CDA onzeker door boze boeren

Politieke identiteit Van oudsher heeft het CDA een boerenachterban, maar nu is de relatie daarmee wankel. En regie ontbreekt in de partij.

Boze boeren protesteerden afgelopen woensdag tegen het stikstofbeleid van het kabinet. Ze waren op weg naar het ministerie van Landbouw, maar werden tegengehouden door de politie.
Boze boeren protesteerden afgelopen woensdag tegen het stikstofbeleid van het kabinet. Ze waren op weg naar het ministerie van Landbouw, maar werden tegengehouden door de politie. Foto KOEN VAN WEEL / ANP

Rentmeesterschap, daar moest het nieuwe CDA voor staan. Niet alleen de problemen benoemen van boze, bezorgde burgers, zoals onder de vorige partijleider Sybrand Buma, maar met oplossingen komen, en werken aan gemeenschapszin.

En dus viel het afgelopen week extra op: bij de protesten van de radicale boerenorganisatie Farmers Defence Force (FDF) in Den Haag stonden twee Kamerleden van het CDA op het podium, en de enige andere politici die mochten komen waren Thierry Baudet en Theo Hiddema van Forum voor Democratie (FVD).

Dat was niet het beeld waar het CDA op zat te wachten: samen met FVD opkomen voor wel érg boze boeren. Juist nu het CDA diep verdeeld is over de vraag of de partij in Noord-Brabant moet gaan samenwerken met die partij – de coalitiebesprekingen daar zijn in volle gang.

De formele partijlijn is: de Brabantse CDA’ers mogen het zelf beslissen. Maar volgens ingewijden is een flink deel van het CDA ongerust. CDA’ers zijn niet vergeten hoe splijtend en electoraal schadelijk het was voor de partij dat het kabinet-Rutte I, van VVD en CDA, in 2010 gedoogsteun accepteerde van de PVV.

Weinig andere kwesties zullen het CDA nu zo op de proef stellen als de stikstofcrisis. Onbeperkt groeien lijkt geen optie meer te zijn, ook niet voor de landbouwsector die vanouds bij de CDA-achterban hoort. Het past wel bij het ‘nieuwe’ CDA, dat hoopt om eindelijk ook eens in de steden meer kiezers te kunnen trekken.

Waar nu vooral behoefte aan is, zeggen actieve CDA’ers die zich zorgen maken: leiding. Buma vertrok vorig voorjaar, van fractievoorzitter Pieter Heerma weet iedereen dat hij geen ambitie heeft om partijleider te worden. Wie bepaalt dan nu de koers? Het partijbestuur onder leiding van voorzitter Rutger Ploum lijkt er vooral druk mee te zijn om de keuze voor een nieuwe lijsttrekker zo probleemloos mogelijk te laten verlopen. Ploum houdt zich deze dagen stil.

Heftige discussie op partijcongres

Hoe heftig de discussies in het CDA kunnen zijn, was in het najaar al duidelijk op het partijcongres. Een commissie presenteerde daar het discussiestuk Zij aan zij. Voor de Nederlandse landbouw, stond erin, moest voortaan gelden dat de omvang van de landbouwexport minder belangrijk is dan „duurzaamheid en dierenwelzijn en het inkomen van boeren”. Het leidde tot groot verzet, aangevoerd door Europarlementariër Annie Schreijer-Pierik. Uitkomst: al was het nog maar een discussiestuk, de passage werd aangepast.

Maar of dat genoeg zal zijn om de boerenachterban rustig te houden?

Bij de nieuwe, grofgebekte beweging Farmers Defence Force is weinig gevoel voor de historische band die veel boeren vanouds met het CDA hebben.

De argwaan bij de harde kern van het boerenfront wordt gevoed door het optreden van CDA’er Jaco Geurts, die in de Tweede Kamer het woord voert over stikstof. Geurts, zelf oud-varkensboer, is nog steeds de hoop van veel boeren: als íemand het beleid kan bijstellen, denken ze, is hij het. Maar bij het eerste grote boerenprotest over de stikstofaanpak, op 1 oktober, ging hij vooral tekeer tegen dierenactivisten die stallen bezetten. Dat viel verkeerd bij de bestuurders van Farmers Defence Force. Ze wilden hem horen over stikstof.

Vanaf dat moment was Geurts niet meer welkom op de protesten die de beweging in de maanden daarna organiseerde. Forum voor Democratie, PVV en SGP werden wel uitgenodigd.

Ongepast taalgebruik

De boze boeren laten het hardst van zich horen in Noord-Brabant, waar FDF is ontstaan. Daar blies het CDA in december vorig jaar het provinciale college op, door tegen het provinciale stikstofbeleid te stemmen. Dat gebeurde na dreigementen van FDF – de boerenbeweging voelde zich „verraden” door het CDA. Het verwijt kwam hard aan bij de partij, en vooral bij haar Tweede Kamerleden die de landbouwsector door en door kennen.

Naast Geurts is er nog een ervaren boer in de Tweede Kamerfractie: Maurits von Martels. De melkveehouder uit Dalfsen zit sinds 2017 dankzij voorkeursstemmen in de Kamer. Allemaal stemmen van boeren, weet hij, die iets van hem verwachten. Als zijn achterban hem niet te zien krijgt, lopen zijn kiezers misschien wel weg

En dus proberen Geurts en Von Martels ook in contact te blijven met Farmers Defence Force. Vorige week kwamen er vertegenwoordigers van die beweging langs op de boerderij van Von Martels, FDF-oprichter Mark van den Oever praatte met Geurts, er was ook een afspraak op de CDA-fractiekamer. Dat was „een vervelend gesprek” volgens het FDF-bestuur, maar ze besloten daarna om de twee Kamerleden toch uit te nodigen voor het protest van afgelopen week. Met als doel, zeggen ze later tegen NRC: het CDA „aanpakken”.

Woensdag, op het podium, spreekt Geurts de boerenleiders aan op hun taalgebruik, dat hij „soms ongepast” noemt. Hij gaat wel mee in de kritiek van Farmers Defence Force op de stikstofberekeningen van het RIVM. Hij gaat ervan uit, zegt hij, dat de alternatieve analyse waar de veehouders zelf mee zijn gekomen via hun Mesdag Zuivelfonds, zal leiden tot „een aanpassing van het beleid”.

Maar of het helpt? FDF-voorman Mark van de Oever zegt na het optreden van Geurts dat het CDA uit het kabinet-Rutte III moet stappen, zoals CDA’ers al eerder in Brabant een eind maakten aan het bestuur. „Zeggen we anders allemaal ons CDA-lidmaatschap op?” roept hij tegen de menigte. „Jááá”, schreeuwen de boeren. „Ik denk dat de boodschap duidelijk is”, zegt Van den Oever. Von Martels knikt.

Later zegt hij dat hij toen een grap had willen maken: „Blij om te horen dat jullie allemaal nog lid zijn.”