dit wordt een parlement dat de opperste leider [ayatollah Ali Khamenei, red.] gedwee zal volgen”, zegt een diplomatieke bron in Teheran. „Met zulke verkiezingen lijkt Iran meer op Rusland of China”, zegt een andere analist, die de gebeurtenissen in de Iraanse hoofdstad al jaren volgt.

De onvrede met de politieke elite blijft niet beperkt tot de welvarende wijken van Teheran. In de veel armere voorstad Shahre Qods, waar in november hevige protesten uitbraken na een plotselinge brandstofprijsverhoging en tientallen doden en gewonden vielen, boycotten velen de parlementsverkiezingen ook.

,,Als je stemt, steun je de regering daarmee”, stelt de eveneens 33-jarige Reza, een vriendelijke man met een zwart baardje. Hij drijft een makelaarszaakje met een grote poster van een zee van wolkenkrabbers op Manhattan op de muur. De zaken lopen slecht door de economische crisis, die weer deels te wijten is aan de Amerikaanse sancties. „Deze regering biedt geen enkele hoop voor de toekomst.”

Harde lijn domineert

President Rohani – die zag hoe veel van zijn medestanders van de lijst geschrapt werden door de Raad van de Hoeders van de Grondwet– protesteerde hier een paar weken geleden fel tegen, maar de conservatieven negeerden hem. Het onderstreepte de machteloosheid van Rohani en de zijnen.

Al sinds de Amerikaanse president Trump het nucleaire pact met Iran eenzijdig opzegde en strenge sancties tegen Iran afkondigde, verkeert Rohani in eigen land in het defensief. Juist hij had zich immers sterk gemaakt voor het verdrag, dat door de opheffing van sancties in ruil voor beperking van Irans nucleaire activiteiten tot meer economische welvaart had moeten leiden. In plaats daarvan ging het alleen maar slech

De aanhangers van de harde lijn, die vooral talrijk zijn bij de geestelijkheid en de machtige Revolutionaire Garde, malen niet om dat zo het laatste restje Iraanse democratie goeddeels is verdampt. Zij, en niemand anders hebben de macht, en voorlopig zal niemand hen die ontnemen. Ook president Trump niet.

Lees ook deze column: Iraanse agressie? Groeiende Amerikaanse agressie eerder