Opinie

Rentmeesterschap is niet de kool en de geit sparen

Boerenprotest

Commentaar

Opnieuw trokken de trekkers deze week Den Haag binnen. Zo’n 2.500 boeren eisten, onder aanvoering van het Farmers Defence Force, excuses van premier Rutte en minister Schouten (Landbouw, ChristenUnie) voor hun landbouwbeleid. Anders zouden zij „optoeren en gas geven”.

Het is goed terug te gaan naar waar dit debat begon. Dat was niet het gebrek aan waardering voor boeren. Hoezeer politici van allerlei pluimage deze week opnieuw benadrukten dat ze begrip hebben voor een beroepsgroep die „voor dag en dauw opstaat om ons eten te produceren”. Daarover gaat dít debat niet.

Het gevoel van boeren dat zij worden verdrongen – de omgekeerde Nederlandse vlag hing woensdag opnieuw als noodsignaal aan tractoren en boerderijen – moet ook serieus genomen worden. De sector staat op springen door onder meer een wirwar aan regels, hoge bankleningen en lage (supermarkt)prijzen. Dat sommige boeren zelfmoord als enige uitweg zien, moet iedereen zich aantrekken. Ook dat is niet waar het nu om gaat.

Lees ook: 12 vragen over de stikstofcrisis

Wel om de uitstoot van stikstof. In mei vorig jaar, toen de Raad van State een streep zette door het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Dat bood ruimte om vergunningen te verlenen voor activiteiten die stikstofuitstoot veroorzaken bij Natura 2000-gebieden door een voorschot te nemen op toekomstige afname van stikstofneerslag. Dat later compenseren werkte niet.

Lees ook: De Raad van State zag in het stikstofprogramma de zoveelste trucage van de overheid

Dat besluit trof 18.000 bouwprojecten, waaronder de versterking van de Afsluitdijk en 126 andere grote rijksprojecten, en de bouw van nieuwe wijken. Die met een woningtekort van 294.000 woningen, dat de komende vijf jaar met tienduizenden woningen toeneemt, broodnodig zijn.

Dat is een probleem voor ons allen. Nederland wil bouwen én verbouwen, wonen én windmolens voor duurzame energie, industrie én natuur. Zoals Johan Remkes, voorzitter van het adviescollege stikstofproblematiek, in oktober zijn aanbevelingen aan het kabinet waarschuwend noemde: Niet alles kan.

Dat betekent dat de landbouw – net als het verkeer, net als de industrie, de lucht- en scheepvaart en vele andere sectoren – zal moeten inleveren. Ook als boeren de berekeningen van het RIVM niet vertrouwen, maar louter eigen metingen waaruit zou blijken dat zij niet zo’n grote boosdoener zijn. Dan nog is de agrarische sector verantwoordelijk voor een groot deel van de stikstofuitstoot.

Een nieuwe discussie, naar aanleiding van deze nieuwe cijfers, is de kool en de geit sparen. En dat terwijl bij de meeste ingrepen die het kabinet tot dusver aankondigde, de agrarische sector al tegemoet werd gekomen. Er komt geld voor boeren die willen verduurzamen of stoppen, maar concretere plannen zijn uitgebleven. Als volgende maand de maximumsnelheid omlaag is, komt er ruimte vrij voor de bouw.

Lees ook over de relatie tussen kabinet en boeren: Even knokken en weer door

Het betekent dat het stikstofprobleem naar andere sectoren of volgende generaties wordt doorgeschoven. Dat betekent dat er over een paar jaar nóg hardere maatregelen genomen moeten worden. Niemand kan dat goed rentmeesterschap noemen.