Opinie

Laat president Macron geen roepende in de woestijn zijn

Afrika Nederland zou Frankrijk te hulp kunnen komen bij zijn terechte zorgen over het opkomend jihadisme in de Sahellanden, schrijft
Franse soldaten in Gourma, een regio van Mali, tijdens een nieuwe fase van Operatie Barkhane in juli 2019.
Franse soldaten in Gourma, een regio van Mali, tijdens een nieuwe fase van Operatie Barkhane in juli 2019. Foto Benoît Tessier/Reuters

In de zomer van 2013 begon Frankrijk een militair offensief in de Sahel, sindsdien bekend als Operatie Barkhane. Voornaamste doelwit: de vele islamitische terroristen die zichzelf opwierpen als filiaalhouder van Al-Qaida en later Islamitische Staat en die aan plaatselijke gemeenschappen orde en recht boden – precies wat officiële maar verre regeringen in de landen van de Sahel nalieten. Maar het was wel hun eigen orde en recht – varianten van terreur en sharia.

Nominale staten als Mali of Niger hebben nog wel een regeringscentrum maar daarbuiten al gauw niets. In elk geval geen autoriteit. Ongeveer de helft van het hele Sahelgebied is wetteloos. Dat is het domein van groepen die arm maar autonoom zijn, grenzen niet erkennen, eigen aanspraken doen gelden en daarvoor vechten. Ze maken de oude karavaanroutes deel van hun ‘verdienmodel’ als corridor voor drugs- of mensensmokkel naar het noorden, waar Europa en zelfs de VS lonken als bestemming. Het feitelijk wegvallen van Libië na de val van Gadaffi in 2011 bood zwervende milities en hun wapens genoeg chaos om dat verdienmodel te faciliteren.

Westerse analisten hebben het vaak over „de gordel van instabiliteit” die Europa omsingelt, van de Baltische Staten en Oekraïne via Teheran en Syrië tot Dakar, alsof die dreiging één pot nat is. Natuurlijk niet: Russisch landjepik vergt een heel andere capaciteit dan bemoeienis met Syrië of het verslaan van terroristen – laat staan iets als nation building – in de Sahellanden. Verschillende perspectieven dus op de urgentie van de dreiging, die in het westen dan ook om sterk wisselende aandacht vragen.

Waar de VS steun verlangen van de hele NAVO tegen China en Iran, en waar de oude ‘kernlanden’ van de NAVO en Oost-Europa de Russen in de gaten houden, kijken de Zuid-Europese lidstaten vooral naar Afrika; keer op keer vragen de Fransen aandacht voor de jihadistische dreiging uit de Sahel.

Als voormalig kolonisator kennen de Fransen daar natuurlijk de weg en voelen zij zich ook wel verantwoordelijk, al is hun optreden en leiderschap daarom ook bekritiseerd als modern neo-kolonialisme. De regio is rijk aan uranium (Niger), ijzer (Mauritanië), goud (Mali en Burkina Faso) en andere waardevolle ertsen, en dat alleen al zou verklaren waarom Parijs er de regie wil hebben.

Lees ook: Extremisten winnen terrein in de Sahel, zoals eerder in Syrië en Irak

Zuidflank

Neokolonialisme of niet, ook het islamitisch terrorisme in de regio groeit op drie uur vliegen van de Europese zuidflank. Volgens Africom, het Amerikaanse hoofdkwartier voor militaire operaties in Afrika, is het „geweld door extremistische groeperingen” sinds 2018 meer dan verdubbeld. De VN-gezant voor de Sahel, Mohammed Ibn Chambas, sprak begin januari over een vervijfvoudiging van het aantal terreurincidenten in de Sahel. In 2019 sneuvelden in Burkina Faso, Mali en Niger 4.000 mensen, het hoogste aantal sinds 2012. Sinds 2013 heeft Frankrijk al 41 soldaten verloren, terwijl volgens de Franse minister van Defensie, Florence Parly, sinds 2015 meer dan 600 jihadisten zijn gedood.

De Fransen hebben tot dusver weinig steun gekregen. De zogeheten G5 in de regio – Mali, Mauritanië, Tsjaad, Niger en Burkina Faso – waren in 2014 nog wel te porren voor een veiligheidscoalitie met de Fransen, maar verder dan bescheiden bijdragen van Esten, Denen, Belgen, Tsjechen en Britten is het niet gekomen.

Ook de migratiecrisis en de terreuraanslagen in Parijs (2015) hebben het gevoel van urgentie elders amper verhoogd. Toen Parijs na de Bataclan-aanslagen in Den Haag aanklopte voor extra militaire steun, werd dat verzoek resoluut afgewimpeld met het argument dat we „al genoeg deden in Mali”. Bedoeld was de Nederlandse steun aan de VN-missie Minusma, die parallel aan de antiterreurmissie van de Fransen in de regio loopt en liever ‘stabilisatie’ en ‘staatsopbouw’ zegt dan counter terror operations.

Interview Jean-Yves Le Drian: ‘Ik voel Nederlandse genegenheid’

Strategie van verzwakking

Na enkele pijnlijke incidenten waarbij tientallen Franse militairen het leven lieten, heeft Parijs onlangs besloten om het contingent met 600 man uit te breiden tot circa vijfduizend. Half januari riep president Macron vanuit Pau zwakjes de ‘Sahel Coalitie’ uit. Ook stuurde hij minister Parly naar Washington om de VS ertoe te bewegen zich niet uit de strijd terug te trekken.

De VS zeggen dat ook niet te doen, maar lijken hun doel naar beneden bijgesteld te hebben tot een strategie van ‘verzwakking’: niet met grondsoldaten, maar met zo’n 800 special forces en drones zorgen dat de terroristen niet te brutaal worden en te ver opdringen.

Het uitroepen van een islamitisch kalifaat, eind januari, geldt daarbij meer als een propagandastunt dan als werkelijk alternatief voor de ineengestorte IS-staat in Syrië en Irak beschouwd. De VS geloven dat ze dat ‘mobiele kalifaat’ wel vanuit hun nieuwe dronebasis in Agadez (Niger) onder de duim kunnen houden. Dat is niet per se wat de Fransen willen: zonder voldoende Amerikaanse boots on the ground – pogingen om er NAVO- of EU-operatie van te maken lijken steeds kansloos – blijft het dweilen met de kraan open.

Dat wil niet zeggen dat de VS stil zitten. Volgens special forces-watcher Nick Turse zijn nu afgezien van het Midden-Oosten nergens zoveel Amerikaanse commando’s actief als in Afrika, zo’n vierduizend mannen en vrouwen, een verdubbeling in vier jaar.

Nederland is te klein om de VS te volgen in de shift naar het geopolitieke positiespel met China; dat moet het maar aan de EU overlaten als die daartoe al in staat is. Maar we kunnen de Fransen misschien wel helpen om de zuidflank te beschermen. Van plichtsverzuim in NAVO-verband kan Nederland in elk geval niet beschuldigd worden – zie onder meer onze pantserhouwitzers en F-16’s in Litouwen. Nu is Macron bijna letterlijk een roepende in de woestijn.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.