Recensie

Recensie Boeken

De Italiaanse schrijver die een hype werd in Nederland

Italo Svevo Biograaf Rob Luckerhof zet deze Italiaanse schrijver overtuigend neer als iemand met een schopenhaueriaanse levensinstelling.

Italo Svevo
Italo Svevo Foto ???

Dankzij uitgever Johan Polak werd de Italiaanse schrijver Italo Svevo (1861-1928) in de jaren tachtig ineens een hype in Nederland. Dat kwam vooral door de vertaling van zijn Bekentenissen van Zeno. Hoofdpersoon in die roman uit 1923 is een zakenman, die in psychoanalyse gaat om van zijn rookverslaving af te komen. Van een laatste sigaret is echter geen sprake, maar wel van een humoristische analyse van het leven van een ‘overtollig mens’, zoals in de literatuur nog niet eerder was voorgekomen.

Bekentenissen van Zeno geldt als de eerste roman die stoelt op de ideeën van Freud. Terwijl Svevo weinig op had met de Weense kwakzalver, omdat hij vond dat psychoanalyse iemand alleen maar verder ontregelde.

De boeken van Svevo lezen alsof ze gisteren geschreven zijn, al kregen ze in Italië pas laat de erkenning die ze verdienden. Alleen daarom al is het goed dat oud-boekhandelaar Rob Luckerhof hem met zijn De wereld van Italo Svevo. Schrijver en zakenman voor een Nederlands publiek duchtig heeft afgestoft, ook al heeft hij weinig nieuws te melden.

Door zowel Svevo’s bestaan van zakenman als dat van schrijver te behandelen, zet hij een helder tijdsbeeld neer, waarin Svevo’s frustratie over zijn langdurige gebrek aan literaire erkenning de boventoon voert.

Italo Svevo werd geboren in een Italiaans-Joodse familie in de havenstad Triëst, die toen nog deel uitmaakte van het kosmopolitische Habsburgse keizerrijk. Zijn vader was een welgestelde glashandelaar, die op een gegeven moment failliet ging, waardoor zijn zoon genoegen moest nemen met een baantje als klerk op een bank.

Huwelijk met rijke erfgename

In zijn vrije tijd schreef hij. Maar hij had weinig succes, omdat critici zijn stijl te kaal vonden. Zijn leven veranderde door zijn huwelijk met Livia Veneziani, dochter van een rijke Triëster fabrikant van scheepsverf. Na de geboorte van hun dochter trad Svevo toe tot de directie van zijn schoonvaders fabriek.

Toen hij Engels wilde leren, kwam hij in contact met de Ierse schrijver James Joyce, die in Triëst met lesgeven de kost verdiende. Het leidde tot een vriendschap, die voor beiden profijtelijk was, zo laat Luckerhof uitvoerig zien. Want waar Svevo Joyce op zijn tijd wat extra geld toestopte, zou Joyce later bijdragen aan Svevo’s roem.

Aan het einde van zijn boek gaat Luckerhof naar Triëst om er zijn opvattingen te toetsen bij de directeur van het Svevo museum. Zo wordt zijn vermoeden bevestigd dat zijn held er een schopenhaueriaanse levensvisie op na hield en meer toeschouwer en observator was dan iemand die actief aan het leven deelnam. Ondanks zijn succes als zakenman ging het Svevo volgens hem in de eerste plaats om erkenning als schrijver. Dat die erkenning lang op zich liet wachten is dan ook extra wrang. Al laat Luckerhof zien dat Svevo ondanks die pech als geen ander van het leven kon genieten. Als hij maar een sigaret had.