Wat doet porno met de puber?

Seksualiteit Marleen Klaassen keek voor haar promotieonderzoek maandenlang porno. Ze wilde weten wat de invloed ervan is op pubers. „We hoeven ons over de meeste jongeren geen zorgen te maken.”

Communicatiewetenschapper Marleen Klaassen.
Communicatiewetenschapper Marleen Klaassen. Foto Frank Ruiter

Strelen? Ja. Oogcontact tijdens de seks? Ja. Geweld? Ja. Wat voor geweld? Spanking. Mannelijk orgasme? Ja. Vrouwelijk orgasme? Ja. Echt of fake? Onduidelijk.

Als het gaat over internetporno en de invloed ervan op jongeren, is de morele paniek nooit ver weg. Porno zou vrouwen objectiveren en seks loskoppelen van liefde. Maar is dat eigenlijk wel zo? Om die vraag te beantwoorden keek communicatiewetenschapper Marleen Klaassen maandenlang internetporno, met een vragenlijst van meer dan twintig kantjes bij de hand. Daarna onderzocht ze de invloed van deze porno op pubers. Ze promoveerde vorige maand aan de Universiteit van Amsterdam op haar onderzoek met het proefschrift Understanding Internet pornography’s content and its relation to adolescents’ sexual attitudes. Haar belangrijkste conclusie: „We hoeven ons over de meeste jongeren geen grote zorgen te maken.”

Waarom hebt u dit onderzoek gedaan?

„Het is natuurlijk een onderwerp waarvan je denkt: waar begin je aan? Maar ik ben altijd geïnteresseerd geweest in de effecten van media op jongeren, en dan vooral in de grote discussies over de invloed van geweld en seks in de media.

„Ik had na mijn afstuderen een aantal onderwerpen waarop ik kon promoveren, en het onderzoeken van internetporno stond eerlijk gezegd niet op de eerste plaats. Toch raakte ik ervan overtuigd dat ik hier werk kon doen dat het meeste maatschappelijk nut zou hebben.

„Iedereen heeft namelijk wel een mening over porno. Conservatieven en sommige feministen wijzen het af, omdat het seks en liefde van elkaar zou scheiden en omdat vrouwen tot lustobject worden gedegradeerd. Anderen vinden porno juist bevrijdend en empowering voor vrouwen.

„Maar waarop zijn die meningen gebaseerd? Ik kwam erachter dat er nauwelijks systematisch, grootschalig onderzoek bestond naar de inhoud van internetpornografie. De paar studies die er waren, kwamen uit de tijd van dvd’s en videobanden. En dat terwijl het internet voor enorme veranderingen heeft gezorgd, al was het maar omdat porno nu zo makkelijk toegankelijk is, ook voor minderjarigen.”

Populaire categorieën waren amateur, tiener en barely legal

 

Hoe heeft u uw onderzoek aangepakt?

„Ik heb eerst de meest bezochte pornosites op internet geselecteerd. Dat waren Pornhub, YouPorn, RedTube en xHamster. Dit zijn sites zoals YouTube, waar iedereen filmpjes kan uploaden en gratis kan bekijken. Van elke site heb ik van één maand de honderd meest gestreamde filmpjes uitgezocht. Dat liep uiteen van filmpjes met 300.000 views, tot video’s die 52 miljoen keer zijn bekeken. Populaire categorieën waren amateur, tiener en barely legal – met personages die er uitzien of ze net achttien zijn – en milfs, mothers I’d like to fuck.

„Deze vierhonderd filmpjes heb ik geanalyseerd met een zeer uitgebreide lijst vragen. Ik keek eerst naar seksuele objectificatie – het gebruik van een ander als middel voor eigen seksueel genot – machtsverhoudingen en geweld. Van ernstig geweld was bij deze populaire video’s geen sprake. In één filmpje zaten twee vrouwelijke agenten met een pistool, maar dat was niet echt bedreigend. Fysiek geweld kwam wel af en toe voor. Soms ging het om gagging, waarbij de penis expres zover bij de vrouw in de mond gestoten wordt dat ze moet kokhalzen. Vaker betrof het spanking, slaan op de kont. Dat kwam in 27 procent van alle video’s voor. Dat leken vrouwen regelmatig plezierig te vinden.”

Illustratie Roland Blokhuizen

Hoe stel je zoiets vast? Ze worden toch betaald om te doen alsof?

„Ik deed het werk samen met drie student-assistenten, twee vrouwen en één man. We keken naar dingen als gezichtsuitdrukking, verbale uitingen van instemming of afkeer, fysieke reacties als terugdeinzen. Let op: het ging erom wat je als kijker te zien kreeg. Wat de vrouwen écht voelden, is natuurlijk niet vast te stellen. Maar het ging mij erom te onderzoeken hoe de seks werd gepresenteerd.

„Uiteindelijk vergeleken we onze scores om te zien of we de scènes op dezelfde manier interpreteerden. Als we ergens geen overeenstemming over konden bereiken, gooiden we die categorie eruit. Dat moesten we doen bij de vraag of de vrouwelijke orgasmes die we zagen écht of gespeeld waren. Daar kwamen we gewoon niet uit. Dat was niet heel erg, want er waren verder voldoende indicaties voor passievolle seks.”

Wat de vrouwen écht voelden, is natuurlijk niet vast te stellen

 

Geweld en machtsverhoudingen zijn meestal wel duidelijk zichtbaar, maar zaken als passie, intimiteit of de aard van de relatie toch niet?

„Bij intimiteit moet je denken aan zoenen, strelen of elkaar aankijken tijdens de seks. En wat betreft de relatiecontext: ging het om situaties met casual seks – iemand belt aan en het gaat los – of wordt er een relatie voorgewend?

„We kwamen tot de conclusie dat er in driekwart van de gevallen wel iets van intimiteit te zien was, maar dat het in 84 procent van de video’s toch om vluchtige seks ging. Het idee dat porno seks van relaties loskoppelt, klopt dus wel. Wat daarbij opviel: binnen het genre van de tienerporno – seks tussen een jonge meid en jonge jongen – kwamen juist bovengemiddeld vaak relaties voor.”

En hoe zit het met het afbeelden van de vrouw als seksobject?

„Vrouwen werden in de door ons onderzochte video’s vaker als een lustobject van de man afgebeeld dan omgekeerd. Maar een belangrijke kanttekening daarbij is dat mannen ook regelmatig fungeerden als onpersoonlijk object. Ze werden vaak zonder hoofd gefilmd. Hoe inwisselbaar wil je het hebben?

„Verder bleek dat vrouwen bijna net zoveel initiatief toonden als mannen en ook bijna net zoveel plezier als mannen leken te hebben. Ook waren de machtsverhoudingen nagenoeg gelijk: de vrouw is niet meer altijd de secretaresse, ze kan net zo goed de directeur zijn. Alleen seks voor eigen plezier was wat scheef verdeeld: 93,5 procent bij de mannen versus 84,9 procent bij de vrouwen.

„Het genre van de amateurporno, veruit de populairste categorie, scoorde slechter op al deze punten dan professionele porno: vrouwen waren onderdaniger en hadden minder plezier. Het is moeilijk te verklaren hoe dat komt. Misschien heeft de porno-industrie zich de kritiek van de buitenwereld aangetrokken, maar worden in amateurvideo’s meer traditionele verhoudingen nagespeeld.”



Hoe stelde u de invloed van deze porno op pubers vast?

„In het ideale geval zou je een gecontroleerd experiment doen met verschillende genres porno, maar dat is niet mogelijk. Een ethische commissie zal het niet goedkeuren dat je met minderjarigen in het lab een onderzoek doet naar welke porno ze leuk vinden. Daarom hebben we deelgenomen aan een groter onderzoek naar het mediagebruik van adolescenten. Het ging om een representatieve groep van 1.467 13- tot 17-jarigen die gedurende anderhalf jaar meerdere keren zijn ondervraagd.

„Van deze jongeren gaf ruim 56 procent aan tijdens de onderzoeksperiode porno te hebben gekeken. Van die groep was 60 procent jongen en 40 procent meisje. We zagen dat het kijken van porno nauwelijks van invloed leek op het beeld dat ze hadden van seksualiteit. Alleen bij jongens die al hypermasculien waren en meisjes die al hyperfeminien waren, werden bestaande ideeën over seks bevestigd en versterkt. Macho’s gingen bijvoorbeeld vrouwen meer als seksobjecten zien, en meisjes die het fijn vonden om aantrekkelijk te zijn voor jongens en hen de leiding te laten nemen, vonden dat na het kijken van porno nog meer.”

Er is een kleine groep jongeren die wel beïnvloed kan worden door internetporno

 

Welke les kunnen opvoeders trekken?

„Over de meeste adolescenten hoeven we ons geen zorgen te maken. Porno lijkt een kleine rol te spelen bij de ontwikkeling van hun seksuele ideeën. Maar dat geldt niet voor iedereen. Er is een kleine groep jongeren die wel beïnvloed kan worden door internetporno. En hoewel de door mij onderzochte video’s niet bijzonder extreme vormen van seks laten zien, zie je daarin wel veel onbeschermde casual seks, seksuele objectificatie van vrouwen, maar ook van mannen. Ook wordt er regelmatig een context geschetst van seks die niet per se realistisch is: onbekenden hebben binnen korte tijd seks met elkaar, iedereen lijkt altijd wel zin te hebben en seks is een performance met moeilijke standjes.

„Daarnaast kunnen jongeren op zoek gaan naar andere pornosites, die meer gericht kunnen zijn op romantiek of juist met meer extreme objectificatie en geweld. Dat is iets voor ouders om het met hun kinderen over te hebben en voor scholen om in hun lessen mediawijsheid en seksuele voorlichting aan bod te laten komen.”