Gevaarlijke boodschap op basis van foute dataset

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Deze week: een teruggetrokken stuk uit Nature.

Foto Jonas Gerg

Binnen enkele weken na de publicatie van hun artikel in Nature, vorig jaar september, beseften ze dat hun dataset fouten bevatte. Ook zijn er „serieuze zorgen” over hun model, dat probeert te voorspellen hoe veranderingen in een bos van invloed zijn op de afvoer van water. Dat schrijven Jaivime Evaristo, hydroloog in Utrecht, en zijn Canadese collega Jeffrey McDonnell in hun vorige week verschenen retraction notice, waarin ze aankondigen hun artikel terug te trekken.

Samen met de brief publiceerde Nature twee commentaren, die de vele fouten in het artikel opsommen. Markus Hrachowitz van de TU Delft schreef mee aan een ervan.

Het gaat om een van de grote vragen in de hydrologie. Wat voor invloed heeft vegetatie op de watercyclus? Wat gebeurt er na ontbossing of bebossing met de benedenstroomse afvoer van water? Maakt het type bos uit, of de leeftijd ervan? „Er is nog veel onbegrepen”, zegt Hrachowitz. Evaristo en McDonnell, zegt hij, hebben als een van de eersten allerlei data van eerdere studies (van 502 stroomgebieden) bij elkaar gebracht, verwerkt, en proberen te analyseren. Maar daar gaat veel bij mis.

Verkeerd omgerekend

Ze nemen allerlei gegevens verkeerd over. Een gebied in Portugal wordt in de dataset aangeduid als ontbost, terwijl er nooit bos heeft gestaan. Sommige stroomgebieden komen dubbel in de dataset. Soms blijkt de waterafvoer verkeerd omgerekend. Ook het model dat Evaristo en McDonnell hebben gebouwd op basis van de dataset, waarmee ze voor 400.000 stroomgebieden wereldwijd de waterafvoer voorspellen, blijkt zwak. „Belangrijke factoren die van invloed zijn op de waterafvoer, zoals de fractie gekapt bos, nemen ze niet mee”, zegt Ryan Teuling van de Wageningen Universiteit en hoofdauteur van het andere commentaar.

Bovendien, zegt Hrachowitz, komen de auteurs na een zwakke analyse met een sterke politieke boodschap: in gebieden met waterstress is het raadzaam bos te kappen, omdat de waterafvoer erdoor zou toenemen. „Een gevaarlijke boodschap.”

Maar hoe kan dit artikel de peer review – controle door vakgenoten – zijn gepasseerd? Hrachowitz en Teuling weten dat er reviewers waren die problemen hebben aangestipt. „Maar die zijn niet opgelost”, zegt Hrachowitz. „Waarom weet ik niet.”

De auteurs waren niet bereikbaar voor commentaar. Martin Wassen, hoofd van de Utrechtse onderzoeksgroep, laat weten dat de kwestie geen gevolgen zal hebben voor Evaristo.